Tình trạng trốn… nợ đọng bảo hiểm xã hội (BHXH) của người lao động tại các công ty, doanh nghiệp đã trở thành căn bệnh “mạn tính” từ nhiều năm. Trong bối cảnh kinh tế khó khăn, tình trạng doanh nghiệp đang tìm mọi cách để trốn, nợ BHXH lại càng có chiều hướng gia tăng.
Mặc dù ngành BHXH đã thực hiện nhiều giải pháp, nhưng thực trạng này vẫn tiếp diễn theo chiều hướng ngày càng gia tăng ở các doanh nghiệp với tổng số tiền lên đến hàng nghìn tỷ đồng. Những ngày cuối năm, công việc chính của không ít nhân viên phòng thu nợ BHXH các tỉnh là xuống các cơ sở đôn đốc, yêu cầu nộp tiền bảo hiểm xã hội quá hạn…nhưng điệp khúc được nhân viên các đơn vị trả lời là lãnh đạo đi vắng, đi họp và đủ thứ lý do khác… là những lý do để các đơn vị trốn đóng BHXH. Đơn cử như tại Nam Định, mặc dù BHXH tỉnh Nam Định đã thành lập tổ thu nợ bảo hiểm xã hội, tổ thu nợ này có chức năng và nhiệm vụ là xuống tận các doanh nghiệp làm việc tìm hiểu những khó khăn của từng doanh nghiệp một để đưa ra những biện pháp mà đôn đốc đơn vị, thực hiện đóng bảo hiểm xã hội đầy đủ và kịp thời, tránh tình trạng trốn đóng, chậm đóng và chây ì trong việc đóng bảo hiểm xã hội. Tuy nhiên, theo danh sách các đơn vị vi phạm chế độ trích nộp BHXH trên 3 tháng do BHXH Nam Định lập, số lượng đã lên đến 51 đơn vị với tổng số tiền gần 30 tỉ đồng. Doanh nghiệp nợ ít thì 3-5 tháng, doanh nghiệp nợ nhiều lên đến gần 60 tháng… Theo đại diện BHXH tỉnh Nam Định thì tình trạng trốn hoặc chậm đóng bảo hiểm xã hội diễn ra phổ biến ở Nam Định trong khoảng 2 năm trở lại đây, lý do được đưa ra là các doanh nghiệp gặp khó khăn trong sản xuất kinh doanh, làm ăn thua lỗ. Anh Long - nhân viên BHXH tỉnh Nam Định cho biết: Khi chúng tôi xuống liên hệ công tác thì lãnh đạo các đơn vị hay hứa là để cuối tháng sẽ nộp hoặc báo đơn vị đang trong tình trạng khó khăn nên chưa có tiền... Đấy là may mắn còn gặp được lãnh đạo đơn vị, còn nếu không gặp được lãnh đạo thì có đến bao nhiêu lần cũng không giải quyết được việc.
Không chỉ các đơn vị BHXH nhà nước “bất lực”, những người lao động thụ hưởng trực tiếp quyền lợi từ chính sách này cũng rất thiệt thòi. Không ít người sau nhiều năm cống hiến, nghỉ hưu trở về nhà trong tình trạng sức khỏe yếu, phải thường xuyên đi bệnh viện trị bệnh. Nỗi khổ của họ là không nhận được đồng lương hưu nào để trang trải tiền thuốc, còn sổ BHYT... do chưa hoàn thành nghĩa vụ trích nộp BHXH cho người lao động nên mặc dù đã nghỉ hưu nhưng cũng chưa được hưởng chế độ BHXH và Bảo hiểm y tế…
Hiện tại, BHXH Việt Nam đang phải chi trả các chế độ như lương hưu, trợ cấp thất nghiệp, ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp với số tiền khoảng 77.000 tỷ đồng… nhưng thực tế công tác thu BHXH trên cả nước cũng đang gặp nhiều khó khăn, như năm 2011, tổng số nợ BHXH, BHYT của các doanh nghiệp đã lên đến 4.000 tỷ đồng. Điều này đã và đang ảnh hưởng rất lớn đến tính cân bằng của quỹ bảo hiểm và quan trọng hơn, quyền lợi của người lao động sẽ không được đảm bảo.
Kinh tế khó khăn, doanh nghiệp làm ăn thua lỗ kéo theo trách nhiệm đóng BHXH của doanh nghiệp ở mức thấp, chây ì, thậm chí trốn tránh. Để giải quyết tình trạng này, ngoài việc đòi hỏi tính trách nhiệm của doanh nghiệp với người lao động thì cần sự vào cuộc, kiểm tra, kiểm soát quyết liệt hơn từ các cơ quan quản lý.
Minh Hà