1. Tác dụng của sả chanh
Ở Việt Nam có tới 4 giống sả rất phổ biến mà không phải ai cũng biết, đó là sả Java, sả hoa hồng, sả Ấn Độ và sả chanh. Trong đó, sả chanh là loại sả có thân trắng xanh hoặc hơi tím nhạt ở gốc, lá xanh sáng, có mùi thơm dịu, ngọt nên thường được sử dụng là gia vị, pha trà, làm dược liệu cho các bài thuốc giải cảm, tiêu hóa.
Theo Đông y, sả chanh có vị cay, tính ấm, mùi thơm, đi vào các kinh phế, tỳ, vị, có tác dụng giải biểu phát hãn, trừ phong tán hàn, hành khí tiêu thực, thông lạc, chỉ thống, sát khuẩn tiêu viêm, lợi tiểu.
Sả chanh không những được dùng làm một vị thuốc trong dân gian mà còn có nhiều tác dụng được các thư tịch Đông y ghi chép lại. Sả chanh thường được ứng dụng trong điều trị và hỗ trợ điều trị các trường hợp như:
- Chữa cảm mạo phong hàn: Sử dụng trong các bài thuốc xông ( thường kết hợp lá bưởi, lá chanh, hương nhu...) hoặc sắc uống để trị sốt, đau đầu, không ra mồ hôi.
- Điều trị bệnh đường tiêu hóa: Trị bụng đầy chướng, đau bụng, nôn mửa, tiêu chảy, ăn uống không tiêu.
- Điều trị phong thấp, đau nhức: Dùng chữa đau nhức xương khớp, chân tay mỏi, hoặc các chấn thương gây sưng đau.
- Trị ho: Chữa ho do cảm cúm, ho có đờm.
- Lợi tiểu, giảm phù: Chữa các chứng phù nề chân tay, tiểu ít, đái rắt.
- Phòng bệnh: Trồng quanh nhà để xua đuổi côn trùng và làm sạch môi trường.
Sả chanh có vị cay, tính ấm, có tác dụng sát khuẩn, tiêu viêm...
Bên cạnh đó, khi vò nát sả chanh sẽ tỏa ra mùi thơm giống mùi chanh và tinh dầu còn có chứa myrcene cùng nhiều monoterpen như geraniol, linalool, limonene, citronellal…
Ngoài tinh dầu, sả chanh còn chứa các flavonoid, acid phenolic là các hợp chất có hoạt tính sinh học quan trọng cùng các chất khoáng như kali, canxi, magie, sắt, kẽm…, các vitamin A, C, B1, B2, B3, B5, B6. Trong sả chanh còn chứa nhiều hoạt chất có lợi cho sức khỏe với hàm lượng thấp hơn như saponin, tannin, alkaloid, anthraquinone…
Sả chanh đã được khoa học chứng minh là có nhiều tác dụng tốt cho sức khỏe như:
- Tác dụng kháng khuẩn, kháng nấm, kháng ký sinh trùng.
- Tác dụng kháng viêm, chống oxy hóa.
- Tác dụng an thần, giảm lo âu, giảm đau.
- Hạ lipid máu, hạ đường huyết.
- Lợi tiểu, hạ huyết áp.
- Chống co thắt và bảo vệ niêm mạc dạ dày.
Một số nghiên cứu trong ống nghiệm gần đây còn cho thấy citral có trong sả chanh có khả năng kích hoạt quá trình tự hủy của tế bào ung thư, đặc biệt là ung thư gan, ung thư vú và ung thư bạch cầu, mà không gây hại đáng kể cho tế bào lành.
2. Một số cách dùng sả chanh tốt cho sức khỏe
2.1 Xông sả chanh giải cảm
Đây là cách dùng sả chanh rất phổ biến để trị cảm lạnh, sốt không ra mồ hôi, đau nhức mình mẩy.
Nguyên liệu: 5 - 7 cây sả chanh (cả lá và củ), lá bưởi, lá tre, hương nhu, tía tô, kinh giới, mỗi thứ một nắm.
Cách làm:
- Rửa sạch các loại lá, sả chanh đem đập dập.
- Cho tất cả vào nồi, đổ ngập nước, đậy kín vung.
- Đun sôi rồi để thêm khoảng 5 - 10 phút cho tinh dầu tiết ra.
- Người bệnh ngồi trước nồi nước, trùm chăn kín cả người và nồi, mở hé vung để hơi nước thoát ra dần dần cho ra mồ hôi, xông trong khoảng 10 - 15 phút, sau đó lau khô người và tránh gió.
2.2 Nước sả gừng mật ong
Đây là loại nước có tác dụng tăng sức đề kháng, hỗ trợ tiêu hóa, giúp làm ấm bụng và giảm các triệu chứng đầy hơi, buồn nôn.
Nguyên liệu: 3 - 5 nhánh sả chanh, 1 củ gừng nhỏ, 1 - 2 thìa mật ong, 1 lít nước.
Cách làm:
- Sả chanh rửa sạch, đập dập và cắt khúc; gừng rửa sạch, thái lát mỏng.
- Cho sả và gừng vào nồi nước, đun sôi rồi hạ nhỏ lửa, đun tiếp trong 10 phút.
- Để nước nguội bớt (khoảng 40 - 50°C) thì hòa mật ong vào, dùng uống ấm trong ngày.
2.3 Ngâm chân bằng sả chanh
Ngâm chân bằng sả chanh có tác dụng thông kinh lạc giúp lưu thông khí huyết, giảm đau nhức chân và làm dịu thần kinh trước khi ngủ.
Nguyên liệu: 3 - 5 nhánh sả chanh, 1 thìa muối hạt (muối biển), nước ấm (khoảng 40 - 45°C).
Cách làm:
- Sả chanh đập dập, cho vào nồi đun sôi với nước trong khoảng 5 phút để tinh dầu hòa tan.
- Đổ nước ra chậu, pha thêm nước lạnh cho độ ấm vừa phải, sau đó cho muối hạt vào khuấy tan.
- Ngâm chân từ 15 - 20 phút, trong khi ngâm có thể xoa bóp nhẹ các huyệt đạo ở bàn chân để tăng thêm tác dụng.
Sả chanh còn được dùng đun nước để ngâm chân.
3. Lưu ý khi dùng sả chanh
Sả chanh có nhiều công dụng với sức khỏe nhưng khi dùng cần lưu ý:
- Chỉ nên dùng từ 10g - 20g/ngày đối với sả tươi để đảm bảo an toàn.
- Người thể trạng âm hư nội nhiệt (nóng trong, táo bón) hoặc ra mồ hôi nhiều không nên dùng vì sả chanh có tính cay ấm gây hao tổn tân dịch.
- Phụ nữ có thai nên hạn chế dùng liều cao hoặc tinh dầu đậm đặc vì có khả năng gây kích thích co bóp tử cung.
- Người đang bị viêm loét dạ dày nặng cần thận trọng khi uống nước sả nồng độ cao.
- Ngưng sử dụng ngay nếu có dấu hiệu phát ban, ngứa hoặc khó thở sau khi dùng.
