Trong thập kỷ qua, thị trường thực phẩm chức năng (TPCN) chứng kiến sự bùng nổ của các sản phẩm bổ sung collagen với đủ loại hình thức: Từ viên nén, bột pha đến các loại nước uống đóng chai cao cấp... Những lời quảng cáo có cánh về việc xóa mờ nếp nhăn chỉ sau vài tuần, hay phục hồi độ đàn hồi của da một cách thần tốc đã đánh trúng tâm lý sợ lão hóa của nhiều chị em phụ nữ.
Tuy nhiên, các chuyên gia da liễu cảnh báo rằng, sự kỳ vọng của người tiêu dùng thường vượt xa những gì mà khoa học có thể chứng minh ở thời điểm hiện tại.
1. Bản chất của collagen và cơ chế lão hóa tự nhiên
Để hiểu tại sao việc uống collagen lại gây tranh cãi, trước hết chúng ta cần hiểu vai trò của nó trong cơ thể. Collagen là loại protein dồi dào nhất, chiếm khoảng 1/3 lượng protein toàn cơ thể, được ví như một loại "keo dán" sinh học, tạo nên cấu trúc và độ bền cho da, cơ bắp, xương và các mô liên kết.
Khi chúng ta già đi, đặc biệt là sau tuổi 25, quá trình sản xuất collagen tự nhiên bắt đầu chậm lại. Trung bình mỗi năm, cơ thể mất đi khoảng 1-1, 5% lượng collagen. Sự đứt gãy và thiếu hụt này dẫn đến các dấu hiệu lão hóa rõ rệt: Da chảy xệ, xuất hiện nếp nhăn sâu, lỗ chân lông to và các khớp xương trở nên kém linh hoạt.
Dù được ca tụng như một “thần dược” giúp duy trì làn da không tuổi, các loại thực phẩm chức năng bổ sung collagen vẫn đang là chủ đề gây tranh cãi.
2. Cơ thể hấp thụ collagen như thế nào?
Nhiều người tin rằng uống collagen đồng nghĩa với việc loại protein này sẽ đi thẳng đến lớp hạ bì để lấp đầy các nếp nhăn, nhưng thực tế phức tạp hơn nhiều.
Khi bạn uống collagen, hệ tiêu hóa sẽ xử lý nó giống như bất kỳ loại protein nào khác (như thịt, cá hay trứng). Các enzyme tiêu hóa sẽ cắt nhỏ collagen thành các phân tử cực nhỏ gọi là acid amin hoặc peptide. Sau đó, các thành phần này được hấp thụ vào máu và phân bổ đi khắp cơ thể.
Vấn đề nằm ở chỗ, cơ thể không ưu tiên đưa collagen đến da mặt. Cơ thể chúng ta là một bộ máy sinh học thông minh, điều phối các acid amin đến những nơi cần thiết nhất cho sự sinh tồn, chẳng hạn như phục hồi mô cơ hoặc tái tạo niêm mạc nội tạng, thay vì phục vụ mục đích thẩm mỹ.
3. Những kẽ hở trong các nghiên cứu lâm sàng
Tiến sĩ Farah Moustafa, trợ lý giáo sư tại Trường Y Đại học Tufts (Hoa Kỳ), chỉ ra một sự thực đáng suy ngẫm về các nghiên cứu ủng hộ collagen. Một phân tích tổng hợp từ 23 thử nghiệm lâm sàng cho thấy:
Chất lượng nghiên cứu thấp: Nhiều thử nghiệm chỉ thực hiện trên nhóm đối tượng quá nhỏ hoặc trong thời gian quá ngắn để đưa ra kết luận xác thực.
Xung đột lợi ích: Phần lớn các nghiên cứu cho kết quả tích cực đều được tài trợ bởi chính các công ty dược mỹ phẩm đang kinh doanh sản phẩm đó, điều này đặt ra dấu hỏi lớn về tính khách quan.
Sự thiếu hụt bằng chứng độc lập: Các nghiên cứu chất lượng cao, được thực hiện bởi các tổ chức độc lập không có quyền lợi kinh tế, thường không tìm thấy lợi ích đáng kể nào từ việc bổ sung collagen đường uống so với giả dược.
Mặc dù một số loại collagen thủy phân (collagen peptides) được cho là có khả năng hấp thụ tốt hơn, nhưng việc chúng có thể kích thích tế bào nguyên bào sợi sản sinh collagen mới tại da hay không vẫn là một dấu hỏi lớn cần thêm nhiều bằng chứng thực nghiệm.
4. Rủi ro về an toàn và quy định quản lý
Khác với thuốc điều trị, thực phẩm chức năng thường không phải trải qua quy trình kiểm duyệt khắt khe của các cơ quan quản lý y tế (như FDA) trước khi ra thị trường. Điều này dẫn đến những lo ngại về:
Tạp chất: Nguy cơ nhiễm kim loại nặng hoặc các tác nhân gây bệnh từ nguồn nguyên liệu (da bò, da cá, da lợn).
Tác dụng phụ: Một số người dùng ghi nhận tình trạng nổi mụn, đầy hơi, hoặc dị ứng với nguồn protein trong sản phẩm.
Để làm chậm quá trình lão hóa da, hãy xây dựng một lối sống lành mạnh, bảo vệ da khỏi tia UV và duy trì chế độ dinh dưỡng khoa học.
5. Giải pháp thay thế: Chăm sóc da dựa trên bằng chứng
Thay vì đặt niềm tin hoàn toàn vào viên uống, các bác sĩ da liễu khuyên bạn nên tập trung vào 3 giải pháp chống lão hóa đã được khoa học xác nhận:
Bảo vệ da (phòng bệnh hơn chữa bệnh): Ánh nắng mặt trời là kẻ thù số một phá hủy collagen. Sử dụng kem chống nắng phổ rộng mỗi ngày là cách rẻ tiền và hiệu quả nhất để bảo vệ lượng collagen hiện có.
Kích thích nội sinh bằng retinoids: Thay vì bổ sung từ bên ngoài một cách hên xui, việc sử dụng các hoạt chất như retinol hoặc tretinoin đã được chứng minh là có khả năng thúc đẩy tế bào da tự tăng cường sản xuất collagen mới.
Chế độ dinh dưỡng giàu chất chống oxy hóa: Hãy cung cấp nguyên liệu chất lượng cho cơ thể thông qua thực phẩm tự nhiên. Vitamin C (có trong cam, bưởi, ớt chuông) là đồng yếu tố không thể thiếu trong quá trình tổng hợp collagen. Nếu thiếu vitamin C, dù bạn uống bao nhiêu collagen cũng vô ích.
Việc bổ sung collagen không phải là sai, nhưng thay vì kỳ vọng vào một viên uống có thể xóa sạch dấu vết thời gian, hãy xây dựng một lối sống lành mạnh, bảo vệ da khỏi tia UV và duy trì chế độ dinh dưỡng khoa học. Đó mới là chìa khóa bền vững để giữ gìn sự trẻ trung từ bên trong.
Mời xem thêm video được quan tâm:
Lão hóa da: Những dấu hiệu cảnh báo sớm.
