Gần đây, cụm từ “nhà ở xã hội” đã chính thức đi vào văn bản của Nhà nước. Từ giữa năm 2006, Luật Nhà ở được ban hành, trong đó điều 45 quy định “Nhà nước khuyến khích các tổ chức, cá nhân các thành phần kinh tế đầu tư quỹ nhà ở xã hội…”. Kể từ đó, chuyện nhà cho người thu nhập thấp luôn là một chủ đề hấp dẫn, được dư luận rộng rãi quan tâm. Cũng có lắm chuyện nhiêu khê nảy sinh, từ người được thụ hưởng cũng như ở các cấp ban hành, thực thi luật.
“Kẻ khóc, người cười”
Khu nhà CT1 Ngô Thì Nhậm thuộc quận Hà Đông (Hà Nội) dành cho người thu nhập thấp vừa khánh thành và cuộc bắt thăm chọn nhà thật quyết liệt, sôi động, có bao kẻ khóc người cười. Vậy mà, chỉ ít bữa sau đã có một “người cười” là bà Cao Thị L. trao tay ngay căn hộ cho người khác để kiếm lãi ngót nửa tỉ đồng. Hành động của bà L. bị phát giác (do tin rao bán trên mạng), cơ quan chức năng đã vào cuộc, niêm phong, thu hồi căn hộ, dự định sẽ xử phạt cả người bán lẫn người mua. Cũng từ vụ việc đó, đơn vị chủ đầu tư là Công ty CP bê tông xây dựng Vinaconex Xuân Mai còn nhận được hàng tá đơn thư tố giác một số chủ căn hộ khác cũng đã mau mắn lén lút bán căn hộ đi để kiếm lời. Hành động vi phạm luật của một số người lợi dụng chủ trương nhân đạo về nhà ở xã hội của Nhà nước, rồi đây sẽ bị xử lý thích đáng. Nhưng cái lỗi phía người thụ hưởng như kể trên lại chưa phải là gam màu chủ đạo trong “bức tranh” chung về nhà ở xã hội hiện nay. “Gam màu chủ đạo” đó lại chính từ những sai sót, bất cập của cơ quan xây dựng luật, nhà quản lý làm cho lâu nay luôn xảy ra tình trạng cung không đủ cầu hoặc tạo ra những kẽ hở để một số người trục lợi.
 Nhà thu nhập thấp CT1, Ngô Thì Nhậm, quận Hà Đông, Hà Nội. |
Mở hết cửa, doanh nghiệp vẫn thờ ơ?
Theo thống kê của Cục Quản lý nhà, Bộ Xây dựng, hiện cả nước có khoảng 1.200.000 đối tượng là cán bộ công nhân viên trong khối hành chính sự nghiệp, công nhân làm việc ở các khu chế xuất, khu công nghiệp, các hộ nghèo trong diện đối tượng được mua hoặc thuê căn hộ trong chương trình nhà ở xã hội. Như vậy cần tới 35 triệu m2 nhà ở mới đáp ứng được nhu cầu. Trước mắt, dự tính đến năm 2012 cần khoảng 500.000 căn hộ trên toàn quốc. Mục tiêu theo Nghị quyết 18 của Chính phủ (ban hành ngày 20/4/2009) đến 2015 có 60% sinh viên, 50% công nhân có nhà, tổng nguồn vốn đầu tư lên tới 35.000 tỷ đồng. Chủ trương và dự án nhà cho người có thu nhập thấp đã có cụ thể như vậy, song theo đánh giá của nhiều chuyên gia thì “mở hết cửa vẫn có quá ít người vào” và đây vẫn đang là một vấn đề nan giải nhất. Theo ông Nguyễn Trọng Ninh, Phó Cục trưởng Cục Quản lý nhà, kể từ đầu năm 2009, khi ban hành Quyết định 65 về xây dựng nhà ở cho sinh viên, Bộ Xây dựng vẫn chưa nhận được đăng ký của doanh nghiệp nào tham gia xây dựng quỹ nhà cho sinh viên. Riêng với TP. Hồ Chí Minh, năm nay được phân bổ 800 tỷ đồng theo nguồn trái phiếu Chính phủ thì cũng chỉ có thể xây được 1 ký túc xá với quy mô 100 phòng mà thôi, đó cũng chỉ là “muối bỏ biển”. Vậy mà nguồn vốn cho đối tượng này vẫn còn sáng sủa hơn cho hai đối tượng còn lại là công nhân và người có thu nhập thấp. Bên cạnh đó, quỹ đất còn phụ thuộc vào quy hoạch ở từng thành phố, thị xã và chỉ chính quyền địa phương mới biết chỗ nào là đất 20% dành cho nhà ở xã hội để từ đó thu hút nhà đầu tư. Lâu nay, doanh nghiệp chưa mặn mà với dự án chính là vì tuy đã có những điều kiện ưu đãi nhất định, song vẫn là chưa đủ để đầu tư có hiệu quả. Nhất là trong điều kiện lạm phát tăng cao như hiện nay, việc thu hút nguồn vốn từ doanh nghiệp càng trở nên khó khăn hơn, những quy định về giá cả đã trở nên lạc hậu. Và chừng nào chưa có những biến chuyển kịp thời, hợp lý từ phía nhà hoạch định chính sách và thực thi luật pháp thì xem ra những chuyện nhiêu khê trong dự án còn nhiều bất cập, nan giải. Xem ra vấn đề này đã có “lối”, vẫn chưa “thoát”!.
Phạm Quang