Công nghệ giúp người dân vùng cao quản lý tăng huyết áp, đái tháo đường hiệu quả

Đưa dịch vụ quản lý bệnh mạn tính đến gần người dân

Tăng huyết áp và đái tháo đường là những bệnh lý cần được theo dõi, điều trị lâu dài. Người bệnh không chỉ cần được chẩn đoán mà còn phải duy trì việc tái khám, sử dụng thuốc đúng chỉ định, kiểm soát các chỉ số sức khỏe và điều chỉnh lối sống. Nếu bỏ dở điều trị hoặc không được theo dõi thường xuyên, bệnh có thể tiến triển âm thầm, làm tăng nguy cơ biến chứng tim mạch, đột quỵ, suy thận, tổn thương mắt và nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng khác.

Tuy nhiên, việc quản lý các bệnh mạn tính tại khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa còn không ít trở ngại. Địa bàn rộng, dân cư phân tán, giao thông cách trở khiến người bệnh phải mất nhiều thời gian, chi phí để đến cơ sở y tế. Với người cao tuổi, người có hoàn cảnh khó khăn hoặc mắc đồng thời nhiều bệnh, việc đi lại định kỳ càng trở thành gánh nặng.

Không ít người chỉ đến bệnh viện khi xuất hiện triệu chứng rõ rệt, trong khi tăng huyết áp và đái tháo đường có thể diễn biến trong thời gian dài mà người bệnh không nhận thấy dấu hiệu bất thường. Việc thiếu thiết bị đo, thiếu nhân lực chuyên môn và hạn chế trong lưu trữ, cập nhật thông tin sức khỏe cũng khiến quá trình theo dõi liên tục gặp khó khăn.

Trong bối cảnh đó, ứng dụng công nghệ được xem là một hướng đi quan trọng, giúp kết nối người bệnh với cán bộ y tế, hỗ trợ theo dõi các chỉ số sức khỏe và hạn chế những chuyến đi không cần thiết. TS Mai Thị Nữ - Trưởng phòng Quản lý công nghệ thông tin y tế, Cục Khoa học công nghệ và Đào tạo, Bộ Y tế cho biết: “Việc ứng dụng công nghệ trong quản lý các bệnh mãn tính mang lại những bước tiến mang tính đột phá”.

Khám, tư vấn từ xa: Người bệnh vùng cao được kết nối với bác sĩ tuyến trên

Theo TS Mai Thị Nữ, một trong những giải pháp có ý nghĩa đối với người dân vùng cao là khám, chữa bệnh từ xa (Telehealth/Telemedicine). Thông qua hệ thống kết nối trực tuyến, cán bộ y tế tại trạm y tế xã có thể trao đổi chuyên môn với bác sĩ ở bệnh viện tuyến trên, gửi thông tin lâm sàng, kết quả xét nghiệm và hình ảnh phục vụ quá trình đánh giá tình trạng người bệnh.

Với bệnh nhân tăng huyết áp, đái tháo đường, việc theo dõi không chỉ dừng lại ở một lần khám. Bác sĩ cần đánh giá diễn biến huyết áp, đường huyết, việc sử dụng thuốc, chế độ ăn uống và các yếu tố nguy cơ đi kèm. Khi có hệ thống khám, tư vấn từ xa, nhân viên y tế tuyến cơ sở có thể nhận được hỗ trợ chuyên môn khi gặp trường hợp khó, cần điều chỉnh kế hoạch theo dõi hoặc nghi ngờ xuất hiện biến chứng.

Chẳng hạn, một người bệnh tăng huyết áp sống ở xã vùng cao có thể đến trạm y tế gần nhà để đo huyết áp, kiểm tra tình trạng sức khỏe và được cán bộ y tế cập nhật thông tin. Nếu chỉ số bất thường hoặc có vấn đề cần đánh giá chuyên sâu, trạm y tế có thể kết nối với bác sĩ tuyến trên để được tư vấn hướng xử trí, chuyển tuyến khi cần thiết. Người bệnh nhờ đó giảm được một phần việc đi lại chỉ để trao đổi những vấn đề có thể giải quyết qua tư vấn chuyên môn từ xa.

Với người mắc đái tháo đường, hình thức này cũng hỗ trợ quá trình theo dõi đường huyết, đánh giá việc tuân thủ điều trị và tư vấn dinh dưỡng, vận động. Đặc biệt, bác sĩ có thể hướng dẫn người bệnh nhận biết những dấu hiệu cảnh báo cần đến cơ sở y tế ngay, thay vì tự xử lý tại nhà hoặc chờ đến lịch tái khám.

Thiết bị thông minh và Sổ sức khỏe điện tử giúp theo dõi bệnh liên tục

TS Mai Thị Nữ phân tích, nếu khám chữa bệnh từ xa giúp kết nối người bệnh với bác sĩ thì các thiết bị y tế thông minh góp phần đưa việc theo dõi sức khỏe đến gần hơn với từng gia đình. Đối với người tăng huyết áp, máy đo huyết áp điện tử có khả năng lưu lại kết quả, ghi nhận thời gian đo và đồng bộ dữ liệu với điện thoại thông minh giúp người bệnh theo dõi sự thay đổi của chỉ số qua từng ngày. Tương tự, người mắc đái tháo đường có thể sử dụng máy đo đường huyết cá nhân hoặc thiết bị theo dõi đường huyết liên tục để nắm bắt diễn biến glucose trong ngày.

Khi được kết nối với nền tảng quản lý sức khỏe, các chỉ số đo tại nhà có thể trở thành nguồn dữ liệu hữu ích để nhân viên y tế theo dõi tình trạng người bệnh. Những thông tin này giúp bác sĩ có thêm căn cứ đánh giá hiệu quả điều trị, nhận biết dấu hiệu bất thường và đưa ra hướng dẫn phù hợp, thay vì chỉ dựa vào kết quả tại một vài lần tái khám.

Bên cạnh thiết bị thông minh, TS Mai Thị Nữ cũng đề cập đến vai trò của Sổ sức khỏe điện tử trong việc lưu trữ, tổng hợp thông tin sức khỏe trên môi trường số. Với người mắc tăng huyết áp, đái tháo đường – những bệnh cần theo dõi lâu dài – dữ liệu về tiền sử bệnh, các lần khám, kết quả xét nghiệm, đơn thuốc và quá trình điều trị nếu được cập nhật đầy đủ sẽ giúp bác sĩ nắm bắt tình trạng sức khỏe của người bệnh thuận lợi hơn.

Đặc biệt, khi người bệnh chuyển từ trạm y tế xã lên bệnh viện tuyến trên hoặc đến một cơ sở khám chữa bệnh khác, thông tin được kết nối giúp hạn chế tình trạng phải khai báo lại toàn bộ tiền sử. Thông qua Sổ sức khỏe điện tử tích hợp trên ứng dụng VNeID, người dân cũng có thể chủ động tra cứu những dữ liệu khám chữa bệnh đã được cơ sở y tế cập nhật, từ đó phối hợp tốt hơn với nhân viên y tế trong quá trình điều trị.

Sự kết hợp giữa thiết bị theo dõi sức khỏe và hồ sơ điện tử giúp hình thành quá trình quản lý bệnh liên tục: chỉ số được ghi nhận tại nhà, thông tin được lưu trữ trên hệ thống và nhân viên y tế có thêm cơ sở để theo dõi, tư vấn cho người bệnh. Đây là hướng tiếp cận có ý nghĩa đối với người dân vùng cao, nơi việc đi lại đến cơ sở y tế để kiểm tra sức khỏe định kỳ còn gặp nhiều khó khăn.

Gỡ rào cản để công nghệ thực sự đến được với người dân vùng cao

TS Mai Thị Nữ cho biết, dù mang lại nhiều lợi ích, ứng dụng công nghệ trong quản lý tăng huyết áp, đái tháo đường ở vùng cao vẫn đối mặt với những thách thức không nhỏ.

Trước hết là chi phí đầu tư thiết bị. Máy đo huyết áp, máy đo đường huyết, thiết bị kết nối và hạ tầng công nghệ thông tin có thể là khoản chi đáng kể đối với các trạm y tế còn khó khăn. Nếu yêu cầu mỗi người bệnh tự trang bị thiết bị thông minh, không ít hộ gia đình có thể không đủ khả năng tiếp cận, khiến khoảng cách chăm sóc sức khỏe giữa các nhóm dân cư càng lớn.

Bên cạnh đó, hạ tầng viễn thông tại một số địa bàn miền núi chưa ổn định. Địa hình đồi núi, bản làng nằm cách xa trung tâm khiến tín hiệu điện thoại và Internet có thời điểm chập chờn, ảnh hưởng đến việc truyền dữ liệu, kết nối khám từ xa hoặc sử dụng các ứng dụng sức khỏe. Không phải người dân nào cũng có điện thoại thông minh, biết cài đặt ứng dụng và thao tác trên nền tảng số.

Rào cản ngôn ngữ cũng là vấn đề cần được tính đến. Ở một số địa bàn, người dân chủ yếu giao tiếp bằng tiếng dân tộc, khả năng đọc hiểu tiếng phổ thông hoặc tiếp nhận hướng dẫn trên ứng dụng còn hạn chế. Nếu chỉ cung cấp công cụ mà thiếu hướng dẫn trực tiếp, công nghệ có thể khó phát huy hiệu quả như kỳ vọng.

Để khắc phục, việc triển khai cần bắt đầu từ nhu cầu và điều kiện thực tế của từng địa phương. Thay vì đầu tư dàn trải, có thể ưu tiên trang bị thiết bị đo huyết áp, đường huyết cho trạm y tế và các điểm chăm sóc sức khỏe cộng đồng, đồng thời xây dựng quy trình theo dõi, cập nhật dữ liệu thống nhất. Với những người bệnh có điều kiện, nhân viên y tế hướng dẫn sử dụng thiết bị cá nhân; với người cao tuổi hoặc hộ khó khăn, trạm y tế có thể tổ chức đo, kiểm tra định kỳ và hỗ trợ ghi nhận kết quả.