Tam thất là vị thuốc quý trong y học cổ truyền, thường được sử dụng với mục đích cầm máu, hoạt huyết, hóa ứ và giảm đau. Hiện nay, nhiều người có thói quen uống bột tam thất mỗi ngày với mong muốn cải thiện tuần hoàn máu và phòng ngừa bệnh tim mạch.
Tuy nhiên, tam thất không phải là dược liệu có thể sử dụng tùy tiện mà cần căn cứ vào thể trạng và mục đích sử dụng của mỗi người.
1. Tam thất có tác dụng gì với sức khỏe?
Tam thất là vị thuốc được sử dụng phổ biến trong y học cổ truyền. Theo Đông y, tam thất có vị ngọt, hơi đắng, tính ôn, quy kinh Can và Vị.
Tác dụng nổi bật nhất của tam thất là chỉ huyết, chỉ thống (cầm máu, giảm đau), thường được sử dụng trong các trường hợp chảy máu từ bên trong cơ thể do xuất huyết tạng phủ, chảy máu tổ chức... chảy máu bên ngoài do chấn thương gây bầm tím, sưng đau...
Các nghiên cứu dược lý hiện đại cho thấy dược liệu này chứa nhiều saponin có khả năng tác động đến hoạt động của tiểu cầu, quá trình đông máu và tiêu sợi huyết. Một số thành phần có thể ức chế kết tập tiểu cầu, trong khi thành phần khác lại thúc đẩy quá trình cầm máu. Tác động này phụ thuộc vào thành phần hoạt chất, cách chế biến và dạng bào chế; do đó, không thể khẳng định tam thất đơn thuần có tác dụng vừa làm tan huyết khối vừa rút ngắn thời gian đông máu.
Một số nghiên cứu tiền lâm sàng ghi nhận tam thất có tiềm năng cải thiện chức năng mạch máu và bảo vệ tế bào cơ tim trong điều kiện thiếu máu, thiếu oxy. Nghiên cứu trên người về chế phẩm tam thất trong bệnh mạch vành bước đầu ghi nhận khả năng cải thiện một số triệu chứng đau thắt ngực, nhưng chưa chứng minh làm giảm các biến cố tim mạch.
Đối với ung thư, các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm và trên động vật đang khảo sát tiềm năng tác động của saponin tam thất lên tế bào ung thư và đáp ứng miễn dịch. Hiện chưa đủ bằng chứng lâm sàng để khẳng định tam thất có tác dụng điều trị ung thư, u xơ tử cung hoặc u nang buồng trứng.
Trong y học cổ truyền, tam thất được dùng với mục đích chỉ huyết, hoạt huyết, hóa ứ trong một số trường hợp liên quan đến kinh nguyệt; việc sử dụng cần căn cứ vào tình trạng cụ thể...
Tam thất là một vị thuốc trong Y học cổ truyền không nên tự ý dùng hằng ngày để bồi bổ sức khỏe. Ảnh: AI.
2. Có nên uống tam thất hằng ngày?
Không phải ai cũng cần uống tam thất hằng ngày. Trong YHCT, tam thất là vị thuốc có công năng điều trị cụ thể, không đơn thuần là một loại thực phẩm bổ dưỡng dùng càng lâu càng tốt.
Nếu sử dụng với mục đích hỗ trợ điều trị, việc dùng tam thất cần căn cứ vào tình trạng bệnh, thể trạng và cách bào chế. Chẳng hạn, người có biểu hiện bầm tím, sưng đau do chấn thương có thể được thầy thuốc cân nhắc sử dụng tam thất sống. Trong khi đó, nếu mục đích là bồi bổ khí huyết, tam thất đã qua chế biến có thể được lựa chọn trong một số bài thuốc phối hợp phù hợp.
Đặc biệt, không nên tự ý duy trì thói quen uống tam thất nhiều tháng hoặc nhiều năm chỉ với mục đích phòng bệnh khi chưa có chỉ định. Việc sử dụng kéo dài chưa có đủ dữ liệu về hiệu quả và độ an toàn trên người khỏe mạnh.
3. Những ai không nên uống tam thất hằng ngày?
Một số đối tượng cần tránh hoặc đặc biệt thận trọng khi sử dụng tam thất:
- Phụ nữ mang thai: Không tự ý sử dụng tam thất trong thai kỳ do chưa có đủ dữ liệu chứng minh tính an toàn và những tác động tiềm tàng đến quá trình đông máu, tuần hoàn.
- Người đang có nguy cơ chảy máu: Người mắc bệnh rối loạn đông máu, xuất huyết tiêu hóa hoặc có tình trạng chảy máu chưa rõ nguyên nhân cần được bác sĩ đánh giá trước khi dùng.
- Người đang sử dụng thuốc chống đông, thuốc chống kết tập tiểu cầu: Các thuốc như warfarin, rivaroxaban, apixaban, aspirin, clopidogrel có thể có nguy cơ tương tác với tam thất, làm thay đổi tác dụng trên quá trình đông máu. Do đó những người đang sử dụng các loại thuốc này cần tránh dùng tam thất.
- Người chuẩn bị phẫu thuật: Cần thông báo với bác sĩ về việc sử dụng tam thất để được hướng dẫn xử trí trước phẫu thuật.
- Người mắc bệnh mạn tính hoặc đang sử dụng nhiều loại thuốc: Không nên tự phối hợp tam thất với các thuốc điều trị, đặc biệt là thuốc tim mạch, khi chưa được tư vấn.
4. Cách sử dụng tam thất an toàn
- Tam thất có ba cách dùng, với mỗi cách dùng lại có tác dụng nổi bật khác nhau. Do đó khi dùng cần căn cứ vào mục đích sử dụng mà lựa chọn cách bào chế cho thích hợp:
+ Nếu dùng dưới dạng củ tươi thì tác dụng chỉ huyết là nổi bật, thường hay giã nát, đắp trực tiếp lên vết thương, dùng trong các trường hợp chấn thương.
+ Nếu dùng dưới dạng sống, phơi khô, thái lát hoặc tán bột thì tác dụng hoạt huyết khứ ứ chỉ huyết nổi bật hơn.
+ Nếu dùng chín, thường hay ủ rượu cho mềm rồi thái lát mỏng, sao qua cho đến khi có màu vàng nhạt rồi đem ra tán bột, dùng kiểu này thì thiên về tác dụng bổ huyết nhiều hơn. Tam thất dùng dưới dạng chín kết hợp với gà tơ hầm cách thủy, hiệu quả bồi bổ khí huyết rất tốt.
- Công thức tam thất mật ong thường hay được sử dụng 5 g/ngày dưới dạng bột trộn mật ong, uống vào buổi sáng trước bữa ăn. Công thức này tác dụng giống như chỉ dùng riêng tam thất.
Tuy nhiên cần lưu ý mật ong có hai loại, loại tự nhiên ít đường, tính lương (mát), còn mật ong nuôi có nhiều đường, tính lại ôn (ấm). Nếu dùng tam thất với mật ong phải chọn được mật ong tự nhiên tính lương. Mục đích phối hợp với mật ong là để dễ uống vì tam thất rất đắng và để lương bớt tính ôn ấm của tam thất.
- Khi sử dụng nên lựa chọn tam thất bắc là chất lượng tốt nhất. Hiện nay tam thất bắc hay được bán lẫn lộn với tam thất nam nên cần chú ý phân biệt.
+ Tam thất nam: Củ bằng quả trứng chim, vỏ nhẵn, cứng, có màu trắng xám; bên trong lõi củ có màu trắng ngà. Khi dùng dao để cắt vào bên trong, củ có màu trắng ngà, vị cay nóng, mùi như gừng.
+ Tam thất bắc: Củ màu vàng nâu, bề mặt sần sùi, nhiều vết sẹo, có màu vàng xám hoặc xám đen. Thịt củ tam thất chắc, khó có thể bẻ bằng tay, nếu dùng vật nặng đập vỡ thì vỏ và lõi thường tách rời nhau.
Xem thêm bài đang được quan tâm:
