Cong vẹo cột sống là tình trạng cột sống bị cong bất thường, thường được phát hiện trong những năm trẻ lớn nhanh. Mức độ cong và nguyên nhân ở mỗi trẻ khác nhau nên không phải trường hợp nào cũng cần điều trị giống nhau.
Bên cạnh theo dõi, vận động phù hợp có vai trò quan trọng đối với sức khỏe cơ xương khớp của trẻ. Tuy nhiên, cha mẹ không nên tự áp dụng các bài tập trên mạng với mục đích "chữa cong cột sống", đặc biệt khi trẻ đã được xác định có cong vẹo cột sống.
1. Tập luyện có vai trò gì?
Vận động phù hợp giúp trẻ duy trì thể lực, sức mạnh cơ bắp, khả năng vận động và chất lượng cuộc sống. Bị cong vẹo cột sống không có nghĩa là trẻ phải ngừng hoàn toàn các hoạt động thể chất nếu không có chỉ định hạn chế vận động. Tuy nhiên cần phân biệt giữa hoạt động thể chất nói chung và bài tập điều trị chuyên biệt cho vẹo cột sống.
Các hoạt động như đi bộ, chạy, đạp xe, bơi hoặc tham gia môn thể thao phù hợp với lứa tuổi có thể được duy trì ở trẻ không có triệu chứng hoặc hạn chế đặc biệt. Việc lựa chọn hoạt động cần dựa vào tình trạng cụ thể của trẻ và hướng dẫn của bác sĩ khi cần.
Trong khi đó, bài tập vật lý trị liệu chuyên biệt cho cong vẹo cột sống (PSSE) được thiết kế dựa trên kiểu đường cong của từng trẻ. Mục tiêu của các chương trình này không đơn thuần là tăng sức mạnh cơ, mà còn giúp trẻ nhận biết và chủ động điều chỉnh tư thế, kiểm soát thân mình, duy trì tư thế đã điều chỉnh trong sinh hoạt và cải thiện khả năng vận động. Một số chương trình còn kết hợp kỹ thuật thở phù hợp.
Với những trường hợp cong vẹo cột sống nhẹ, PSSE có thể được sử dụng trong kế hoạch điều trị bảo tồn, đặc biệt ở trẻ còn đang phát triển. Khi đường cong ở mức cần nẹp, bài tập chuyên biệt có thể được kết hợp với nẹp theo chỉ định.
Lưu ý: Trẻ đã được chẩn đoán cong vẹo cột sống nên được hướng dẫn bởi nhân viên y tế hoặc chuyên gia vật lý trị liệu có chuyên môn về lĩnh vực này.
Ngồi học sai tư thế trong thời gian dài có thể làm tăng nguy cơ cong vẹo cột sống ở trẻ. Ảnh AI.
2. Tập thế nào khi trẻ bị cong vẹo cột sống?
Trước hết, trẻ nên được đánh giá để xác định có thực sự bị cong vẹo cột sống hay không và mức độ cong. Cong vẹo cột sống thường được xác định trên phim X-quang bằng góc Cobb; đường cong trên 10 độ cùng các đặc điểm phù hợp được sử dụng để xác định cong vẹo cột sống ở trẻ vị thành niên.
Nếu trẻ chỉ có đường cong nhẹ và chưa có chỉ định điều trị đặc biệt, mục tiêu của vận động là duy trì thể lực và khả năng vận động bình thường. Cha mẹ không nên hạn chế trẻ tham gia thể thao chỉ vì lo vận động làm cột sống cong thêm.
Nếu bác sĩ hoặc chuyên gia phục hồi chức năng chỉ định PSSE, trẻ cần được hướng dẫn bài tập theo kiểu đường cong cụ thể. Các bài tập thường tập trung vào tự điều chỉnh cột sống theo ba chiều, kiểm soát tư thế, tăng khả năng duy trì tư thế chỉnh và đưa những kỹ năng này vào các hoạt động hằng ngày.
Lưu ý, không tự tăng mức độ hoặc số lượng bài tập với suy nghĩ tập càng nhiều càng tốt. Chương trình tập cần phù hợp với tuổi, khả năng vận động và tình trạng cột sống của trẻ. Cha mẹ cũng không nên tự cho trẻ thực hiện các động tác vặn xoắn mạnh, kéo giãn quá mức hoặc các bài được quảng cáo có khả năng "nắn thẳng" cột sống. Những phương pháp này không thay thế được đánh giá và điều trị chuyên môn. Nếu trẻ xuất hiện đau kéo dài, yếu hoặc tê chân tay, khó vận động, thay đổi dáng đi hoặc có những triệu chứng bất thường khác, cần đưa trẻ đi khám thay vì chỉ tăng cường tập luyện.
3. Khi nào trẻ cần được khám và điều trị
Không phải tất cả trẻ bị cong vẹo cột sống đều cần nẹp hoặc phẫu thuật. Hướng xử trí phụ thuộc vào mức độ cong, tuổi, tốc độ tăng trưởng, độ trưởng thành của xương và nguy cơ đường cong tiếp tục tiến triển.
- Với đường cong nhẹ, đặc biệt ở trẻ còn đang lớn, bác sĩ có thể lựa chọn theo dõi định kỳ. Trẻ đang tăng trưởng với đường cong dưới khoảng 25-30 độ thường thuộc nhóm có thể theo dõi, nhưng quyết định cụ thể vẫn cần dựa trên nguy cơ tiến triển của từng trẻ.
- Khi đường cong lớn hơn và trẻ vẫn còn nhiều thời gian tăng trưởng, nẹp chỉnh hình có thể được chỉ định nhằm hạn chế đường cong tiến triển. Nẹp thường được sử dụng ở trẻ còn tăng trưởng, đặc biệt với những đường cong khoảng 25-40 độ; việc chỉ định không chỉ dựa vào số đo mà còn xem xét tiềm năng tăng trưởng và nguy cơ tiến triển.
Nẹp cần được thiết kế, điều chỉnh và theo dõi phù hợp. Trong một số trường hợp, PSSE được kết hợp với nẹp nhằm hỗ trợ kiểm soát tư thế và duy trì hiệu quả điều trị.
- Với đường cong lớn, đặc biệt khoảng 45-50 độ trở lên, trẻ cần được bác sĩ chuyên khoa cột sống đánh giá để cân nhắc các phương án điều trị. Phẫu thuật thường được xem xét khi đường cong nặng, tiếp tục tiến triển hoặc điều trị bảo tồn không kiểm soát được tình trạng. Đây không phải là mốc áp dụng cho mọi trẻ.
Cha mẹ vì thế không nên chờ đến khi trẻ đau hoặc biến dạng rõ mới đưa đi khám. Phát hiện và theo dõi trong giai đoạn trẻ còn tăng trưởng giúp bác sĩ đánh giá nguy cơ tiến triển và lựa chọn thời điểm can thiệp phù hợp.
Xem thêm video đang được quan tâm:
Hơn 1100 học sinh ở Gia Lai bị cong vẹo cột sống.
