Nhiều người thuộc thế hệ công dân đặc khu Vĩnh Linh vẫn nhớ: Tuổi xuân của thân thể, tuổi xuân của tâm hồn và tuổi xuân của trí tuệ của ông Đinh Tấn Vĩnh gắn với thủy lợi. Làm công nhân xây dựng công trình thủy lợi từ tháng 4 đến tháng 8/1961, nhiệt tình của người thanh niên 20 tuổi Đinh Tấn Vĩnh cuộn chảy theo chuỗi ngày góp sức trẻ xây dựng đập Rú Lịnh, khôi phục các đập Bến Tám, Bến Tranh và cống cầu Trìa... Người nào người nấy đều dùng một đầm để đầm đất nhưng anh công nhân Đinh Tấn Vĩnh đầm đất bằng hai tay hai đầm.
Bây giờ, trong lớp lớp ký ức của ông lão Đinh Tấn Vĩnh thường phải cần được thầy thuốc điều trị các chứng bệnh của tuổi tác vẫn còn dư vang của những ngày nâng cấp hồ chứa nước La Ngà để khôi phục và nâng cao khả năng tưới trên một vùng lâm - sơn - thủy của đặc khu Vĩnh Linh trong thời điểm đế quốc Mỹ bắt đầu chiến lược chiến tranh phá hoại miền Bắc xã hội chủ nghĩa (1964-1965). Hào hứng với dòng chảy của ký ức làm thủy lợi, ông thôi kể chuyện theo thứ tự thời gian của mỗi công trình khi nói về việc xây dựng hồ thủy lợi Kinh Môn để tưới chống hạn, đưa ruộng một vụ thành hai vụ trên địa bàn thuộc địa phận huyện Gio Linh. Đặc biệt, một niềm phấn khích làm ông như trẻ lại trong những phút kể về những ngày tháng cùng nhân dân 3 xã Vĩnh Hòa, Vĩnh Hiền, Vĩnh Thành làm trạm bơm Châu Thị. Thuở ấy, ông là một trong những con người sống và lao động với niêu cơm quả cà và tấm lòng cộng sản để xây dựng quê hương sau chiến tranh nên đã dồn hết tâm sức huy động sức dân ở phía Bắc sông Bến Hải chưa có công trình thủy lợi làm trạm bơm Châu Thị không ngoài mục đích đó.
Ông Đinh Tấn Vĩnh.
Giờ đây, khi quê nhà đã qua mấy đợt nắng hạn gay gắt trên diện rộng diễn ra trong mùa hè năm 2015 bởi hiện tượng El Nino mạnh và kéo dài, màu tóc bạc óng ánh trên mái đầu khả kính của ông lão Đinh Tấn Vĩnh tựa như màu của dòng nước lấp lóa dưới ánh nắng đang thong thả chảy qua cầu Châu Thị trong buổi sáng thái hòa này. Vậy mà trong thời gian xây dựng trạm bơm Châu Thị với sự ủng hộ triệt để của nhân dân các xã Vĩnh Thành, Vĩnh Hiền, Vĩnh Hòa thì người dân hai xã Vĩnh Nam, Vĩnh Lâm đã phản đối kịch liệt khi trạm bơm chưa hoàn thành có lúc nước dâng làm ảnh hưởng đến diện tích ruộng sâu trên địa bàn. Người dân xã Vĩnh Nam khi đó đã nói trại đập Châu Thị thành đập “tự thị” và tổ chức đấu tranh đòi ngừng xây dựng, thậm chí phá bỏ đập Châu Thị,... Là người trực tiếp huy động mọi tầng lớp nhân dân, kể cả học sinh, phụ lão, hưu trí và trực tiếp chỉ đạo, tham gia làm đập Châu Thị, anh cán bộ thủy lợi Đinh Tấn Vĩnh đã kiên nhẫn với công tác tư tưởng, giải quyết những thắc mắc, khiếu kiện cho đến lúc người dân thông suốt và hoàn thành công trình. Với ông, lòng dân khi ấy là một phép thử để mài giũa ý chí làm giảm vất vả của nhân dân và tích lũy kinh nghiệm, phương cách đưa những ngày tháng xây dựng công trình thủy lợi thành những ngày hội của cuộc đời.
Trên dòng chảy thời gian gần trọn đời người của ông lão Đinh Tấn Vĩnh có tiếng vang của nhận thức rằng ý nghĩa thực tiễn của các công trình thủy lợi cùng niềm vui làm thủy lợi như làm nên ngày hội của cuộc đời đã dẫn ông tới những thành công và vinh dự. Năng lực công tác và nền tảng đạo đức giúp ông làm Phó Chủ tịch UBND huyện Bến Hải của tỉnh Bình Trị Thiên từ năm 1982, trở thành Chủ tịch UBND huyện Bến Hải vào năm 1986, là Chủ tịch UBND huyện Vĩnh Linh trực thuộc tỉnh Quảng Trị từ năm 1989 đến năm 1991 và chính trong hơn 10 năm này, mảng công tác mà ông tâm đắc nhất, dồn nhiều nhiệt huyết nhất là xây dựng các công trình thủy lợi trên địa bàn mình trực tiếp quản lý.
Trong giọng kể của ông có nỗi bùi ngùi và sự hoài nhớ trước khi nói rằng khoảng thời gian từ năm 1982 đến năm 1990 là giai đoạn ông tự hào nhất về con người mình bởi đã sống và làm việc với trọn vẹn tình cảm, trách nhiệm cùng những phấn khởi, sự hăng hái mang lại nhiều ý nghĩa nhất. Ông dành nhiều tâm sức nghiên cứu, đề xuất, xúc tiến và trực tiếp chỉ đạo việc xây dựng các công trình thủy lợi ở Gio Linh, Vĩnh Linh thời ấy trong điều kiện gian nan, khó khăn. Theo lời dạy truyền đời của tiền nhân là “Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống” trong sản xuất nông nghiệp, người cán bộ lãnh đạo trọng nông nghiệp và quý sức dân là ông đã nhất quyết làm các công trình thủy lợi mà công trình này chuẩn bị xong thì đã lên kế hoạch xây dựng công trình kế tiếp,... Tuy là cán bộ lãnh đạo cấp huyện nhưng ông ở công trường thủy lợi nhiều hơn ở văn phòng cũng như ở nhà.
Làm công nhân thủy lợi từ tuổi 20, tham gia xây dựng các công trình thủy lợi lớn, nhỏ đến năm 50 tuổi, người công dân và người cán bộ lãnh đạo Đinh Tấn Vĩnh đã sử dụng thời gian của đời mình thật tốt để hoàn thiện bản thân về cả đạo đức, thẩm mỹ và để có những thành công tốt đẹp. Dường như những hoạt động không quản ngại đào những dòng kênh, xây mương dẫn nước vào đồng ruộng chính là cách để ông khai phá con đường đạt tới những thành công trong sự nghiệp của một con người đã phải nghỉ học khi vừa hết cấp một do mất bố vào năm lên bảy rồi vừa lao động hợp tác xã vừa học bổ túc cấp hai,... Hiểu rằng học là điều kiện không thể thiếu để làm việc tốt hơn, cống hiến nhiều hơn, ông đã học bổ túc văn hóa trong năm 1967, học dự bị đại học vào năm 1968 và học Khoa Kế hoạch của Trường đại học Kinh tế Quốc dân Hà Nội trong các năm 1968-1972 với luận văn tốt nghiệp môn kinh tế chính trị đạt điểm 5 - mức điểm cao nhất thời đó. Để rồi sự học và cách phục vụ người dân xây dựng quê nhà bằng những bận rộn không ngừng đưa nước về mát rượi những cánh đồng ươm trồng giấc mơ no ấm, hạnh phúc, đẹp giàu đã đưa ông tới với Huy chương Vì sự nghiệp Thủy lợi, Huân chương Lao động hạng Nhì, nhiều bằng khen của Nhà nước,...
Nước về tưới mát ruộng đồng. Ảnh: Đào Tâm Thanh
Cũng với sự học ấy cộng thêm sự chặt chẽ của người lãnh đạo chính quyền, ông đã lập nhiều kế hoạch xây dựng công trình thủy lợi mà không kế hoạch nào không được cấp trên thông qua. Khi được dẫn về đồng xa ruộng gần, dòng nước thủy lợi ngọt mát đã giúp Gio Linh, Vĩnh Linh phát triển sản xuất nông nghiệp với tốc độ ngày càng nhanh, năng suất ngày một cao bởi ruộng một vụ đã thành ruộng hai vụ, những vùng trước đó bị úng lụt vì không tiêu được nước thành ruộng hai vụ cho năng suất cao, diện tích không gieo cấy được được thu hẹp đến mức thấp nhất,... Từ một nền sản xuất nông nghiệp yếu kém mang lại thu nhập thấp, Gio Linh và Vĩnh Linh đã bước vào giai đoạn phát triển toàn diện nền nông nghiệp với sự góp sức từng phút từng giờ của thủy lợi. Trồng lúa hai vụ và trồng hoa màu, trồng cây lạc, trồng cây cao su, trồng cây hồ tiêu, chăn nuôi gia súc và gia cầm bằng giống mới, kỹ thuật canh tác mới trong điều kiện tưới nước, tiêu nước thuận lợi hơn trước rất nhiều, năng suất và sản lượng tăng gấp hai, gấp ba làm đời sống nông nghiệp và nông thôn nói riêng, đời sống kinh tế - xã hội nói chung ở Vĩnh Linh, Gio Linh trong những năm cuối thập kỷ 80, đầu thập kỷ 90 bắt đầu có thêm nhiều màu xanh, ánh sáng và niềm vui đổi sắc thay da,...
Vì cuộc sống ấm no của người nông dân mà làm thủy lợi và làm thủy lợi đã trở thành điều kiện không thể thiếu được của cuộc đời người công dân Đinh Tấn Vĩnh. Qua làm thủy lợi, ông đã cùng những con người như trong câu ca “Bởi chúng mình thương bao nhiêu mảnh đất cằn/ Mà đời không ngại đào mấy con kênh/ Đắp hồ xây đập, ta đưa dòng nước ngọt/ Để dòng mương nhỏ tắm mát quanh năm/ Ruộng đồng ta thỏa mơ uớc bao ngàn năm” của nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý góp phần làm nên sự mở rộng và màu mỡ của đồng ruộng, những mùa vàng bội thu và nhiều bước tiến của Gio Linh, Vĩnh Linh từ nguồn lực nông nghiệp và nông thôn.
Trên cầu Châu Thị trong tiết Lập Đông giữa đợt El Nino mạnh và kéo dài, một lần nữa tôi được người dẫn đường chỉ tay xuống dòng nước êm đềm, xanh rợi bảo đây là nước từ nguồn đập ông Vĩnh và đây là kênh mương ông Vĩnh. Từ trong âm hưởng của giọng nói mộc mạc mà tràn đầy sự trân trọng ấy, tôi hiểu con người của những dòng kênh như ông lão Đinh Tấn Vĩnh là một trong những nguyên mẫu làm nên sức chinh phục của nhạc phẩm Bài ca thủy lợi: “Dòng nước quê ta trên công trình thủy lợi/ Đưa phù sa lên mát rượi cánh đồng... Tiếng nước hiền hòa như tiếng nhạc tiếng tơ/ Con kênh bao la/ Nghe thỏa từng câu ca ấm no hạnh phúc... Nước thân thương biết một lòng hợp sức/ Với bàn tay giàu sáng tạo của người...”. (Đỗ Nhuận).
Lập đông Ất Mùi 2015