Có lẽ mấy chục năm rồi, sân khấu xiếc mới chứng kiến cảnh hàng nghìn khán giả kéo đến chật kín rạp suốt 5 đêm diễn ra Liên hoan Xiếc quốc tế lần thứ III tại Hà Nội, hệt như cái thời hoàng kim xa xưa của xiếc. Trong số 23 tiết mục (đa phần là tiết mục xuất sắc đã từng đoạt giải) của 9 quốc gia tham gia thì nổi bật nhất là nước chủ nhà Việt Nam với nhiều tiết mục độc đáo, mạo hiểm đòi hỏi kỹ thuật cao, mang bản sắc Việt rõ nét.
Ta có quyền tự hào về xiếc Việt
Độc đáo, ly kỳ, hồi hộp và tuyệt vời nhất là màn biểu diễn Sức mạnh của đôi tay của cặp song sinh Giang Quốc Cơ, Giang Quốc Nghiệp (Đoàn Xiếc TP.HCM) - tiết mục từng giành HCV duy nhất của Liên hoan Tài năng xiếc trẻ 3 nước Đông Dương năm 2009. Hai nghệ sĩ đã trình diễn rất có hồn và chính xác ở từng động tác. Đặc biệt là màn biểu diễn Quốc Cơ đứng làm trụ, Quốc Nghiệp lấy đà, tung người lên cao và chồng đầu của mình lên đầu của Quốc Cơ. Đây là màn biểu diễn khó nhất, đòi hỏi hai anh em phải khổ luyện mới có thể ăn ý trong từng động tác thể hiện. Siêu nhân bay của Liên đoàn Xiếc Việt Nam là sự kết hợp hài hòa giữa kỹ thuật và nghệ thuật, giữa kết cấu, đạo cụ, trang phục với âm nhạc, ánh sáng, tạo được sức hấp dẫn bởi sự mạo hiểm khi thực hiện những động tác kỹ thuật cực khó của cả một tập thể nghệ sĩ. Biểu dương sức mạnh của đám đông là Ngày hội Tây Nguyên (Trường Trung cấp nghệ thuật xiếc và tạp kỹ Việt Nam) đã khai thác chủ đề mang đậm bản sắc văn hóa là lễ hội đâm trâu của người Tây Nguyên. Diễn viên Nguyễn Văn Tú đã trở thành diễn viên xiếc Việt Nam đầu tiên nhào được động tác 4 vòng ke trong tiết mục này.
Trong 23 tiết mục đến từ 9 quốc gia, Ban giám khảo đã lựa chọn và trao giải vàng cho Sức mạnh đôi tay của nghệ sĩ Giang Quốc Cơ, Giang Quốc Nghiệp (Đoàn Xiếc TP.HCM). Ngoài ra, nước chủ nhà còn giành 2 giải bạc là của tiết mục Cầu bậc, Đế trụ (tập thể Trường Trung cấp Nghệ thuật xiếc và tạp kỹ Việt Nam), Dây dọc nam nữ (Liên đoàn Xiếc Việt Nam) và 2 giải tiết mục được yêu thích nhất là Tung hứng (nghệ sĩ Bảo Lộc, Đoàn Xiếc TP.HCM), Dạy chó (nghệ sĩ Lê Quang Ngọc, Liên đoàn Xiếc Việt Nam). Theo đánh giá của các giám khảo trong và ngoài nước, các tiết mục của 6 đơn vị chủ nhà không chỉ khẳng định trình độ kỹ thuật cao mà còn chú ý hơn tới việc nâng cao chất lượng nghệ thuật, tức là ngoài yếu tố kỹ thuật, các tiết mục đã được "thổi" vào đó văn hóa, tâm hồn của người Việt.
 Tiết mục Siêu nhân bay của Liên đoàn Xiếc Việt Nam |
Bài học từ các đồng nghiệp
Liên hoan lần này, 8 nước bạn mỗi nước chỉ mang tới 1 tiết mục gọn nhẹ với từ 1 - 2 - 3 - 5 người, vả lại các tiết mục cũng không hoành tráng được như của VN. NSƯT Vũ Ngoạn Hợp - Giám đốc Liên đoàn Xiếc Việt Nam cho hay: "Vì điều kiện kinh phí có hạn nên các đơn vị nghệ thuật xiếc quốc tế không thể mang tới Việt Nam những tiết mục đông người cũng như các đạo cụ lớn. Song các diễn viên nước ngoài đã mang đến những kỹ thuật, kỹ xảo biểu diễn rất điêu luyện".
Các nước như Trung Quốc, Mông Cổ, CHLB Đức và Campuchia đều tham gia những tiết mục có tạo hình nghệ thuật với những động tác uốn dẻo cùng số lượng diễn viên ít ỏi. Tuy những tiết mục này không thật sự mạnh, động tác kỹ thuật không thực sự khó nhưng điều mà các diễn viên xiếc VN nên học hỏi ở diễn viên xiếc nước ngoài là ở khả năng biểu cảm, động tác tự nhiên, nhẹ nhõm như múa ba lê. Điển hình là tiết mục Dây da của nữ nghệ sĩ người Nga rất nên thơ. Cô đã biến những động tác xiếc khó trở nên mềm mại và gợi cảm. Cặp diễn viên nữ nhí (8 và 12 tuổi) người Mông Cổ cũng đã thể hiện những động tác kỹ thuật uốn dẻo rất điêu luyện với những động tác kỹ thuật khó như đứng một tay, hạ và rút một tay... Hình tượng nam nữ của cặp diễn người Đức là bài diễn hết sức đẹp, cách diễn nhẹ nhàng, tình cảm, du dương. Tuy về mặt kỹ thuật còn cái gì đó hơi mộc, song cũng chiếm được cảm tình của khán giả.
NSƯT Vũ Ngoạn Hợp, Trưởng ban giám khảo (BGK) nhận xét chất lượng của Liên hoan khá đồng đều giữa xiếc trong nước và quốc tế. So với những năm trước, xiếc VN quả thật hơi ngây thơ, tuy cũng có kỹ thuật nhưng chưa đạt được độ nhuyễn giữa nghệ thuật và kỹ thuật. Nhưng đến Liên hoan lần này thì BGK ngỡ ngàng bởi xiếc VN đã thay đổi hoàn toàn về chất lượng. Minh chứng là mấy năm nay, tại các liên hoan xiếc quốc tế, VN liên tục giành được nhiều giải cao. Tuy nhiên, để xiếc Việt Nam vươn ra được thế giới, cần phải tập trung hơn về mặt nghệ thuật, phải tạo được sự khác biệt bằng văn hóa Việt, hồn Việt trong các tiết mục biểu diễn. Bên cạnh đó, cần có một đề án tổ chức Liên hoan Xiếc thường niên chứ không phải 6 năm một lần như bây giờ. Liên hoan lần này là cú hích lớn giúp xiếc Việt Nam có điều kiện học hỏi, giao lưu quốc tế, qua đó biết được trình độ xiếc Việt Nam phát triển đến mức độ nào.
Hồng Nga