Đúng như dự cảm vài tháng trước, cuộc khủng hoảng tài chính ở châu Âu sẽ không kết thúc bằng một cái tên Hy Lạp, mà nay đã có thêm Ireland, và ai dám đoan chắc sẽ không có thêm cái tên nào được nối vào danh sách ấy khi rất nhiều quốc gia như Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha cũng đang trong tình trạng khó khăn, nợ nần chồng chất. Vậy là Con hổ vùng Celtic, cái tên gắn với Ireland với những thành công về kinh tế, đã thoái lui…
Từ khủng hoảng tài chính
Hệ thống tài chính của Ireland trở nên nguy hiểm khi bong bóng bất động sản nổ tung, giá trị bất động sản ở Ireland bị giảm tới 60% làm hệ thống ngân hàng điêu đứng. Chính phủ phải ra tay hỗ trợ tài chính hàng trăm tỷ USD cho 5 ngân hàng lớn nhất. Tuy nhiên số tiền nhỏ ấy không thể cứu được hệ thống ngân hàng khổng lồ trị giá tới 1.800 tỷ USD ở Ireland. Thâm hụt ngân sách năm 2010 dự kiến ở mức 12% GDP và nếu tính cả chương trình giải cứu ngành ngân hàng, thâm hụt ngân sách sẽ lên tới 32% GDP. Với con số khổng lồ này thì còn rất lâu Ireland mới có thể đưa đất nước trở về mức thâm hụt 3% GDP vào năm 2014, ngưỡng áp dụng chung cho các nước EU.
Mặc dù Chính phủ vẫn quả quyết có thể tự giải quyết được cuộc khủng hoảng song vấn đề đã vượt khỏi tầm kiểm soát cũng như khả năng của Ireland. Liên minh châu Âu (EU) lo ngại cuộc khủng hoảng nợ ở Ireland sẽ tạo hiệu ứng lan truyền cho các nước đang có mức thâm hụt ngân sách báo động ở khu vực đồng tiền chung châu Âu như Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Italy…, EU gây sức ép với Ireland phải chấp nhận gói cứu trợ. Vẫn biết chấp nhận gói cứu trợ này như phải ngậm một “quả đắng”, bởi kèm theo khoản viện trợ Ireland còn phải thực hiện những yêu cầu khắt khe về chi tiêu công và áp lực cải cách, tuy nhiên theo Thủ tướng Ireland, đây là những việc cần làm hơn bất cứ điều gì khác, kể cả những khúc mắc chính trị.
Về cơ bản cuộc khủng hoảng nợ ở Hy Lạp và Ireland đều là khủng hoảng nợ công, song về bản chất thì lại khác nhau hoàn toàn. Cuộc khủng hoảng nợ Hy Lạp đó là do bắt nguồn từ bản thân nền kinh tế, còn cuộc khủng hoảng ở Ireland lại bắt nguồn tự hệ thống ngân hàng, các khoản nợ của Chính phủ chủ yếu là để cứu ngành ngân hàng.
 Người dân Ireland biểu tình phản đối chính phủ nhận viện trợ của EU. |
Đến nguy cơ một cuộc khủng hoảng chính trị
Sau khi Ireland chấp nhận một gói hỗ trợ tài chính từ EU và Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) thì cũng là lúc một cuộc khủng hoảng chính trị trong nước bắt đầu. Cuộc khủng hoảng nợ ở Ireland đã đẩy tình hình chính trị trong nước trở nên phức tạp. Đảng đối lập và nhiều phe phái liên tục yêu cầu thủ tướng từ chức, kêu gọi một cuộc bầu cử sớm. Các cuộc biểu tình đã diễn ra sau khi nước này đồng ý nhận gói cứu trợ của EU do người dân mất niềm tin vào chính phủ và việc điều hành nền kinh tế. Trước áp lực quá gay gắt, Thủ tướng Brian Cowen phải nhượng bộ rằng ông sẽ từ chức sau khi kế hoạch tài khóa và ngân sách được thông qua vào tháng 12. Nếu điều này trở thành sự thực thì ông Cowen sẽ trở thành chính trị gia đầu tiên ở châu Âu phải từ chức vì khủng hoảng nợ công. Tương lai chính trị của ông Cowen và đảng cầm quyền Fianna Fail của ông càng thêm mờ mịt, khi đảng Xanh tuyên bố sẽ từ bỏ liên minh này sau khi kế hoạch ngân sách được thông qua.
Mới đây Chính phủ đã công bố kế hoạch “thắt lưng buộc bụng” mang tên “Kế hoạch khôi phục quốc gia”, nhờ đó, Ireland sẽ tiết kiệm cho ngân sách hàng tỷ USD để đổi lấy gói cứu trợ nhằm tránh nguy cơ vỡ nợ cấp quốc gia. Chính phủ Ireland đã công bố kế hoạch cắt giảm chi tiêu và tăng nguồn thu ngân sách trong 4 năm tới, nhằm vực dậy ngành ngân hàng và cải thiện tình trạng thâm hụt ngân sách. Chính phủ dự kiến cắt giảm hàng nghìn việc làm trong khu vực công, thực hiện lộ trình tăng thuế giá trị gia tăng từ 21% lên 23% trong khoảng thời gian từ nay đến 2014 và cắt giảm trợ cấp xã hội kể từ năm 2014. Chương trình “thắt lưng buộc bụng” được đề ra sẽ giúp nước này tiết kiệm khoảng 6 tỷ euro trong năm 2011 và 15 tỷ euro trong vòng 4 năm, đáp ứng những yêu cầu mà EU và IMF đưa ra để đổi lấy gói giải cứu trị giá 85 tỷ euro.
Cuộc khủng hoảng chính trị tại Ireland ngày một rõ ràng, chỉ chờ thời điểm tuyên bố mà thôi. Bởi theo Thủ tướng, sau ngày 7/12, thông qua kế hoach chi tiêu ngân sách, chính phủ của ông sẽ rút lui, một cuộc bầu cử để tìm ra chính phủ mới sẽ diễn ra. Và đây sẽ là cuộc bầu cử đầu tiên ở khu vực đồng tiền chung châu Âu, một cuộc kiểm tra các biện pháp EU đang áp dụng để cứu các nền kinh tế trong khu vực.
Lâm Vũ Tùng