Khoa học kỹ thuật hiện đại ngày càng chứng tỏ khả năng biến đổi thế giới vạn vật. Ngay cả những bộ óc có trí tưởng tượng phong phú nhất cũng không thể ngờ được rằng giờ đây người ta có thể biến cây cỏ thành vàng thật hay dùng cá, dùng vi khuẩn để tạo ra những mỏ vàng có trữ lượng không bao giờ cạn.
Nuôi cá lấy vàng
Đây là công việc không lấy gì làm lạ ở Mỹ, nơi có một số công ty đang triển khai xây dựng các bể nuôi cá hiện đại để sản xuất vàng. Bằng công nghệ di truyền và cách lai ghép gen, từ năm 2001, các nhà khoa học Mỹ đã cho ra đời một giống cá có tính chất hết sức quý hiếm và lạ đời, đó là giống cá vàng mà trong vẩy của nó có chứa nguyên tố vàng (Au) thật sự.
 Cỏ linh lăng. |
Trông hình dáng bên ngoài, loài cá này có màu vàng sặc sỡ ánh lên từ các lớp vẩy. Bí quyết của việc nuôi cấy loài cá này ẩn giấu ở công nghệ biến đổi gen. Theo các nhà khoa học, hemoglobin là một loại protein trong máu có cấu trúc phân tử chứa nguyên tố sắt trong trung tâm phân tử của nó. Thông thường để làm tăng hàm lượng hồng cầu trong máu cần phải ăn các thực phẩm có chứa sắt. Từ nguyên lý này, các nhà khoa học Mỹ đã tìm cách thay thế nguyên tử sắt trong cấu trúc phân tử hemoglobin bằng nguyên tử vàng và gọi phân tử mới là hemaurin, xuất xứ từ tiếng Latinh "aurin" có nghĩa là vàng. Từ đó họ sản xuất ra một loại men mới có tên là aurinaza có nhiệm vụ hỗ trợ việc sản xuất ra nhiều hemaurin. Hemaurin sẽ luân chuyển trong máu cá thay vì chất hemoglobin thông thường. Khi hemaurin luân chuyển qua da và vẩy cá sẽ bị phân hủy và để lại các nguyên tử vàng trên vẩy. Vì thế các con cá này sẽ có màu của chất kim loại vàng thật sự.
Để nuôi sống loài cá mới, cần có thức ăn đặc biệt chứa nguyên tố vàng. Nhưng lượng thức ăn này không đáng kể và chi phí cũng không đắt hơn thức ăn thông thường là mấy. Bản thân cá có thể tự tổng hợp và sản sinh ra các Hemaurin vì nó đã được biến đổi gen. Hiện ở California (Mỹ) và Toronto (Canada), người ta đã đưa loài cá vàng có tính chất đặc biệt này vào buôn bán và khai thác. Mỗi một tấn cá vàng có thể cho một lượng vàng trị giá gấp nhiều lần nuôi cá bình thường mà chi phí chăm nuôi không lớn hơn bao nhiêu.
Dùng vi khuẩn để biến đất thành vàng
Các nhà nghiên cứu Australia là những người đầu tiên phát hiện ra một loài vi khuẩn có khả năng biến bụi đất thành vàng. Phát hiện đăng trên tạp chí Science số ra ngày 14/7/2006, cho rằng vi khuẩn Ralstonia metallidurans là tác nhân đóng vai trò chính trong việc hình thành các quặng và hạt vàng. Một nhóm các nhà khoa học do nhà nghiên cứu Frank Reith đứng đầu đã tiến hành thu thập các hạt vàng từ hai mỏ vàng ở Australia. Qua đó họ phát hiện 80% hạt vàng có vi khuẩn Ralstonia metallidurans sống trong đó. "Nghiên cứu của chúng tôi chứng minh loại vi khuẩn này có thể tích lũy quặng vàng tạo ra vàng cứng" - ông Reith nói với hãng tin AP trong một cuộc phỏng vấn. Ông Reith cho rằng Ralstonia metallidurans thâm nhập vào các kim loại nặng ở dạng đã bị phân huỷ và chuyển chúng thành dạng ít độc và rắn hơn. Chỉ cần ở môi trường hoạt động của vi khuẩn Ralstonia metallidurans có một ít quặng vàng thì đó sẽ là "chất men" để vi khuẩn này tiếp tục tạo ra lượng vàng mới. Ông Reith nói: " Đây có thể là một trong nhiều cách để tạo ra vàng trong khi các mỏ vàng tự nhiên đang dần đi đến cạn kiệt". Tuy nhiên, nhà khoa học này cũng lưu ý: "Không phải cứ đổ một thùng vi khuẩn Ralstonia metallidurans vào sân sau nhà bạn là có thể tạo ra một mỏ vàng. Trước tiên, khu đất đó phải có vàng, nếu không, vi khuẩn không thể tự tạo ra vàng được".
...và biến cây cỏ thành vàng
GS. Jorge Gardea và TS. Miguel Yacaman ở Đại học Texas tại El Paso là những "phù thủy" có thể làm được điều kỳ diệu này. Họ đã chứng tỏ trước hội đồng khoa học thế giới rằng từ các loại cây cỏ thông thường như lúa mỳ, cỏ linh lăng và đặc biệt là yến mạch... cũng có thể bào chế ra vàng. Lượng vàng có thể thu được từ cây cỏ chỉ là rất nhỏ nhưng hai nhà khoa học hoàn toàn có thể tự hào bởi vì nguồn vàng khai thác từ trong lòng đất có hạn. Mặt khác vàng có được từ cây cỏ là loại vàng keo rất thích hợp để sản xuất các thiết bị tinh vi trong giải phẫu, trong các tiếp xúc điện tử. Vàng keo cũng thường được sử dụng trong việc tạo màu cho các sản phẩm thủy tinh hoặc men cho đồ sành sứ quý hiếm... Trước đây người ta vẫn dùng vàng thông thường để làm những công việc này nhưng chi phí rất đắt đỏ và quá trình hóa học của nó thường gây ô nhiễm rất lớn. Nếu được thay thế bằng vàng keo chiết xuất từ cây cỏ thì chi phí sẽ ít hơn và đặc biệt là không hề làm hại môi trường.
Từ lâu, các nhà khoa học đã phát hiện ra rằng cây cỏ có thể điều chế được một chất đặc biệt để hút chất độc xung quanh, nhưng nó có thể biến thành vàng thì chưa ai ngờ tới. Yacaman kể lại: "Khi phân tích, chúng tôi kinh ngạc phát hiện ra rằng có kim loại không bị phân tán trong cây cỏ, chúng đã kết tủa lại". Sau phát hiện tình cờ này, hai nhà khoa học và nhóm nghiên cứu đã quyết định chuyển dự án làm sạch môi trường ô nhiễm bằng cây cỏ thành dự án vận dụng nguyên lý hấp thụ kim loại của cây cỏ để sản xuất ra vàng. Và với họ, giấc mơ biến cây cỏ thành vàng đã trở thành hiện thực. Họ đã bắt đầu "trò ảo thuật" với cỏ linh lăng. Bằng việc sử dụng tia X cực mạnh và kính hiển vi điện tử, họ phát hiện được những lượng vàng cực nhỏ. Với các thiết bị hiện đại và trình độ khoa hiện nay việc chiết xuất vàng không còn là vấn đề khó khăn, như lời giải thích của Yacaman: “Bạn có thể dễ dàng giải quyết với các chất hữu cơ này để có được một kim loại quý: vàng."
Cuộc cách mạng của ngành luyện kim?
Rõ ràng những cách thức khai thác vàng như thế này tưởng chỉ tồn tại trong truyền thuyết. Thế nhưng đó lại là những gì mà con người đang làm trên một nền tảng khoa học vững chắc.
Các nhà nghiên cứu ở Australia, Canada, Papua New Guinea cũng đã tiến hành nhiều cuộc thí nghiệm tương tự và khẳng định rằng đúng là hoàn toàn có thể khai thác vàng từ những cây, con như vậy và đây chính là những mỏ vàng mới của nhân loại. Các loại cây, con này có thể cho một trữ lượng vàng theo ý muốn và đặc biệt là không lo bị cạn kiệt cũng như không cần phải mất hàng triệu hàng triệu năm để chờ đợi nó sản sinh ra trong lòng đất.
Hiện các nhóm nghiên cứu đang tiếp tục mở rộng phạm vi xem xét liệu các cách thức mà họ đã làm có cho ra các kim loại quý hiếm khác như bạc, đồng eurpi, paladi... hay không. TS. Yacaman của Đại học Texas còn cho biết: chúng tôi đang chiết xuất cả bạch kim từ trong cây cỏ để sử dụng cho một số lĩnh vực đặc biệt. Người ta kỳ vọng rằng trong tương lai gần, các trang trại, các đồng cỏ - nơi sẽ dùng để nuôi cá vàng, trồng cây vàng, thả vi khuẩn tạo vàng sẽ thay thế cho các mỏ vàng đang sắp cạn kiệt dưới lòng đất.
Duy Anh (Theo New Scientist)