Vài năm trở lại đây, xu hướng chú trọng dinh dưỡng, đặc biệt là hàm lượng protein, đã lan rộng tại Mỹ cũng như nhiều quốc gia khác, biến các sản phẩm thông dụng như cà phê, khoai tây chiên, mì ống hay thanh dinh dưỡng bổ sung protein trở nên thịnh hành hơn bao giờ hết.
Để bắt kịp thị hiếu này, các tập đoàn thực phẩm lớn đã liên tục đưa whey - một loại protein hoàn chỉnh, dễ hòa tan và hấp thụ nhanh - vào các dòng sản phẩm của mình, từ bánh quế Eggo của Mars cho đến bọt kem sữa tại Starbucks.
Tuy nhiên, sự bùng nổ quá nhanh chóng này đã khiến nguồn cung whey protein nhanh chóng rơi vào tình trạng quá tải và không thể đáp ứng kịp nhu cầu tiêu thụ của thị trường.
Chuỗi cung ứng "nghẹt thở"
Bản chất của whey vốn là một phụ phẩm thu được từ quá trình sản xuất phô mai, đồng nghĩa với việc các nhà máy không thể chủ động sản xuất độc lập mà phải phụ thuộc hoàn toàn vào lượng sữa nguyên liệu được chế biến thành phô mai.
Các sản phẩm Doritos chứa protein đang được bày bán tại nhiều nơi. Ảnh: PJ McDonnell/Shutterstock
Tính đến tháng 6/2026, nhiều nhà cung ứng whey lớn trên thế giới đã rơi vào tình trạng "cháy hàng" cho cả năm, trong khi giá bán của các loại whey cô đặc với hàm lượng protein cao đã tăng trung bình hơn 40% chỉ trong vài tháng qua.
Thậm chí, nhiều doanh nghiệp phải chấp nhận nhập khẩu nguyên liệu với giá đắt hơn 50%, nhưng vẫn luôn lo ngại về tình trạng khan hiếm nguồn cung tiếp diễn.
Những hệ lụy tiêu cực từ cuộc khủng hoảng này bắt đầu lộ rõ tại nhiều doanh nghiệp trên thế giới. Điển hình như công ty HelloAmino tại Canada, sau khi nhận thông báo hết whey từ nhà cung cấp, họ buộc phải chuyển sang nguồn cung khác, dẫn đến việc những mẻ bánh pancake làm ra bị khô cứng như mùn cưa.
Tại Anh, thương hiệu Majic Protein cũng phải thu mua hết lượng whey còn lại của các đối tác để duy trì hoạt động lay lắt thêm khoảng 2 tháng.
Thậm chí, thương hiệu thực phẩm bổ sung Vitalura Labs của Mỹ phải đưa ra quyết định tạm dừng bán dòng sản phẩm whey isolate - mặt hàng vốn đóng góp tới một nửa doanh số của hãng - do mức giá nguyên liệu này đã tăng phi mã hơn 300% kể từ năm 2023.
Trước tình cảnh tiến thoái lưỡng nan trên, không ít doanh nghiệp đang cân nhắc chuyển hướng sang dùng tinh chất protein từ sữa hoặc các loại protein thực vật từ đậu và đậu Hà Lan. Tuy nhiên, chính họ cũng phải thừa nhận những phương án này không thể thay thế hoàn hảo được kết cấu cũng như hương vị đặc trưng của whey.
Khi trào lưu "chạm trần" thực tế
Các chuyên gia trong ngành dự báo người tiêu dùng sẽ sớm cảm nhận được tác động khi làn sóng tăng giá này lan tới các kệ hàng bán lẻ.
Dù giá của các sản phẩm dán nhãn "whey protein" trên bao bì hiện tại vẫn giữ mức tương đối ổn định so với năm ngoái, xu hướng tăng giá đã lộ rõ và thường sẽ mất khoảng từ 12 đến 18 tháng để tác động trực tiếp đến túi tiền của người mua.
Trái ngược với sự ảm đạm của các sản phẩm phụ thuộc vào whey, doanh số của các món ăn vặt từ thịt khô lại chứng kiến mức tăng trưởng mạnh mẽ nhờ lợi thế sở hữu nguồn cung vô cùng ổn định.
Dưới góc nhìn của các nhà dinh dưỡng, phần lớn cư dân tại các đô thị hiện đại ngày nay hoàn toàn không rơi vào tình trạng thiếu hụt protein. Thậm chí, lượng protein mà họ dung nạp vào cơ thể mỗi ngày thường vượt xa nhu cầu tối thiểu cần thiết.
Do đó, trào lưu thúc đẩy lượng protein lên mức tối đa rầm rộ trên các nền tảng mạng xã hội có thể mang lại lợi ích cho một vài nhóm đối tượng nhất định, nhưng lại không phải là nhu cầu thiết yếu đối với đại đa số mọi người.
Hệ quả là một khi protein whey trở nên quá đắt đỏ và khó tìm, việc người tiêu dùng quay trở lại những nguồn thực phẩm truyền thống giàu protein tự nhiên như thịt, cá, trứng, sữa hay các loại hạt hoàn toàn là một xu hướng tất yếu.
Cơn sốt bổ sung protein một lần nữa đã phơi bày những giới hạn của chuỗi cung ứng toàn cầu, khi xu hướng tiêu dùng thay đổi quá nhanh chóng.
Dù vậy, câu hỏi liệu các hãng sản xuất thực phẩm có thể kịp thời điều chỉnh để thích ứng, hay người tiêu dùng cuối cùng sẽ là bên phải trả cái giá đắt hơn cho những chiếc bánh protein hay những ly latte "cơ bắp", vẫn đang là một câu hỏi mở.
