1. Sử dụng thuốc dài hạn và nguy cơ ảnh hưởng đến chức năng gan, thận
Với các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu và bệnh tim mạch, người bệnh thường phải duy trì thuốc trong nhiều năm, thậm chí suốt đời. Mục tiêu của việc điều trị là kiểm soát bệnh, hạn chế tổn thương các cơ quan và phòng ngừa những biến chứng nguy hiểm.
Gan và thận đảm nhiệm vai trò chuyển hóa, đào thải nhiều loại thuốc. Tuy nhiên, sử dụng thuốc kéo dài chưa hẳn sẽ gây tổn thương gan, thận. Phần lớn thuốc điều trị bệnh mạn tính có thể được sử dụng an toàn trong thời gian dài nếu được chỉ định phù hợp, dùng đúng liều và theo dõi đúng cách.
Chẳng hạn, thuốc hạ huyết áp nhóm ức chế men chuyển (ACEI) hoặc chẹn thụ thể angiotensin II (ARB) có thể làm tăng creatinin máu sau khi bắt đầu điều trị. Tuy nhiên, mức tăng nhẹ trong giới hạn cho phép là tác động dược lý có thể dự đoán, không đồng nghĩa gây suy thận. Ngược lại, ở người tăng huyết áp hoặc đái tháo đường có albumin niệu, các thuốc này còn giúp giảm áp lực trong cầu thận, hạn chế albumin thất thoát qua nước tiểu và bảo vệ chức năng thận về lâu dài.
Tương tự, statin - nhóm thuốc điều trị rối loạn lipid máu - có thể làm tăng men gan ở một số người, nhưng tổn thương gan nghiêm trọng rất hiếm gặp. Ở người có nguy cơ tim mạch cao, lợi ích giảm nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ của statin thường lớn hơn nhiều so với nguy cơ tác dụng phụ trên gan.
Vì vậy, không phải cứ dùng thuốc lâu dài sẽ gây hại gan, thận. Kiểm soát tốt bệnh mạn tính bằng thuốc còn giúp hạn chế những tổn thương cơ quan do chính bệnh gây ra.

Phần lớn thuốc điều trị bệnh mạn tính có thể được sử dụng an toàn trong thời gian dài nếu được chỉ định phù hợp, dùng đúng liều và theo dõi đúng cách.
2. Những trường hợp nào thuốc có thể ảnh hưởng đến gan, thận?
Dù phần lớn thuốc điều trị bệnh mạn tính có thể sử dụng an toàn khi được chỉ định phù hợp, một số thuốc vẫn cần lưu ý về nguy cơ tác dụng phụ hoặc khả năng tích tụ khi chức năng gan, thận suy giảm.
Với thuốc điều trị đái tháo đường, metformin là ví dụ điển hình. Thuốc được đào thải chủ yếu qua thận, không thường gây tổn thương thận trực tiếp. Tuy nhiên, khi chức năng thận suy giảm đáng kể, metformin có thể tích tụ, làm tăng nguy cơ nhiễm toan lactic - biến chứng hiếm nhưng nghiêm trọng. Vì vậy, người bệnh cần được đánh giá mức lọc cầu thận (eGFR) trước và trong quá trình sử dụng. Metformin chống chỉ định khi eGFR dưới 30 ml/phút/1,73 m².
Với thuốc điều trị tăng huyết áp nhóm ACEI và ARB, bác sĩ cần theo dõi creatinin và kali máu sau khi bắt đầu dùng hoặc tăng liều. Nếu creatinin tăng quá mức cho phép hoặc kali máu tăng cao, cần đánh giá nguyên nhân và điều chỉnh điều trị khi cần thiết.
Ngoài đặc tính của thuốc, tuổi cao, bệnh gan thận từ trước, sử dụng nhiều thuốc cùng lúc cũng có thể làm tăng nguy cơ tác dụng phụ. Đặc biệt, phối hợp thuốc lợi tiểu, ACEI hoặc ARB với thuốc giảm đau chống viêm không steroid (NSAIDs) có thể làm tăng nguy cơ tổn thương thận cấp.
Cũng cần phân biệt tổn thương do thuốc với tổn thương do bệnh nền. Tăng huyết áp và đái tháo đường kéo dài đều có thể gây tổn thương thận; rối loạn chuyển hóa có thể đi kèm gan nhiễm mỡ và tăng men gan. Vì vậy, không nên mặc định mọi bất thường về chức năng gan, thận trong quá trình điều trị đều do thuốc.
3. Cách bảo vệ gan, thận khi sử dụng thuốc lâu dài
Người mắc bệnh mạn tính cần duy trì điều trị đúng chỉ định và theo dõi thường xuyên để kiểm soát bệnh, hạn chế tác dụng phụ.
Không tự ý giảm liều hoặc ngừng thuốc khi huyết áp, đường huyết hay cholesterol đã đạt mục tiêu. Ngừng thuốc có thể khiến bệnh mất kiểm soát và tăng nguy cơ biến chứng.
Người bệnh cần tái khám, xét nghiệm chức năng gan, thận theo hướng dẫn; đồng thời, thông báo với bác sĩ, dược sĩ về tất cả thuốc, vitamin, thực phẩm bổ sung và chế phẩm thảo dược đang sử dụng; không tự ý kết hợp thuốc nam, thuốc giảm đau hoặc các sản phẩm quảng cáo bổ gan, bổ thận vì có thể gây độc tính hoặc tương tác với thuốc điều trị.
Nếu xuất hiện các dấu hiệu như vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, đau cơ bất thường, tiểu ít hoặc phù tăng nhanh, người bệnh cần đi khám để được đánh giá và xử trí kịp thời.
Mời bạn đọc xem thêm: