Công nghệ tế bào điều trị ung thư: Không phải bệnh nhân nào cũng phù hợp

Ung thư
SKĐS - Liệu pháp tế bào mở ra hy vọng điều trị ung thư, nhưng không phải bệnh nhân nào cũng phù hợp.

Thông tin Việt Nam tiếp nhận công nghệ tế bào gốc và tế bào miễn dịch từ Nhật Bản gần đây đang thu hút sự quan tâm của nhiều người bệnh ung thư. 

Những tiến bộ này mang đến thêm hy vọng trong điều trị, song cũng đặt ra câu hỏi: Liệu pháp tế bào có thể chữa được những loại ung thư nào và liệu người bệnh có nên lựa chọn ngay khi có cơ hội tiếp cận?

1. Tế bào gốc và tế bào miễn dịch khác nhau thế nào?

Trong điều trị ung thư hiện đại, công nghệ tế bào là một lĩnh vực phát triển nhanh, nhưng không phải tất cả phương pháp đều có cơ chế và mục đích giống nhau.

Ghép tế bào gốc tạo máu là kỹ thuật đã được sử dụng nhiều năm trong điều trị một số bệnh ung thư máu như bệnh bạch cầu, u lympho và đa u tủy xương.

Phương pháp này chủ yếu giúp khôi phục khả năng tạo ra các tế bào máu sau khi người bệnh trải qua hóa trị liều cao hoặc những phương pháp điều trị có thể làm tổn thương tủy xương.

Tế bào gốc tạo máu có thể được lấy từ chính người bệnh hoặc người hiến phù hợp. Sau khi truyền vào cơ thể, các tế bào này có thể phát triển trong tủy xương, từng bước phục hồi quá trình tạo máu.

Công nghệ tế bào điều trị ung thư: Không phải bệnh nhân nào cũng phù hợp- Ảnh 1.

Bác sĩ tư vấn phương pháp điều trị ung thư cho bệnh nhân và người nhà. Nguồn ảnh: PV

Tuy nhiên, ghép tế bào gốc tạo máu không đồng nghĩa với việc đưa tế bào gốc vào cơ thể để trực tiếp tiêu diệt mọi tế bào ung thư.

Trong khi đó, liệu pháp tế bào miễn dịch sử dụng các tế bào thuộc hệ miễn dịch để nhận diện hoặc tấn công tế bào ung thư. Một trong những phương pháp nổi bật là CAR-T, trong đó tế bào T được thu thập, biến đổi trong phòng thí nghiệm nhằm tăng khả năng nhận biết mục tiêu trên tế bào ung thư, sau đó truyền trở lại cơ thể.

Bên cạnh CAR-T, các nhà khoa học còn nghiên cứu những liệu pháp sử dụng tế bào miễn dịch NK và tế bào lympho xâm nhập khối u, thường được gọi là TIL.

Đáng chú ý, công nghệ được công bố chuyển giao từ Nhật Bản ngày 9/11 tập trung vào tế bào gốc trung mô từ mô mỡ và tế bào miễn dịch NK. Đây là những công nghệ khác với ghép tế bào gốc tạo máu và CAR-T đã được ứng dụng trong một số chỉ định ung thư.

Việc phân biệt rõ từng phương pháp rất quan trọng, bởi không thể lấy hiệu quả của một liệu pháp đã được chứng minh để khẳng định hiệu quả tương tự cho công nghệ tế bào khác.

2. Những loại ung thư nào có thể điều trị bằng liệu pháp tế bào?

Một số liệu pháp tế bào đã chứng minh được lợi ích trong điều trị ung thư, đặc biệt ở nhóm bệnh ác tính của hệ tạo máu.

Tại Mỹ, CAR-T đã được phê duyệt cho một số trường hợp bệnh bạch cầu lympho cấp dòng B, u lympho và đa u tủy xương. Đây thường là những bệnh nhân đáp ứng các tiêu chí cụ thể, trong đó có người bị tái phát hoặc không đáp ứng với những phương pháp điều trị trước đó.

Kết quả từ các nghiên cứu cho thấy CAR-T có thể giúp một số bệnh nhân đạt tình trạng lui bệnh kéo dài. Tuy nhiên, không phải tất cả người được điều trị đều đáp ứng và bệnh vẫn có khả năng tái phát.

Đối với ung thư ở các cơ quan như phổi, gan, dạ dày hoặc đại trực tràng, việc ứng dụng liệu pháp tế bào vẫn có nhiều giới hạn. Các nghiên cứu đang tiếp tục tìm cách cải thiện khả năng nhận diện tế bào ung thư và vượt qua môi trường phức tạp bên trong khối u.

Một bước tiến đáng chú ý là liệu pháp TIL đã được Mỹ phê duyệt cho một số bệnh nhân ung thư hắc tố tiến triển, sau khi các phương pháp điều trị nhất định không còn hiệu quả.

Tuy vậy, những kết quả trên không có nghĩa liệu pháp tế bào đã trở thành lựa chọn điều trị phổ biến cho mọi loại ung thư.

Công nghệ tế bào điều trị ung thư: Không phải bệnh nhân nào cũng phù hợp- Ảnh 2.

Hình minh họa tế bào miễn dịch tiếp cận tế bào ung thư. Ảnh MH

Riêng liệu pháp tế bào NK đang được nghiên cứu với kỳ vọng tăng khả năng nhận diện và tiêu diệt tế bào ung thư. Hiệu quả thực tế cần được đánh giá theo từng sản phẩm, loại ung thư, giai đoạn bệnh và kết quả thử nghiệm lâm sàng.

Người bệnh cũng cần hiểu rằng miễn dịch trị liệu bằng thuốc kháng thể, chẳng hạn thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch, không đồng nghĩa với liệu pháp truyền tế bào miễn dịch. Mỗi phương pháp có chỉ định, lợi ích và nguy cơ riêng.

3. Người bệnh cần biết gì trước khi lựa chọn điều trị?

Khi tiếp cận thông tin về một công nghệ điều trị ung thư mới, điều đầu tiên người bệnh cần tìm hiểu không phải là công nghệ hiện đại đến đâu, mà là phương pháp đó có phù hợp với bệnh của mình hay không.

Quyết định điều trị phải dựa trên loại ung thư, giai đoạn bệnh, kết quả xét nghiệm, tình trạng sức khỏe và những phương pháp đã sử dụng trước đó.

Người bệnh nên trao đổi với bác sĩ chuyên khoa về mức độ bằng chứng của liệu pháp được giới thiệu. Phương pháp đã được phê duyệt cho chỉ định cụ thể hay vẫn đang trong giai đoạn nghiên cứu? Hiệu quả được đánh giá qua những thử nghiệm nào? Cơ sở thực hiện đã được cơ quan có thẩm quyền cho phép triển khai hay chưa?

Bên cạnh khả năng kiểm soát bệnh, các nguy cơ trong quá trình điều trị cũng cần được làm rõ.

Chẳng hạn, CAR-T có thể gây hội chứng giải phóng cytokine với biểu hiện sốt cao, tụt huyết áp, khó thở và các biến chứng thần kinh. Ghép tế bào gốc tạo máu cũng tiềm ẩn nguy cơ nhiễm trùng, tổn thương cơ quan và những biến chứng liên quan đến ghép.

Các phương pháp khác có thể có hồ sơ an toàn riêng, không thể mặc nhiên coi là ít nguy hiểm chỉ vì sử dụng tế bào của chính người bệnh.

Chi phí điều trị, thời gian nằm viện, khả năng theo dõi biến chứng và phương án xử trí nếu không đạt hiệu quả cũng là những vấn đề cần được tư vấn trước khi quyết định.

Đặc biệt, người bệnh không nên tự ý ngừng phẫu thuật, hóa trị, xạ trị hoặc thuốc điều trị đang được chỉ định để chuyển sang một công nghệ tế bào chưa có đủ bằng chứng cho tình trạng bệnh của mình.

Sự phát triển của công nghệ tế bào đang mở thêm những hướng tiếp cận quan trọng trong điều trị ung thư. Tuy nhiên, hy vọng cần đi cùng bằng chứng khoa học. Lựa chọn đúng phương pháp, đúng người bệnh và đúng thời điểm mới là yếu tố quyết định giá trị thực sự của những tiến bộ y học này.

Công nghệ tế bào điều trị ung thư: Không phải bệnh nhân nào cũng phù hợp- Ảnh 3.Liệu pháp tế bào gốc mở ra hy vọng cho bệnh Crohn kháng trị

SKĐS - Ghép tế bào gốc tạo máu tự thân đang được nghiên cứu cho một số trường hợp bệnh Crohn nặng, kháng trị...


Ý kiến của bạn