COPD và hen: Gánh nặng âm thầm, đợt cấp có thể đẩy người bệnh vào nguy cơ tử vong

Đợt cấp COPD và mối liên hệ nguy hiểm với tim mạch

Hội nghị khoa học với chủ đề "Kỷ nguyên mới trong điều trị hen và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD)" do Hội Hô hấp Việt Nam phối hợp cùng AstraZeneca Việt Nam tổ chức tại Hà Nội và TP.HCM đã thu hút sự tham gia của nhiều chuyên gia đầu ngành. Chuỗi hoạt động này là hoạt động thiết thực hưởng ứng Ngày Sức khoẻ toàn dân đầu tiên của Việt Nam - ngày 7/4/2026 với chủ đề "Chủ động phòng bệnh - Vì một Việt Nam khoẻ mạnh"

Sự kiện có sự tham gia và chia sẻ từ GS.TS.BS Ngô Quý Châu, Chủ tịch Hội Hô Hấp Việt Nam, PGS.TS.BS Trần Văn Ngọc, Chủ tịch Hội Hô hấp TP.HCM, Phó Chủ tịch Hội Phổi Việt Nam, các chuyên gia đầu ngành, y bác sĩ, dược sĩ lâm sàng từ khắp mọi miền đất nước, ông Atul Tandon – Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Astra Zeneca.

Thông tin tại hội nghị cho thấy trong nhiều thập kỷ qua, bệnh lý hô hấp mạn tính vẫn luôn là những "quả bom hẹn giờ", âm thầm bào mòn sức khỏe người bệnh và tạo ra nhiều áp lực lên hệ thống y tế. Hội nghị lần này mang ý nghĩa bước ngoặt khi chính thức giới thiệu những cập nhật chiến lược mới nhất từ thế giới, tái định hình hoàn toàn mục tiêu điều trị: từ việc chỉ kiểm soát triệu chứng đơn thuần sang chủ động phòng ngừa đợt cấp, bảo vệ chức năng tim phổi và trực tiếp làm giảm tỷ lệ tử vong.

Tại hội nghị, GS.TS.BS Ngô Quý Châu – Chủ tịch Hội Hô hấp Việt Nam nhấn mạnh, các bệnh lý hô hấp mạn tính từ lâu đã là "gánh nặng âm thầm" đối với sức khỏe cộng đồng, không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng sống mà còn gây áp lực lớn lên hệ thống y tế.

Theo các số liệu được công bố, COPD hiện ảnh hưởng đến khoảng 390 triệu người trên toàn cầu và gây ra hơn 3 triệu ca tử vong mỗi năm. Tại Việt Nam, căn bệnh này đứng thứ 3 trong các nguyên nhân gây tử vong, với hơn 25.000 ca mỗi năm.

Đáng lo ngại, có tới 65–80% bệnh nhân COPD trong cộng đồng chưa được chẩn đoán, khiến họ bỏ lỡ cơ hội can thiệp sớm. Điều này dẫn đến tình trạng bệnh tiến triển âm thầm và chỉ được phát hiện khi đã ở giai đoạn nặng.

Chuyên gia cũng cho biết, các đợt cấp COPD không chỉ là những đợt suy giảm hô hấp đơn thuần mà còn là biến cố nguy hiểm, có thể đe dọa trực tiếp đến tính mạng người bệnh. Thực tế cho thấy, khoảng 50% bệnh nhân chỉ sống thêm được 3–4 năm sau đợt cấp nặng đầu tiên. Điều này đồng nghĩa với việc đợt cấp COPD mang tiên lượng xấu tương đương, thậm chí còn hơn một số bệnh lý ung thư phổ biến.

Một trong những điểm nhấn quan trọng tại hội nghị là mối liên hệ chặt chẽ giữa COPD và các biến cố tim mạch.

Các chuyên gia cho biết, khi bệnh nhân COPD rơi vào đợt cấp, tình trạng viêm toàn thân gia tăng, làm tăng nguy cơ xảy ra các biến cố tim mạch nghiêm trọng như nhồi máu cơ tim và đột quỵ.

Cụ thể, nguy cơ biến cố tim mạch có thể tăng gấp 3,8 lần trong vòng 30 ngày sau đợt cấp và vẫn duy trì ở mức cao trong suốt một năm sau đó. Điều này cho thấy đợt cấp COPD không chỉ là vấn đề hô hấp mà còn là yếu tố khởi phát cho nhiều biến chứng nguy hiểm khác.

Bên cạnh đó, COPD còn gây ra những tác động sâu rộng về kinh tế – xã hội. Khoảng 40% người bệnh phải giảm khối lượng công việc hoặc ngừng làm việc hoàn toàn. Nhiều bệnh nhân mất dần khả năng tự chăm sóc, phụ thuộc vào gia đình trong sinh hoạt hàng ngày.

Hướng dẫn GOLD 2026: Thay đổi chiến lược điều trị 

Trước những thách thức này, các hướng dẫn điều trị quốc tế đang có những thay đổi quan trọng. Theo cập nhật từ GOLD 2025–2026, mục tiêu điều trị COPD không còn dừng lại ở kiểm soát triệu chứng mà chuyển sang phòng ngừa đợt cấp và giảm tử vong.

Các chuyên gia tại hội nghị cho biết, chỉ cần một đợt cấp mức độ trung bình trong vòng một năm trước khi được chẩn đoán cũng có thể làm tăng đáng kể nguy cơ tái phát đợt cấp trong tương lai.

Hội thảo này cũng cập nhật thông tin về Đồng thuận của Hội Hô hấp và Hội tim mạch Việt Nam về điều trị bệnh nhân COPD đồng mắc tim mạch, đánh dấu sự phối hợp liên chuyên khoa trong quản lý và điều trị bệnh nhân COPD và bệnh nhân tim mạch.

Trên cơ sở nguy cơ tim mạch gia tăng rõ rệt trong và sau đợt cấp, tầm quan trọng của việc phòng ngừa đợt cấp COPD nay được nâng lên thành một trong những mục tiêu cần đạt được . Để giải quyết bài toán này, GOLD 2026 chính thức khuyến cáo việc sử dụng liệu pháp bộ ba như là phương pháp điều trị nối tiếp tiêu chuẩn cho bệnh nhân có từ 1 đợt cấp trở lên trong vòng 12 tháng qua, và có số lượng bạch cầu ái toan lớn >=300 tế bào/mcl.

Các chuyên gia nhấn mạnh, liệu pháp bộ ba hiện là một trong những phương pháp có bằng chứng lâm sàng rõ ràng trong việc giảm tỷ lệ tử vong ở bệnh nhân COPD.

Việc tích hợp ba hoạt chất trong một dụng cụ hít duy nhất không chỉ giúp tối ưu hiệu quả điều trị mà còn cải thiện đáng kể sự tuân thủ của người bệnh, đặc biệt trong quản lý bệnh mạn tính tại tuyến cơ sở.

Bên cạnh đó, hội nghị cũng cập nhật đồng thuận giữa Hội Hô hấp và Hội Tim mạch Việt Nam trong điều trị bệnh nhân COPD có bệnh lý tim mạch đi kèm, mở ra hướng tiếp cận đa chuyên khoa trong quản lý bệnh.

Kỷ nguyên mới trong quản lý hen: Hướng tới kiểm soát toàn diện

Không chỉ COPD, hen phế quản cũng là một bệnh lý hô hấp mạn tính phổ biến tại Việt Nam, với tỷ lệ mắc khoảng 4,1% dân số.

Theo các chuyên gia, tỷ lệ bệnh nhân hen chưa được kiểm soát vẫn còn cao, dẫn đến gia tăng các ca nhập viện và cấp cứu do đợt kịch phát. Đáng chú ý, nhóm bệnh nhân hen nặng dù chiếm tỷ lệ nhỏ nhưng lại có nguy cơ nhập viện cao gấp 10 lần và tiêu tốn phần lớn chi phí điều trị.

Trong thực hành lâm sàng, nhiều bệnh nhân vẫn phụ thuộc vào corticoid đường uống, tiềm ẩn nguy cơ gây ra nhiều biến chứng như loãng xương, đái tháo đường hay bệnh tim mạch.

Tại hội nghị, các chuyên gia đã cập nhật một hướng tiếp cận mới trong điều trị hen: can thiệp vào cơ chế viêm ngay từ giai đoạn sớm, thay vì chỉ kiểm soát triệu chứng. Các liệu pháp sinh học nhắm vào cytokine khởi phát viêm như TSLP cho thấy hiệu quả trong việc giảm đợt kịch phát ở nhiều kiểu hình hen, bao gồm cả những trường hợp khó phân loại trong thực hành.

Theo đó, mục tiêu điều trị trong kỷ nguyên mới không chỉ dừng lại ở kiểm soát triệu chứng hàng ngày mà còn hướng tới giảm thiểu tối đa nguy cơ đợt kịch phát trong tương lai.

Các chuyên gia tại hội nghị thống nhất rằng việc áp dụng các hướng dẫn điều trị quốc tế như GOLD (đối với COPD) và GINA (đối với hen) vào thực tiễn lâm sàng là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả điều trị.

Cùng đó các chuyên gia cần chuyển mạnh từ điều trị thụ động sang chủ động phòng ngừa, trong đó việc kiểm soát đợt cấp đóng vai trò trung tâm.  Việc tăng cường tầm soát, phát hiện sớm và nâng cao chất lượng điều trị được kỳ vọng sẽ tạo ra bước chuyển biến tích cực. Tầm quan trọng của các giải pháp này càng rõ nét khi đặt trong bối cảnh các chính sách y tế đang hướng tới nâng cao sức khỏe phổi cho người dân. Điều này cũng phù hợp với chủ trương chuyển mạnh từ điều trị sang phòng bệnh theo tinh thần của Nghị quyết 72 và Luật Phòng bệnh.

COPD là nguyên nhân gây tử vong thứ ba toàn cầu, nhưng bệnh thường không được chẩn đoán đúng

SKĐS - Bệnh phổi tắc nghẹn mạn tính (COPD) là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong trên toàn cầu, trong đó hơn 90% trường hợp tử vong xảy ra sớm trước 70 tuổi. Hiện nay, hơn 390 triệu người trên thế giới đang sống chung với COPD, phần lớn ở các quốc gia thu nhập thấp và trung bình...