Vitamin D từ lâu được biết đến với vai trò giúp cơ thể hấp thu canxi, giữ cho xương chắc khỏe. Thời gian gần đây, một nghiên cứu tại Mỹ cho thấy uống bổ sung vitamin D3 đều đặn có thể làm chậm một dấu hiệu sinh học của quá trình lão hóa khiến không ít người tìm mua vitamin D với hy vọng "trẻ lâu". Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu cần được hiểu đúng trước khi mỗi người quyết định có nên bổ sung hay không.
1. Nghiên cứu mới phát hiện điều gì về vitamin D?
Nghiên cứu là một phần của thử nghiệm VITAL - thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn do Bệnh viện Brigham and Women's thuộc Trường Y Harvard (Mỹ) tiến hành trên khoảng 26.000 người. Trong đó, các nhà khoa học theo dõi riêng 1.054 người, gồm nam giới từ 50 tuổi và nữ giới từ 55 tuổi trở lên, chưa từng mắc ung thư, bệnh tim hay đột quỵ. Người tham gia được chia ngẫu nhiên thành các nhóm uống vitamin D3 liều 2.000 IU mỗi ngày, uống dầu cá omega-3 hoặc uống giả dược.
Các nhà nghiên cứu đo chiều dài telomere trong tế bào bạch cầu của người tham gia ở thời điểm ban đầu, sau 2 năm và sau 4 năm. Telomere là đoạn ở đầu mút nhiễm sắc thể, có tác dụng bảo vệ vật chất di truyền. Mỗi lần tế bào phân chia, telomere lại ngắn đi một chút. Vì vậy, telomere ngắn được xem là một dấu ấn của lão hóa sinh học và có liên quan đến nguy cơ mắc nhiều bệnh mạn tính ở người cao tuổi. Kết quả cho thấy nhóm uống vitamin D3 có telomere ngắn đi chậm hơn so với nhóm dùng giả dược. Trong khi đó, dầu cá omega-3 không cho thấy tác dụng tương tự.
vitamin D cần thiết cho xương và nhiều chức năng của cơ thể, nhưng hiện chưa đủ bằng chứng để khuyên mọi người uống vitamin D nhằm làm chậm lão hóa. Ảnh minh hoạ Getty images.
2. Vì sao chưa thể kết luận vitamin D giúp "trẻ lâu"?
Dù kết quả đáng chú ý, nhưng chính các nhà khoa học tham gia nghiên cứu cũng cho rằng cần thêm bằng chứng trước khi đưa ra khuyến cáo. Trước hết, telomere dài hơn chưa chắc đồng nghĩa với việc sống lâu hơn hay khỏe mạnh hơn. Nghiên cứu này chỉ đo chiều dài telomere, chưa theo dõi được người tham gia có ít bệnh tật hơn hay không.
Ngoài ra, người tham gia chủ yếu là người Mỹ da trắng trên 50 tuổi, nên chưa rõ kết quả có đúng với người châu Á hay người trẻ hơn. Nghiên cứu cũng ghi nhận lợi ích này không thấy ở những người đang dùng thuốc hạ mỡ máu và nguyên nhân hiện chưa được giải thích.
Bên cạnh đó, các kết quả chính của thử nghiệm VITAL công bố trước đây cho thấy uống vitamin D không làm giảm nguy cơ mắc ung thư, bệnh tim mạch hay gãy xương ở người trưởng thành khỏe mạnh nói chung. Một phân tích khác từ thử nghiệm này ghi nhận nhóm uống vitamin D có tỷ lệ mắc bệnh tự miễn thấp hơn. Những kết quả trái chiều này cho thấy vitamin D không phải "thần dược", và tác dụng của vitamin D phụ thuộc nhiều vào tình trạng sức khỏe của từng người.
3. Ai cần bổ sung vitamin D?
Vitamin D cần thiết cho cơ thể, nhưng người không thiếu vitamin D thì uống thêm chưa chắc đã có lợi. Theo các khuyến nghị chung, người từ 1 đến 70 tuổi cần khoảng 600 IU vitamin D mỗi ngày, còn người trên 70 tuổi cần khoảng 800 IU mỗi ngày. Lượng này có thể đến từ ánh nắng, thực phẩm và viên bổ sung khi cần.
Việt Nam là nước nhiệt đới nhiều nắng, nhưng tình trạng thiếu vitamin D vẫn khá phổ biến, do nhiều người làm việc trong nhà, che chắn kỹ khi ra đường hoặc ít ăn cá béo. Một số nhóm có nguy cơ thiếu vitamin D cao hơn, gồm người cao tuổi, người ít ra ngoài trời, người béo phì, phụ nữ mang thai và cho con bú, trẻ bú mẹ hoàn toàn, người mắc bệnh gan, thận hoặc bệnh đường ruột gây kém hấp thu. Người đang dùng một số thuốc như corticoid kéo dài, thuốc chống động kinh cũng dễ thiếu vitamin D.
Những người thuộc nhóm nguy cơ nên đi khám để được bác sĩ đánh giá. Khi cần, bác sĩ sẽ cho làm xét nghiệm máu để quyết định có cần bổ sung hay không, và liều dùng bao nhiêu.
4. Bổ sung vitamin D thế nào cho an toàn?
Cách an toàn nhất để có đủ vitamin D là kết hợp tiếp xúc ánh nắng hợp lý với chế độ ăn đa dạng. Da tổng hợp vitamin D khi tiếp xúc ánh nắng mặt trời, nhưng phơi nắng quá lâu lại làm tăng nguy cơ cháy nắng, lão hóa da và ung thư da. Vì vậy, mỗi người chỉ nên ra nắng trong thời gian ngắn, để hở tay chân, và tránh nắng gắt giữa trưa.
Với viên bổ sung, không nên tự ý dùng liều cao kéo dài. Vitamin D là vitamin tan trong dầu nên có thể tích lũy trong cơ thể. Dùng quá liều có thể gây tăng canxi máu, với các biểu hiện như buồn nôn, nôn, chán ăn, khát nước, tiểu nhiều, mệt mỏi, lú lẫn, sỏi thận và rối loạn nhịp tim. Người mắc bệnh thận, sỏi thận, cường cận giáp hoặc đang dùng thuốc lợi tiểu thiazid, thuốc trợ tim digoxin cần hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng vitamin D.
