CT, MRI và PET/CT giúp phát hiện những bệnh lý nguy hiểm như thế nào?

Trong khám chữa bệnh hiện đại, chẩn đoán hình ảnh ngày càng giữ vai trò quan trọng, giúp bác sĩ quan sát những bất thường bên trong cơ thể mà thăm khám thông thường khó phát hiện. Từ các phương pháp quen thuộc như X-quang, siêu âm đến chụp cắt lớp vi tính (CT), cộng hưởng từ (MRI) và PET/CT, mỗi kỹ thuật cung cấp những thông tin khác nhau, hỗ trợ bác sĩ xác định tình trạng bệnh, đánh giá mức độ tổn thương và lựa chọn hướng điều trị phù hợp.

Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng cần sử dụng những phương tiện chẩn đoán hiện đại nhất. Việc lựa chọn kỹ thuật phụ thuộc vào triệu chứng, bệnh lý nghi ngờ và chỉ định chuyên môn.

1. Chụp CT có vai trò gì trong phát hiện đột quỵ và bệnh tim mạch?

Chụp cắt lớp vi tính là một trong những phương pháp chẩn đoán hình ảnh được sử dụng phổ biến tại các cơ sở y tế, đặc biệt trong những tình huống cần đánh giá tổn thương nhanh chóng.

Đối với người bệnh nghi ngờ đột quỵ, chụp CT sọ não thường là một trong những bước thăm dò hình ảnh đầu tiên nhằm phát hiện xuất huyết não và hỗ trợ phân biệt các dạng đột quỵ. Đây là thông tin đóng vai trò quan trọng bởi đột quỵ do tắc mạch và đột quỵ do xuất huyết có hướng xử trí khác nhau. Việc xác định đúng tình trạng tổn thương giúp bác sĩ lựa chọn phương án điều trị phù hợp.

Ngoài ra, chụp CT mạch máu có thể được chỉ định để đánh giá tình trạng mạch máu não, phát hiện vị trí tắc nghẽn hoặc những bất thường liên quan. Trong lĩnh vực tim mạch, các hệ thống CT đa dãy còn hỗ trợ khảo sát động mạch vành, đánh giá tình trạng hẹp mạch và một số bất thường về cấu trúc tim, mạch máu.

Khoa Chẩn đoán hình ảnh và Y học hạt nhân (Bệnh viện 19-8) hiện sử dụng các hệ thống CT 16 dãy, 64 dãy và 256 dãy phục vụ khảo sát nhiều bệnh lý, trong đó có tim mạch, đột quỵ và ung thư. Tuy nhiên, số dãy đầu thu không phải yếu tố duy nhất quyết định chất lượng chẩn đoán. Việc lựa chọn phương pháp còn phụ thuộc vào tình trạng người bệnh, yêu cầu khảo sát và khả năng thực hiện kỹ thuật.

Đặc biệt, khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ như méo miệng, yếu liệt tay chân, nói khó hoặc rối loạn ý thức đột ngột, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế có khả năng cấp cứu đột quỵ càng sớm càng tốt, thay vì tự tìm nơi chụp CT theo yêu cầu.

2. Chụp cộng hưởng từ MRI giúp đánh giá những tổn thương nào?

Khác với CT sử dụng tia X, cộng hưởng từ sử dụng từ trường và sóng vô tuyến để tạo hình ảnh các cấu trúc bên trong cơ thể. Một trong những ưu điểm của MRI là khả năng đánh giá chi tiết nhiều loại mô mềm, đặc biệt trong khảo sát não, tủy sống, dây thần kinh, cơ và các cơ quan khác khi có chỉ định.

Trong bệnh lý thần kinh, MRI có thể hỗ trợ phát hiện những tổn thương mà một số phương pháp chẩn đoán khác khó đánh giá đầy đủ. Chẳng hạn, ở người nghi ngờ đột quỵ thiếu máu não, một số chuỗi xung MRI có khả năng phát hiện sớm tổn thương nhu mô não. Ngoài hệ thần kinh, MRI còn được ứng dụng trong đánh giá bệnh lý tim mạch, tuyến vú và các cấu trúc thần kinh ngoại biên.

Hệ thống MRI 3.0 Tesla tại Khoa Chẩn đoán hình ảnh và Y học hạt nhân được sử dụng để thực hiện các kỹ thuật chuyên sâu như cộng hưởng từ tim, vú và đám rối thần kinh. Tuy nhiên, MRI không phải phương pháp phù hợp cho tất cả người bệnh. Một số thiết bị cấy ghép, vật liệu kim loại hoặc tình trạng sức khỏe đặc biệt có thể ảnh hưởng đến việc chỉ định và bảo đảm an toàn khi chụp.

Bên cạnh đó, thời gian thực hiện MRI thường dài hơn một số phương pháp chẩn đoán khác. Vì vậy, trong tình huống cấp cứu, bác sĩ sẽ cân nhắc phương tiện phù hợp nhất với tình trạng thực tế. Người bệnh cũng không nên tự yêu cầu chụp MRI chỉ vì cho rằng phương pháp này hiện đại hoặc chính xác hơn CT. Mỗi kỹ thuật có giá trị riêng và có thể bổ sung cho nhau trong quá trình chẩn đoán.

3. PET/CT có phải phương pháp phát hiện mọi loại ung thư?

PET/CT là kỹ thuật kết hợp chụp cắt lớp vi tính với phương pháp ghi nhận hoạt động chuyển hóa của các mô trong cơ thể. Nếu CT chủ yếu cung cấp thông tin về cấu trúc giải phẫu, PET có thể bổ sung dữ liệu về hoạt động chuyển hóa, giúp bác sĩ đánh giá một số bất thường mà hình ảnh cấu trúc đơn thuần chưa phản ánh đầy đủ.

Trong lĩnh vực ung bướu, PET/CT có vai trò ở một số trường hợp như đánh giá giai đoạn bệnh, khảo sát mức độ lan rộng, hỗ trợ đánh giá đáp ứng điều trị hoặc phát hiện tái phát khi có chỉ định phù hợp. Tuy nhiên, PET/CT không phải phương pháp có thể phát hiện chính xác tất cả các loại ung thư. Một số tổn thương có thể không biểu hiện rõ trên hình ảnh PET/CT, trong khi tình trạng viêm hoặc nhiễm trùng cũng có thể làm tăng hoạt động chuyển hóa và gây khó khăn khi phân biệt với tổn thương ác tính.

Vì vậy, kết quả PET/CT cần được đánh giá cùng triệu chứng lâm sàng, xét nghiệm và các phương pháp thăm dò khác. Trong nhiều trường hợp, chẩn đoán xác định ung thư vẫn cần dựa vào kết quả giải phẫu bệnh.

Khoa Chẩn đoán hình ảnh và Y học hạt nhân được trang bị hệ thống PET/CT từ năm 2020, phục vụ ứng dụng chẩn đoán trong các lĩnh vực ung bướu, thần kinh và tim mạch. Người dân không nên xem PET/CT là xét nghiệm tầm soát ung thư toàn thân cần thực hiện định kỳ. Việc sử dụng kỹ thuật này phải có chỉ định phù hợp, đồng thời cân nhắc lợi ích, nguy cơ và chi phí.

4. Có nên chủ động chụp CT, MRI để kiểm tra sức khỏe định kỳ?

Sự phát triển của công nghệ chẩn đoán hình ảnh giúp bác sĩ có thêm nhiều công cụ để phát hiện và đánh giá bệnh lý. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc người khỏe mạnh cần chụp CT hoặc MRI toàn thân thường xuyên. Mỗi phương pháp đều có những ưu điểm và giới hạn riêng.

Chụp CT sử dụng bức xạ ion hóa nên cần được chỉ định hợp lý, đặc biệt khi thực hiện nhiều lần. Một số kỹ thuật CT có sử dụng thuốc cản quang cũng đòi hỏi đánh giá các yếu tố nguy cơ liên quan.

MRI không sử dụng bức xạ ion hóa nhưng vẫn cần sàng lọc các yếu tố an toàn, nhất là thiết bị cấy ghép và những trường hợp cần sử dụng thuốc đối quang từ.

Trong khi đó, PET/CT thường sử dụng dược chất phóng xạ và không được khuyến cáo như một phương pháp kiểm tra sức khỏe đại trà cho người không có chỉ định.

Một vấn đề khác là việc chụp chiếu không cần thiết có thể phát hiện những bất thường tình cờ chưa chắc gây ảnh hưởng đến sức khỏe, dẫn đến lo lắng và phải thực hiện thêm các xét nghiệm hoặc thủ thuật không cần thiết.

Do đó, khi có triệu chứng bất thường, người dân nên đến cơ sở y tế để được thăm khám, đánh giá nguy cơ và chỉ định phương pháp chẩn đoán phù hợp. Đối với người khỏe mạnh, việc kiểm tra sức khỏe định kỳ cần dựa trên độ tuổi, tiền sử gia đình, yếu tố nguy cơ và các chương trình sàng lọc đã được khuyến cáo, thay vì lựa chọn những kỹ thuật chụp chiếu hiện đại nhất.

Chẩn đoán hình ảnh chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được sử dụng đúng chỉ định, đúng thời điểm và kết hợp với đánh giá lâm sàng, góp phần phát hiện bệnh, hỗ trợ điều trị và bảo đảm an toàn cho người bệnh.

Tiền đạo Tây Ban Nha tử vong trên sân cỏ mắc bệnh gì, nguy hiểm không?

SKĐS - Vì sao một cú va chạm trong thi đấu thể thao có thể dẫn đến ngừng tim và tử vong?