Mùa hè không chỉ mang đến nền nhiệt cao mà còn đi kèm độ ẩm lớn. Theo y học cổ truyền, đây là thời điểm "thấp tà" dễ xâm nhập cơ thể nhất. Thấp tà có đặc tính nặng, đục và dễ làm cản trở sự vận hóa của tỳ vị. Khi chức năng tỳ vị bị ảnh hưởng, cơ thể có thể xuất hiện các biểu hiện như ăn uống kém ngon, đầy bụng, mệt mỏi, đại tiện lỏng, chân tay nặng nề hoặc cảm giác uể oải kéo dài.
Chính vì vậy, dưỡng sinh mùa hè trong Đông y không chỉ chú trọng thanh nhiệt mà còn đặc biệt quan tâm đến việc kiện tỳ, hóa thấp nhằm duy trì hoạt động bình thường của hệ tiêu hóa. Trong số các thực phẩm thường được sử dụng vào mùa hè, tía tô, gừng và kê là những nguyên liệu quen thuộc, vừa dễ tìm vừa phù hợp với nguyên tắc dưỡng sinh này.
1. Tác dụng của tía tô, gừng và kê
1.1 Tía tô giúp hành khí, hòa vị: Tía tô là một vị thuốc quen thuộc trong y học cổ truyền. Theo các tài liệu Đông y, lá tía tô có vị cay, tính ấm, quy kinh phế và tỳ. Công dụng chủ yếu là giải biểu tán hàn, hành khí khoan trung và hòa vị.
Vào mùa hè, nhiều người thường xuyên sử dụng đồ uống lạnh hoặc ngồi lâu trong môi trường điều hòa. Điều này có thể khiến tỳ vị bị ảnh hưởng, xuất hiện cảm giác đầy bụng, khó tiêu hoặc buồn nôn. Tía tô được sử dụng nhằm hỗ trợ điều hòa khí cơ, giúp giảm các triệu chứng khó chịu ở đường tiêu hóa. Ngoài giá trị dược liệu, lá tía tô còn chứa nhiều vitamin và các hợp chất chống oxy hóa có lợi cho sức khỏe.
Tía tô kết hợp với một số nguyên liệu chế biến thành thức uống dưỡng sinh tốt trong mùa hè.
1.2 Gừng giúp ôn trung, hỗ trợ tỳ vị: Trong Đông y, gừng tươi được gọi là sinh khương. Sinh khương có vị cay, tính ấm, tác dụng phát tán phong hàn, ôn trung chỉ ẩu (giảm nôn), ôn phế chỉ khái (giảm ho). Đối với những người thường bị lạnh bụng, khó tiêu hoặc đầy hơi sau khi sử dụng thực phẩm lạnh, gừng có thể giúp làm ấm trung tiêu và hỗ trợ chức năng tiêu hóa.
Y học hiện đại cho thấy hoạt chất gingerol trong gừng có khả năng chống oxy hóa và chống viêm. Một số nghiên cứu cũng ghi nhận gừng có thể hỗ trợ giảm buồn nôn và cải thiện hoạt động tiêu hóa ở một số đối tượng. Tuy nhiên, gừng không phải là thuốc điều trị bệnh và không nên sử dụng với lượng quá lớn.
1.3 Kê giúp bổ dưỡng tỳ vị: Nếu tía tô và gừng thiên về hành khí, ôn trung thì kê lại đóng vai trò bổ dưỡng. Theo y học cổ truyền, kê có vị ngọt, tính hơi mát, có tác dụng ích khí, kiện tỳ, hòa vị. Kê giàu tinh bột, vitamin nhóm B và nhiều khoáng chất thiết yếu. Đây là loại ngũ cốc dễ tiêu hóa, phù hợp với người ăn uống kém hoặc đang trong giai đoạn hồi phục sức khỏe.
Sự kết hợp giữa kê với các nguyên liệu có tính ấm như tía tô và gừng giúp tạo nên sự cân bằng về tính vị trong món trà dưỡng sinh.
2. Cách làm trà tía tô dưỡng sinh
Theo nguyên tắc dưỡng sinh của y học cổ truyền, sự phối hợp giữa tía tô, gừng và kê giúp hỗ trợ kiện tỳ, hòa vị và hóa thấp.
Nguyên liệu: Lá tía tô vừa đủ, 100g kê, 1 nhánh gừng tươi, một ít kỷ tử.
Cách thực hiện:
- Lá tía tô rửa sạch, hấp khoảng 5 phút rồi để khô tự nhiên; kê rửa sạch, để ráo nước; gừng rửa sạch, thái sợi.
- Rang kê trên lửa nhỏ đến khi dậy mùi thơm, cho gừng vào đảo tiếp khoảng 3 phút, thêm lá tía tô, tiếp tục rang đến khi khô hoàn toàn.
- Để nguội và bảo quản trong lọ thủy tinh kín.
Khi dùng, lấy một lượng vừa đủ cho vào cốc, thêm vài quả kỷ tử, hãm với nước sôi khoảng 5 phút trước khi uống.
3. Lưu ý khi sử dụng trà tía tô
Mặc dù là thức uống từ nguyên liệu tự nhiên, trà tía tô, gừng và kê không phải phù hợp với mọi đối tượng.
Người có biểu hiện âm hư nội nhiệt, thường xuyên nóng trong, táo bón kéo dài hoặc đang mắc bệnh lý cần kiêng thực phẩm có tính ấm nên tham khảo ý kiến thầy thuốc trước khi sử dụng thường xuyên.
Ngoài ra, trà dưỡng sinh chỉ đóng vai trò hỗ trợ chăm sóc sức khỏe, không thay thế thuốc điều trị hay các biện pháp điều trị y khoa.
Mời độc giả xem thêm:
