Sự phức tạp của dịch cúm A/H5N1 không chỉ là vấn đề của riêng mỗi quốc gia mà trở thành mối đe dọa sức khỏe toàn cầu. Để có được những ứng phó tốt nhất khi đại dịch cúm A/H5N1 xảy ra, Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương cùng với các chuyên gia của Viện Sức khỏe Hoa Kỳ, Quỹ nghiên cứu y học quốc tế Henry Jackson, Ngân hàng thế giới và Viện Khoa học y học quân đội Hoa Kỳ triển khai dự án “Nghiên cứu tỷ lệ lưu hành kháng thể virut cúm A/H5N1 trong huyết thanh người tại Hà Nội, Thừa Thiên Huế, Tiền Giang”. Đây được xem là cơ hội tốt cho Việt Nam trước nguy cơ bùng phát đại dịch do virut cúm A/H5N1 gây ra.
Virut cúm A/H5N1 có nguy cơ biến đổi thành một chủng cúm mới
GS.TS. Trịnh Quân Huấn - Thứ trưởng Bộ Y tế cho biết, diễn biến của dịch cúm gia cầm và cúm ở người ngày càng lan rộng và phức tạp trong khu vực và trên thế giới. Ông nhấn mạnh: “Không có vùng an toàn cho dịch cúm gia cầm. Mỗi ổ dịch cúm gia cầm, mỗi ca bệnh cúm A/H5N1 lây từ gia cầm sang người là một cơ hội giúp cho virut cúm A/H5N1 biến chủng, làm tăng nguy cơ xảy ra đại dịch”.
Tính đến ngày 9/12/2009, Tổ chức Y tế thế giới ghi nhận 444 trường hợp mắc cúm A/H5N1, trong đó 262 ca tử vong tại 15 quốc gia. Riêng ở Việt Nam, trong năm 2009, có 5 trường hợp mắc và đã tử vong. Theo PGS.TS. Nguyễn Trần Hiển, tính phức tạp của dịch cúm A/H5N1 lúc này ở chỗ đan xen với các loại cúm khác. Các kết quả giám sát dịch tễ, xét nghiệm tại gia đình bệnh nhân tử vong gần nhất (tháng 11/2009 tại tỉnh Điện Biên) cho thấy có virut cúm A/H5N1 trong đàn gia cầm của gia đình, người nhà của bệnh nhân dương tính với cúm A/H1N1 còn người bệnh tử vong thì dương tính với cúm A/H5N1. Trong bối cảnh này, các chuyên gia dịch tễ, truyền nhiễm lo ngại sự biến đổi giữa các loại virut cúm đang lưu hành làm xuất hiện một loại virut cúm mới có khả năng lây lan nhanh, kháng thuốc và độc lực cao hơn. Họ cũng lo ngại sự biến đổi của chính virut cúm A/H5N1 trên gia cầm để có thể lây sang người dễ dàng hơn. Hiện Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương đang cùng với Trung tâm Kiểm soát các bệnh dịch truyền nhiễm Hoa Kỳ (CDC) nghiên cứu mối liên hệ giữa virut cúm A/H5N1 và H1N1 để đối phó với nguy cơ xuất hiện chủng cúm mới từ hai chủng virut này.
 Lấy mẫu xét nghiệm cúm A/H1N1. |
“Mù thông tin” về những trường hợp người lành mang virut cúm A/H5N1
Theo PGS.TS. Nguyễn Trần Hiển, Việt Nam hiện là nước đứng thứ 2 thế giới về số ca mắc, tử vong do cúm A/H5N1 nhưng hiện chúng ta còn nhiều khó khăn để kiểm soát với bệnh dịch này, đặc biệt là hiện tại có nhiều nguy cơ xảy ra đại dịch. Đó là mầm bệnh lưu hành khá phổ biến trong đàn gia cầm, thủy cầm, trong khi quy mô chăn nuôi gia cầm nhỏ lẻ, thả rông vẫn còn phổ biến ở nước ta. Dịch cúm A/H5N1 bùng phát trên gia cầm từ 2003 cho đến nay lây lan sang nhiều trường hợp nhưng hiện tại vẫn chưa có nghiên cứu về tỷ lệ người lành mang virut nhưng không có triệu chứng lâm sàng, làm cho nguy cơ lây lan virut trong cộng đồng chưa được phát hiện. Với những đặc điểm chăn nuôi ở vùng nông thôn thì chắc chắn có một tỷ lệ không nhỏ người dân sống ở khu vực này phơi nhiễm với H5N1 nhưng khỏe mạnh không được phát hiện bệnh. Ông Hiển cũng chia sẻ, khá nhiều trường hợp không xác định được nguy cơ cụ thể lây nhiễm virut cúm A/H5N1 từ gia cầm sang người như thế nào.
Tiến hành nghiên cứu về cúm A/H5N1 có quy mô lớn
Dự án “Nghiên cứu tỷ lệ lưu hành kháng thể kháng virut cúm A/H5N1 trong huyết thanh người tại Hà Nội, Thừa Thiên Huế, Tiền Giang” giữa Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương và nhiều cơ quan nghiên cứu y học của Hoa Kỳ và Ngân hàng Thế giới với kinh phí hơn 1,6 triệu USD, thực hiện trong 12 tháng được xem là biện pháp quan trọng giải quyết nhiều khó khăn trong công tác kiểm soát dịch bệnh hiện nay đối với Việt Nam và toàn cầu.
PGS.TS. Nguyễn Trần Hiển cho biết, mục tiêu của dự án là xác định tỷ lệ nhiễm virut cúm A/H5N1 trong huyết thanh người ở cộng đồng tại 3 địa phương nói trên bằng kỹ thuật ức chế ngưng kết hồng cầu và trung hòa miễn dịch. Đối tượng được nghiên cứu khoảng 12.000 người từ 7 tuổi trở lên. Đây là quy mô nghiên cứu lớn nhất thế giới hiện nay. Các mẫu huyết thanh sẽ được bảo quản trong môi trường -800C, sau đó đưa về Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương xét nghiệm và bảo quản. Những kết quả thu được là bằng chứng khoa học tin cậy về sự lưu hành của các chủng virut cúm, sẽ giúp xây dựng các chính sách, chiến lược phòng chống bệnh cúm phù hợp và hiệu quả. Theo dõi sự xuất hiện của các chủng virut cúm mới sẽ giúp tạo nguồn cho sản xuất các loại vaccin cúm hằng năm. Với 12.000 mẫu huyết thanh sẽ trở thành một ngân hành huyết thanh không chỉ lưu giữ nghiên cứu bệnh cúm mà còn nhiều bệnh lý khác.
Bà Polly Sager - Viện Sức khỏe Hoa Kỳ khẳng định, những mục tiêu mà Dự án đưa ra sẽ mang lại những giá trị quan trọng không chỉ đối với phòng chống cúm A/H5N1 ở Việt Nam mà còn có giá trị quốc tế. Viện Sức khỏe Hoa Kỳ và các chuyên gia vi sinh, truyền nhiễm khác của Mỹ sẽ hỗ trợ tập huấn và đưa ra những ý kiến cần thiết, còn mọi nghiên cứu sẽ do các nhà khoa học Việt Nam đảm nhiệm.
Bài và ảnh: Lê Hảo