Trải qua bao trọng trách với tư cách một người thầy giáo mẫu mực, thị phạm, người quản lý giỏi, ông được biết tới qua những chương trình mang lại lợi ích thiết thực cho cộng đồng, qua "Bộ Luật" về bệnh viện với những quy chế, quy trình kỹ thuật bệnh viện, qua sự tận tụy với sinh viên và đặc biệt là sự khiêm tốn giản dị, nghiêm khắc trong công việc... Ông là GS.TS. Lê Ngọc Trọng nguyên Thứ trưởng Bộ Y tế.
Ở Trường đại học Y khoa Bắc Thái, những sinh viên Y1 chúng tôi thường gọi các thầy trong Ban giám hiệu nhà trường là bác với sự kính trọng của bậc con, cháu. Hồi đó, TS. Lê Ngọc Trọng đang là hiệu phó. Ông bảo: "Thầy biết tình cảm tốt đẹp của các em. Nhưng ở trường đại học có hai đại từ rất đẹp là thầy giáo và sinh viên. Từ nay về sau các em cứ gọi chúng tôi là thầy giáo nhé". TS. Trọng là vậy, câu nói chân tình, nhẹ nhàng nhưng cũng thể hiện sự "kỹ tính" của một người thầy luôn nghiêm túc, đúng mực trong công việc.
 GS.TS. Lê Ngọc Trọng (đứng giữa) cùng Thứ trưởng Nguyễn Thị Xuyên và Thứ trưởng Trịnh Quân Huấn trong buổi chia tay giáo sư về nghỉ hưu. |
Thời gian chúng tôi đi thực hành ở bệnh viện, sáng nào cũng vậy, cứ 7h30 giao ban khoa thì 6h30 là thầy Trọng giao ban với tất cả sinh viên thực tập tại Khoa nội. Nhóm trực nhiều đêm phải thức trắng để hoàn thiện bệnh án giao ban. Vì đêm nào cũng vậy, cứ vào khoảng 23-24 giờ là thầy Trọng lại "đi tua" kiểm tra việc trực của các khoa, điểm danh nhóm sinh viên trực và thăm bệnh nhân nặng, bệnh nhân mới vào viện. Nhóm trực nào không hoàn thiện bệnh án, bỏ sót triệu chứng, chẩn đoán bệnh mà không có lập luận chắc chắn, lập tức bị thầy truy hỏi đến cùng và phạt trực bù là "chuyện thường tình ở bệnh viện". Ngược lại, ông chẳng tiếc công hướng dẫn sinh viên cách làm bệnh án rất chi tiết, cách lập luận chẩn đoán bệnh rất khoa học.
"Nghề giáo" đã gắn bó với ông từ khi ra trường và GS.TS. Lê Ngọc Trọng dường như không thể xa được "mối duyên nợ" này. Khi đã làm Thứ trưởng Bộ Y tế với bộn bề công việc. GS. Trọng vẫn cố gắng sắp xếp thời gian tham gia giảng dạy ở Trường đại học Y tế công cộng, Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương, Học viện Quân y, Trường đại học Y Hà Nội, Trường đại học Y Thái Nguyên. Đã không làm thì thôi, chứ đã nhận dạy, GS. Trọng lại trở về với phong cách của một người thầy uyên bác, khắt khe nhưng rất nhiệt tình, khiêm tốn và giản dị. Ông luôn tuân thủ đầy đủ số giờ giảng dạy được phân công, hướng dẫn tận tâm học viên, nghiên cứu sinh làm luận án như những người thầy bình thường nhất.
"Cái duyên" với khoa học, đào tạo
Trải qua nhiều chức danh với những nhiệm vụ không giống nhau, nhưng khoa học và đào tạo gần như không thể tách rời với cuộc sống của ông. "Cái duyên" ngày càng bền chặt với khoa học và đào tạo của GS.TS. Trọng có lẽ xuất phát từ chính nhiệt huyết và sự năng nổ của một người quản lý lâu năm. Người thầy giáo năm xưa khi đã là Thứ trưởng Bộ Y tế, lại được giao phụ trách mảng khoa học và đào tạo. GS.TS. Lê Ngọc Trọng đã trực tiếp chỉ đạo Vụ Khoa học và Đào tạo xây dựng quy hoạch mạng lưới các trường đại học, các viện nghiên cứu, các trường cao đẳng, trung học và trường nghề, được Bộ Giáo dục và Đào tạo đồng ý báo cáo Thủ tướng Chính phủ phê duyệt trong Quy hoạch mạng lưới chung các trường đào tạo ở Việt Nam. Giáo sư cũng là người tích cực góp phần trong sự ra đời của nhiều trường mới như: ĐH Y tế công cộng, ĐH Răng Hàm Mặt, ĐH Y Dược Cần Thơ, ĐH Điều dưỡng Nam Định, ĐH Kỹ thuật y tế Hải Dương...
Hơn ai hết, một người từng nhiều năm lăn lộn trong nghề y, GS. Trọng hiểu thế nào là tầm quan trọng của khoa học và kỹ thuật công nghệ y học đối với việc nâng cao chất lượng, hiệu quả y tế và y học. Ông luôn ưu tiên và khuyến khích đầu tư các chương trình khoa học công nghệ trong ngành y tế. Bản thân GS. Trọng làm Chủ nhiệm 2 đề tài cấp Nhà nước, 6 đề tài cấp bộ, tất cả đều được nghiệm thu, trong đó rất nhiều nội dung đã được ông sử dụng trong công tác đào tạo và quản lý ngành.
Những quãng nghỉ giữa các công việc, ông lại tranh thủ đúc kết kinh nghiệm quản lý nhiều năm cho các thế hệ kế cận qua những cuốn sách. Đến nay ông đã là Chủ biên của 26 cuốn sách về quản lý. Hai cuốn sách do ông là tác giả: Nâng cao chất lượng khám chữa bệnh, Công nghệ thông tin trong bệnh viện chứa đựng biết bao thực tế, cùng những điều tâm huyết mà ông muốn cống hiến để góp phần phát triển nền y học nước nhà.
Xây dựng mô hình mới về kết hợp viện - trường
Trong những năm cuối thập niên 80 đầu 90, thời đang giữ chức Hiệu trưởng Trường đại học Y Bắc Thái kiêm Giám đốc BVĐKTW Thái Nguyên, mô hình kết hợp viện - trường chặt chẽ được ông đưa vào áp dụng. Sợi dây liên kết đó đã phát huy được mọi tiềm năng của nhà trường và bệnh viện trong đào tạo, nghiên cứu khoa học, khám chữa bệnh. Sinh viên được gắn liền lý thuyết với thực hành, nâng cao trình độ thực tế. Bệnh viện lại có thêm những trợ giúp không nhỏ và liên tục được cập nhật kiến thức mới, nhờ đó, chất lượng sinh viên cũng như chất lượng khám chữa bệnh của bệnh viện tăng rõ rệt. Nhận xét về mô hình này, nguyên Phó Thủ tướng Nguyễn Khánh khi đến thăm và làm việc tại bệnh viện đã nhận xét: "Đây là mô hình quản lý có nhiều ưu việt, có tính sáng tạo của người quản lý trẻ tuổi".
Từ năm 1992 đến năm 2006, GS.TS. Lê Ngọc Trọng công tác tại Bộ Y tế với cương vị Thứ trưởng, được phân công giúp Bộ trưởng chỉ đạo các công tác về đào tạo, nghiên cứu khoa học, khám chữa bệnh, chương trình mục tiêu quốc gia về y tế, trang thiết bị và công trình y tế, công tác y học cổ truyền, công tác công nghệ thông tin, công tác bảo vệ sức khỏe cán bộ trung ương, công tác thanh tra, công tác dược. Sự phát triển của các lĩnh vực do giáo sư phụ trách đều có dấu ấn của người quản lý giàu kinh nghiệm, sát thực tiễn.
Xây dựng "Bộ Luật" về bệnh viện
Phụ trách công tác khám chữa bệnh từ năm 1992 đến năm 2004, GS. Lê Ngọc Trọng đã có nhiều đóng góp cho sự phát triển của hệ thống bệnh viện ở nước ta. Để phát huy cao vai trò quản lý nhà nước trong bệnh viện, dưới sự chỉ đạo của Bộ trưởng Đỗ Nguyên Phương, cùng với tập thể lãnh đạo bộ, GS.TS. Lê Ngọc Trọng đã trực tiếp chỉ đạo xây dựng, ban hành và từng bước hoàn thiện hệ thống văn bản pháp quy về khám chữa bệnh, như Quy chế bệnh viện, Quy trình kỹ thuật bệnh viện, Hướng dẫn điều trị, Quy trình chăm sóc, Quy chế xử lý chất thải bệnh viện, Quy định về mẫu hồ sơ bệnh án... Đây là hành lang pháp lý quan trọng cho các hoạt động của bệnh viện. Để có kế hoạch phát triển các bệnh viện, GS.TS. Lê Ngọc Trọng đã trực tiếp chỉ đạo công việc Quy hoạch mạng lưới khám chữa bệnh trong toàn quốc. Năm 2002, Bộ trưởng Bộ Y tế Đỗ Nguyên Phương đã phê duyệt quy hoạch này. Đây là lần đầu tiên ngành y tế nước ta có quy hoạch mạng lưới bệnh viện, là cơ sở để xây dựng kế hoạch đầu tư, phát triển bệnh viện.
 Khi còn công tác, GS. Lê Ngọc Trọng rất sâu sát y tế cơ sở. |
Chỉ đạo đổi mới quản lý và hiện đại hóa bệnh viện
Sau nhiều năm lăn lộn với thực tiễn và học hỏi kinh nghiệm nhiều nơi, để phù hợp với tình hình mới, khi đó GS.TS. Lê Ngọc Trọng đã đề xuất với Bộ trưởng Trần Thị Trung Chiến và được lãnh đạo bộ thống nhất chỉ đạo các bệnh viện theo mô hình bệnh viện là đơn vị cung cấp dịch vụ cho người dân, bao gồm hai loại dịch vụ chính là dịch vụ chuyên môn kỹ thuật (dịch vụ khám bệnh, cung cấp thuốc, xét nghiệm...) và dịch vụ hậu cần (dịch vụ giặt là, dịch vụ ăn uống, vệ sinh công nghiệp...), bệnh viện là khách sạn nhiều sao, có dịch vụ y tế, đặt trong công viên; với phương châm ở bệnh viện, tất cả là phục vụ người bệnh và để người bệnh hài lòng hơn với bệnh viện.
Lăn lộn với thực tiễn
Giai đoạn từ 1992 đến 2002, với tư cách Trưởng ban chỉ đạo Chương trình mục tiêu quốc gia về y tế, khi các vùng Tây Nguyên, vùng núi phía Bắc mắc sốt rét nhiều, nhiều tháng ròng đích thân vị Trưởng ban đi "nằm vùng" để trực tiếp chỉ đạo giải quyết. Nhờ đó, đã góp phần làm giảm đáng kể tỷ lệ mắc và chết do sốt rét. Năm 2001, ông được Chủ tịch nước tặng Huân chương Lao động hạng Ba vì thành tích xuất sắc trong công tác phòng chống sốt rét.
Cũng vì luôn sâu sát với y tế cơ sở nên ông rất chú trọng công tác chỉ đạo tuyến, đưa tuyến trên về hỗ trợ tuyến dưới giúp y tế cơ sở phát triển hơn, phục vụ tốt hơn nhu cầu của người bệnh. Công tác chỉ đạo tuyến không do giáo sư khởi xướng nhưng ông là người đã có công đẩy mạnh và nâng tầm hoạt động này.
Đảm trách nhiều cương vị quan trọng và không ít áp lực, trong công việc, ông luôn nhiệt tình, hăng say, quyết tâm và có phương pháp làm việc khoa học với nghệ thuật phân cấp, ủy quyền rất hợp lý. Mặt khác, đồng nghiệp còn thấy ở ông sự khiêm tốn, tôn trọng, học hỏi đồng nghiệp, luôn bám sát thực tiễn. Phải chăng đó là những lý do để GS.TS. Lê Ngọc Trọng có thể đảm đương và hoàn thành tốt các nhiệm vụ được giao phó. "Mình là thầy ở lĩnh vực này, nhưng chỉ là trò trong lĩnh vực khác. Nếu cho là mình hay rồi, tốt rồi, giỏi rồi, thì còn ai gần được mình nữa. Nhìn ra điểm mạnh ở mỗi con người mà mình đang quản lý để phát huy, đó cũng là một yếu tố quan trọng để thành công" - sự khiêm nhường, giản dị và ham học hỏi ấy là phẩm chất luôn hội tụ ở ông.
GS.TS. Lê Ngọc Trọng sinh ra ở Phú Thọ, tốt nghiệp bác sĩ tại Trường đại học Y Hà Nội năm 1969, trở thành thầy giáo giỏi của Trường đại học Y Bắc Thái. Năm 1981 bảo vệ luận án tiến sĩ ở Tiệp Khắc (cũ), năm 1988 được bổ nhiệm làm Hiệu trưởng Trường đại học Y Bắc Thái kiêm Giám đốc Bệnh viện đa khoa Trung ương Thái Nguyên và từ năm 1992 đến năm 2006 làm Thứ trưởng Bộ Y tế. Năm 2001-2004, kiêm Giám đốc Trung tâm tin học, năm 2003-2004 kiêm Giám đốc Bệnh viện Hữu Nghị, năm 2005-2006, kiêm Giám đốc Học viện Y - Dược học cổ truyền Việt Nam; Được phong làm phó giáo sư năm 1991 và hàm giáo sư năm 2002. Năm 2007, GS.TS. Lê Ngọc Trọng nghỉ hưu.
Trung Hiếu