'Con bị tay chân miệng, bố mẹ trong ngành y có khi không kịp trở tay vì bệnh diễn tiến nhanh'

Xác định chính xác thời điểm bệnh chuyển nặng không dễ dàng

Bác sĩ Khanh kể một trường hợp trẻ mắc bệnh tay chân miệng diễn biến rất nhanh.

"Có hai vợ chồng đều là bác sĩ. Sáng ra con bị bệnh, người chồng không phải bác sĩ nhi khoa đi làm. Người vợ ở nhà chăm con, đến trưa người chồng quay về nhà, con đã nặng luôn", bác sĩ Khanh kể.

Diễn biến quá nhanh của bệnh tay chân miệng khiến gia đình gần như không kịp xoay xở. Đứa trẻ rơi vào tình trạng rất nặng, thậm chí đứng trước nguy cơ tử vong.

Câu chuyện của gia đình hai vợ chồng bác sĩ này cũng là lời cảnh báo rằng bệnh tay chân miệng có thể trở nặng rất nhanh, và ngay cả những người có chuyên môn y khoa cũng có thể rơi vào tình huống không kịp trở tay trước diễn biến của bệnh.

"Trẻ mắc bệnh tay chân miệng, ban đầu có thể chưa biểu hiện quá nghiêm trọng nhưng sau đó diễn tiến rất nhanh. Một số trẻ có thể diễn tiến nặng trong vòng 24 giờ đầu kể từ khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường. Các biến chứng nặng có thể liên quan đến tổn thương thần kinh, viêm thân não, rối loạn hô hấp, phù phổi và suy tuần hoàn. Do vậy, việc theo dõi trẻ mắc tay chân miệng phải rất sát sao. Không nên chủ quan chỉ vì ban đầu trẻ vẫn còn tỉnh táo hoặc các triệu chứng chưa rõ ràng. Vì vậy, khi trẻ có những dấu hiệu bất thường, cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá và theo dõi kịp thời", bác sĩ Khanh lưu ý. 

Tuy nhiên cũng theo bác sĩ Khanh, việc xác định chính xác thời điểm bệnh chuyển nặng không phải lúc nào cũng dễ dàng. Có trẻ sốt rõ ràng nên bác sĩ có thể dựa vào ngày sốt để theo dõi diễn tiến. Nhưng cũng có trẻ không sốt hoặc triệu chứng không điển hình, khiến việc xác định thời điểm bệnh bắt đầu chuyển nặng trở nên khó khăn hơn. 

Do đó, bác sĩ cần dựa vào tổng thể các biểu hiện lâm sàng, diễn biến bệnh và các dấu hiệu cảnh báo để đánh giá nguy cơ.

Bác sĩ Khanh cũng cho hay, khi bệnh đã chuyển sang giai đoạn nặng, trẻ có thể cần đến hàng loạt biện pháp hồi sức chuyên sâu, từ thở máy đến các phương pháp hỗ trợ khác. Điều này không chỉ tạo áp lực cho hệ thống y tế mà còn là gánh nặng rất lớn đối với gia đình người bệnh.

Ngoài EV71 đã từng lưu hành chủng gây bệnh mới 

Bác sĩ Trương Hữu Khanh cho biết, bệnh tay chân miệng do nhiều loại virus gây ra, trong đó EV71 là một trong những tác nhân được đặc biệt quan tâm vì có thể gây bệnh nặng, biến chứng thần kinh và tử vong. Những năm qua, các chủng virus lưu hành cũng thay đổi, từng ghi nhận các chủng như C4, B5 và gần đây là C1.

Bệnh tay chân miệng lây chủ yếu qua đường tiêu hóa - phân miệng. Tuy nhiên, virus hiện diện nhiều trong dịch tiết đường hô hấp và nước bọt nên khả năng lây truyền qua tiếp xúc rất cao. Trẻ nhỏ thường xuyên tiếp xúc với đồ chơi, vật dụng và các trẻ khác tại nhà trẻ, trường mầm non nên nguy cơ lây nhiễm càng lớn. Trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt dưới 3 tuổi, là nhóm có nguy cơ cao mắc bệnh tay chân miệng và diễn tiến nặng.

Không chỉ lây trong trường học, bệnh còn dễ lan trong gia đình. Một trẻ mắc bệnh có thể lây cho anh chị em, cha mẹ hoặc những người chăm sóc trẻ.

Đặc biệt, trong các cơ sở giữ trẻ, khi mật độ trẻ đông, việc kiểm soát lây nhiễm càng khó khăn. Vì vậy, vệ sinh tay, vệ sinh đồ chơi, vật dụng và môi trường sinh hoạt vẫn là một trong những biện pháp quan trọng để hạn chế lây truyền bệnh tay chân miệng.

Trẻ cần được rửa tay thường xuyên, đặc biệt trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh, sau khi từ trường về nhà và sau khi tiếp xúc với các bề mặt, đồ vật có nguy cơ nhiễm virus.

Bác sĩ Trương Hữu Khanh cho biết ông gắn bó với bệnh tay chân miệng từ những năm đầu bệnh được quan tâm tại Việt Nam. Từ việc nhận diện bệnh, xác định tác nhân, xây dựng hướng dẫn điều trị đến phân độ bệnh, các phác đồ đã liên tục được cập nhật.

Đặc biệt, việc phân độ bệnh thành các mức độ khác nhau, trong đó có độ 2A, 2B và các nhóm nguy cơ cụ thể, giúp bác sĩ dễ dàng hơn trong việc theo dõi và phát hiện bệnh nhân có nguy cơ chuyển nặng.

Bác sĩ Khanh nhấn mạnh, bệnh tay chân miệng có tính chu kỳ và có thể quay trở lại sau vài năm. Sau giai đoạn dịch COVID-19, năm 2023 từng ghi nhận một đợt bệnh rất lớn. Đến năm 2026, số ca bệnh tay chân miệng tiếp tục tăng trở lại, số ca mắc tay chân miệng tăng gấp đôi so với cùng kỳ năm ngoái, tạo áp lực lớn cho hệ thống y tế.

Vì vậy, ngay cả khi số ca bệnh giảm, ngành y tế và cộng đồng vẫn cần duy trì cảnh giác, đặc biệt vào những thời điểm bệnh có xu hướng gia tăng.

Việt Nam đã có vắc xin tay chân miệng cho trẻ từ 2 tháng tuổi

Ngày 25/9, Hệ thống Tiêm chủng VNVC và Substipharm Biologics (Thụy Sĩ) ra mắt vắc xin phòng tay chân miệng tại gần 300 trung tâm trên toàn quốc.