Trao đổi với phóng viên báo Sức khỏe & Đời sống xung quanh Nghị định 88/2008/NĐ-CP về Xác định lại giới tính vừa được Thủ tướng Chính phủ ban hành, ThS Nguyễn Huy Quang, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Y tế khẳng định Nghị định là cơ sở pháp lý quan trọng cho những người không may gặp trục trặc về giới tính được sống thật với chính mình...
PV: Xin ông cho biết những trường hợp nào sẽ được phép xác định lại giới tính theo quy định của Nghị định này?
ThS. Nguyễn Huy Quang: Theo Nghị định này, có hai trường hợp sẽ được phép xác định lại giới tính. Thứ nhất, là những trường hợp khuyết tật bẩm sinh về giới tính: Nam lưỡng giả nữ (tức là bộ phận sinh dục có dương vật nhỏ, có thể sờ thấy tinh hoàn hoặc không, siêu âm hoặc nội soi thấy tinh hoàn, không có tử cung và buồng trứng. Nhiễm sắc thể giới tính là XY hoặc gen biệt hóa tinh hoàn dương tính hoặc kết hợp cả hai trường hợp trên); Nữ lưỡng giả nam (bộ phận sinh dục có âm vật phát triển như dương vật nhưng không sờ thấy tinh hoàn, siêu âm hoặc nội soi thấy có tử cung, buồng trứng, không thấy tinh hoàn. Nhiễm sắc thể giới tính là XX); Lưỡng giới thật (bộ phận sinh dục không xác định được là nam hay nữ. Tuyến sinh dục có cả tinh hoàn, buồng trứng. Nhiễm sắc thể giới tính có thể là một trong các dạng: XX/XY; XXX/XY, XX/XXXY hoặc có dạng nhiễm sắc thể khác được xác định là lưỡng tính thật).
Thứ hai, là các trường hợp chưa được định hình chính xác khi nhiễm sắc thể giới tính có thể giống như ba trường hợp trên nhưng bộ phận sinh dục chưa được biệt hóa hoàn toàn và không thể xác định chính xác là nam hay nữ.
PV: Vậy những trường hợp vẫn được gọi là đồng tính (gay, lesbian) có được phép xác định lại giới tính?
ThS. Nguyễn Huy Quang: Ngoài hai trường hợp đã được Nghị định quy định, những người vẫn được coi là đồng tính (gay, lesbian) về tâm lý nhưng không có các khuyết tật trên bị cấm xác định lại giới tính. Bởi theo Nghị định quy định là chỉ xác định lại giới tính cho những người khuyết tật về giới hay chưa phân biệt được là nam hay nữ chứ không phải là chuyển đổi giới tính cho những người đã hoàn thiện về giới vì có thể đó là những trường hợp có sự lệch lạc về tâm lý. Mặt khác, việc xác định lại giới tính cũng có thể bị lạm dụng vì nhu cầu thương mại, trốn tránh trách nhiệm pháp lý...
PV: Trường hợp muốn xác định lại giới tính sẽ phải làm những thủ tục gì, thưa ông?
ThS. Nguyễn Huy Quang: Người đó phải gửi hồ sơ đề nghị đến cơ sở y tế được phép thực hiện thủ thuật này. Trường hợp xác định lại giới tính cho người chưa đủ 6 tuổi thì cha mẹ hoặc người giám hộ phải có đơn đề nghị, với những người từ 6 - 18 tuổi thì trong đơn đề nghị phải có chữ ký của cha mẹ hoặc người giám hộ.
Sau khi nhận được hồ sơ, trong vòng 15 ngày cơ sở sẽ xem xét và trả lời bằng văn bản là có thể thực hiện hay không. Nếu được, cơ sở sẽ khám, xét nghiệm gen rồi căn cứ vào yếu tố tâm lý xem người đó có đặc trưng giới nghiêng về phía nào và quyết định xác định lại giới tính cho họ. Sau đó, cơ sở y tế cấp giấy chứng nhận cho họ. Sau khi chuyển đổi giới tính, bệnh nhân có thể mang giấy này đến UBND huyện, quận để được thay đổi lại hộ tịch (nếu muốn), chứng minh nhân dân... theo quy định của Nghị định 158/2005/NĐ-CP của Chính phủ về đăng ký và quản lý hộ tịch.
PV: Cơ sở y tế phải bảo đảm những điều kiện nào mới được thực hiện xác định lại giới tính, thưa ông?
ThS. Nguyễn Huy Quang: Trước hết cơ sở khám chữa bệnh đó có đủ điều kiện về cơ sở vật chất, trang thiết bị, tổ chức và nhân sự theo quy định của Bộ trưởng Bộ Y tế. Tiếp đến, cơ sở y tế đó phải được Bộ Y tế thẩm định (tuyến TƯ) hoặc Sở Y tế tỉnh, thành phố thẩm định (cơ sở y tế trực thuộc địa bàn quản lý) và cho phép bằng văn bản. Cụ thể đó phải là bệnh viện chuyên khoa ngoại, sản, nhi hay bệnh viện đa khoa nhà nước tuyến tỉnh trở lên hoặc bệnh viện tư nhân tương đương. Một điều kiện bắt buộc là các cơ sở này phải có phòng xét nghiệm di truyền tế bào và di truyền phân tử, nếu chưa có phải ký hợp đồng với cơ sở có phòng xét nghiệm đó.
Hiện nay những cơ sở khám chữa bệnh trong ngành y tế đáp ứng được yêu cầu này là BV Việt Đức, BV Nhi TƯ, BV Phụ sản TƯ, BV Nhi Đồng 1, BV Nhi Đồng 2...
PV: Việc đẩy mạnh tuyên truyền để những người bị khuyết tật về giới sớm phát hiện để đến các cơ sở y tế kiểm tra rất quan trọng, ý kiến của ông về vấn đề này?
ThS. Nguyễn Huy Quang: Hiện có rất nhiều trường hợp bị trục trặc về giới tính (bộ phận sinh dục phát triển không bình thường) để trong thời gian dài ảnh hưởng rất lớn đến tâm lý cũng như sức khỏe. Chính vì thế việc tuyên truyền để những người không may bị trục trặc về giới nhận thức và sớm đến các cơ sở y tế để kiểm tra là rất quan trọng. Bên cạnh đó, người dân cũng cần có định hướng đúng đắn về giới tính của mình, tránh có biểu hiện lệch lạc về giới và cố tình thay đổi giới. Bởi nếu họ cố tình làm thế cũng sẽ không được công nhận cả về mặt pháp lý và trong cuộc sống...
PV: Xin cảm ơn ông!
Thái Bình (thực hiện)