Thời đại công nghệ thông tin khiến cuộc sống của con người ngày càng phụ thuộc nhiều vào máy tính. Bởi sự liên kết rộng khắp và chặt chẽ, chỉ cần mạng máy tính "hắt hơi, sổ mũi" thì cũng đủ khiến hàng trăm triệu người "phát sốt". Cách đây tròn một thập kỷ, mối đe dọa của sự cố Y2K khiến cả thế giới "thấp thỏm" bởi thông tin về một sự cố nhầm lẫn trong cách đọc năm theo 2 chữ số cuối sẽ khiến tất cả những chiếc máy tính hoạt động một cách loạn xạ. Và rồi ngày đầu tiên của năm 2010, vào lúc không một người Đức nào nghĩ tới một sự cố máy tính, thì nó lại đột ngột xảy ra khiến hàng triệu "người giàu cũng... khóc" vì không tiêu được tiền từ những chiếc thẻ theo công nghệ hiện đại nhất...
 Sơ suất của công nghệ cao khiến nhiều người phải trả giá đắt. |
Hàng chục triệu thẻ ngân hàng "đột tử"
Đúng vào cái buổi sáng năm mới, hàng triệu người Đức trong không khí tưng bừng hân hoan khi vào siêu thị mua hàng hoặc ra máy ATM rút tiền đã ngã ngửa khi thẻ ngân hàng của họ bỗng nhiên không thể tiêu được tiền. Lý do ở đây không phải là tiền trong tài khoản đã hết, mà là do lỗi trong con chip gắn trên thẻ khiến thẻ không thể nhận ra được năm 2010.
Về mặt kỹ thuật, hiện trên thế giới phổ biến 2 loại thẻ ngân hàng: thẻ chip và thẻ từ. Thẻ chip trên bề mặt có gắn một con chip tương tự như chiếc sim điện thoại để ghi thông tin về thẻ, chủ thẻ, tài khoản..., có nhiều tính năng hơn thẻ từ, đồng thời cũng có tính năng bảo mật cao hơn rất nhiều. Một thẻ chip có thể sử dụng như là một thẻ ngân hàng, chứng minh thư, thẻ tín dụng, cũng có thể dùng để trả phí giao thông hay lưu trữ thông tin về y tế, bảo hiểm xã hội, thông tin cá nhân... Thẻ từ thì sử dụng băng từ để ghi các dữ liệu này - dải màu đen phía dưới thẻ chính là băng từ, khi mất dải này hoặc hư thì thẻ sẽ không bỏ vào đầu đọc thẻ được. Hầu hết thẻ ngân hàng hiện nay ở Việt Nam là thẻ từ. |
Bị ảnh hưởng nhiều nhất bởi sự cố này là khách hàng của các ngân hàng tiết kiệm tại Đức, những ngân hàng thuộc khu vực công do các chính quyền địa phương quản lý. Hơn 20 triệu thẻ do các ngân hàng này phát hành đã bị vô hiệu hóa ngay trong ngày đầu của năm 2010. Khoảng 2,5 triệu thẻ khác do các ngân hàng tư nhân như Comerzbank và Postbank cũng gặp rắc rối tương tự. Hiệp hội phát hành thẻ mang tên BVR có 4 triệu thẻ "lâm nạn".
Các ngân hàng tại Đức đã chật vật thực hiện nhiều biện pháp trong suốt tuần qua, bao gồm việc đặt lại cấu hình cho hàng chục máy rút tiền và máy thanh toán tại các siêu thị, cửa hàng và tại cả những quốc gia mà khách du lịch Đức đặt chân tới. Các nhà chức trách cho biết, việc thay thế toàn bộ số thẻ là quá tốn kém và mất thời gian.
"Đây là một sự cố chưa từng có tiền lệ vì lỗi phần mềm đã tấn công cùng lúc hàng triệu thẻ. Chúng tôi đang xem xét các lựa chọn và tin là có thể khắc phục được lỗi phần mềm trên con chip", bà Michaela Roth, phát ngôn viên của Ủy ban Tín dụng Trung ương Đức (ZKA) nói.
Để có thể thanh toán, nhiều khách hàng đã tìm ra giải pháp là dán kín con chip trên thẻ lại để máy thanh toán xử lý trên dải từ tính thay vì trên con chip. Mặc dù vậy, các nhóm bảo vệ người tiêu dùng chỉ ra rằng, dải từ tính có độ an toàn không cao bằng con chip, đồng thời thúc giục các ngân hàng khắc phục lỗi thẻ ở tốc độ nhanh nhất có thể.
"Sự cố 2010" đã gây ra những ảnh hưởng nghiêm trọng tới các nhà bán lẻ Đức. Theo Hiệp hội các nhà bán lẻ Đức (HDE), ít nhất 1/5 số điểm thanh toán tại các siêu thị ở Đức không thể đọc được các thẻ ngân hàng bị lỗi kể từ ngày 1/1. Bất bình vì bị hao hụt doanh số, các nhà bán lẻ Đức đã chỉ trích gay gắt các ngân hàng đã không phát hiện sớm được vấn đề.
Ông Stefan Genth, người đứng đầu HDE phát biểu trên tờ nhật báo Bild của Đức than thở: "Khách hàng của chúng tôi rất bực mình, còn chúng tôi thì mất doanh thu vì một lý do chẳng đâu vào đâu". Theo ông Genth, trước khi sự cố này xảy ra, các nhà bán lẻ tại Đức đã mất mỗi năm khoảng 150 triệu USD doanh thu vì lỗi thẻ ngân hàng tại các điểm thanh toán. Việc 30 triệu thẻ đồng loạt "chết" lần này sẽ làm thiệt hại lớn hơn nhiều con số trên.
 |
"Càng công nghệ cao càng rối"
Trong đêm giao thừa 2010, hàng loạt điện thoại di động của khách hàng trên khắp thế giới chạy Windows Mobile nhận được tin nhắn chúc mừng năm mới từ bạn bè, người thân nhưng có điều những tin nhắn này đều được gửi từ năm 2016. Đây là lỗi lập trình đọc số năm theo 2 chữ số cuối. Trong cơ chế đọc các đoạn mã nhị phân và ngày 1/1/2010 sẽ được viết trên các phần mềm thành 010110. Cả cụm số đó khi dịch theo hệ nhị phân sẽ là 16.
Ngay sau đó người ta nhận ra rằng lỗi này chỉ xuất hiện trên những chiếc smartphone sử dụng hệ điều hành di động của hãng Microsoft và xuất hiện trên hầu hết các mạng di động của nước Mỹ ngoại trừ T-Mobile. Và đây cũng là nguyên nhân tương tự dẫn tới sự cố của hàng chục triệu thẻ ngân hàng khắp nước Đức như nói trên.
Nguyên nhân của sự cố này là khi các chủ thẻ dùng thẻ để rút tiền hoặc thanh toán thì những "con chíp" máy tính không thể nhận ra năm 2010. Trục trặc kỹ thuật này ảnh hưởng tới khách hàng sử dụng thẻ tín dụng trên toàn nước Đức và cả ở nước ngoài.
Tại các máy rút tiền tự động và tại các chi nhánh ngân hàng thường xảy ra hiện tượng thông báo "thẻ có vấn đề" và không thể thực hiện các lệnh đối với tấm thẻ này nữa. Sự cố này chủ yếu xảy ra đối với các loại thẻ công nghệ cao vì phần lớn các thẻ ngân hàng hiện nay được gắn một "con chíp" (gọi là thẻ chip, gắn một con chip tương tự sim điện thoại) để bảo mật, còn các loại thẻ từ (chỉ gắn một mảnh từ tính màu đen) thì vẫn hoạt động bình thường.
Các chuyên gia cho rằng, việc các thẻ không hoạt động là do lỗi kỹ thuật của nhà sản xuất đối với "con chíp", lập trình của phần mềm trên thẻ không chính xác. Hiệp hội Ngân hàng tiết kiệm và tín dụng Đức (DSGV) cho biết, chỉ ít giờ sau khi xảy ra sự cố, hơn 25.700 máy rút tiền tự động đã được sửa chữa và một số loại thẻ ngân hàng đã có thể được dùng trở lại. Tuy nhiên, việc thanh toán tại các cửa hàng thương mại vẫn còn rất hạn chế.
Gemalto - hãng đứng đầu thế giới về công nghệ thẻ và bảo mật (trụ sở chính tại Hà Lan), là nhà cung cấp con chip chính cho các ngân hàng ở Đức đang phải nai lưng ra hợp tác với các ngân hàng để tìm ra giải pháp tránh phải thay thế toàn bộ số thẻ, vì việc thay thế thẻ có thể tiêu tốn khoảng 430 triệu USD.
Minh Quang (Tổng hợp từ Times, Fortune, ICT News)