Những chuyến đi dài tìm cơ hội học tập cho con
Bé Thanh Thủy (7 tuổi), con gái anh Ngải ở Vĩnh Phúc, từng có một tuổi thơ bình thường như bao đứa trẻ khác. Thế nhưng sau những trận sốt cao liên tiếp khi mới 2-3 tuổi, thị lực của em giảm sút dần rồi gần như mất hẳn.
"Đứa trẻ đang bình thường như thế, tự nhiên không nhìn thấy nữa nên gia đình rất sốc", anh Ngải nghẹn ngào nhớ lại.
Đôi bàn tay lần mò những kiến thức từ cuốn sách đặc biệt do cô giáo Thu Thanh thiết kế.
Nỗi lo không chỉ dừng lại ở việc con mất đi ánh sáng. Khi Thủy lên 6 tuổi, ngôi trường dành cho trẻ khiếm thị tại địa phương tạm dừng hoạt động, việc học của em bị gián đoạn. Trong lúc gia đình loay hoay tìm hướng đi cho con, một người quen đã giới thiệu anh đến Trung tâm Khiếm thị Bàn tay Khéo léo (Hà Nội) – nơi có cô giáo Trịnh Thị Thu Thanh nhiều năm nay miệt mài đồng hành cùng trẻ khiếm thị trên hành trình tìm đến con chữ và tri thức.
Từ đó, những chuyến đi dài của hai cha con bắt đầu. Việc đi lại thường xuyên khiến công việc và thu nhập của anh Ngải bị ảnh hưởng không nhỏ, nhưng người cha vẫn kiên trì bởi tin rằng con gái cần một cơ hội để được học tập và phát triển như bao đứa trẻ khác.
Sau thời gian theo học tại trung tâm, những thay đổi tích cực của Thanh Thủy khiến anh thêm vững tin vào lựa chọn của mình.
"Cháu tự tin hơn, hòa đồng hơn. Trước đây khá rụt rè, còn bây giờ cởi mở hơn khi được giao lưu với các bạn trong lớp", anh chia sẻ.
Ánh mắt mang bao niềm hi vọng của anh Ngải về cô con gái bé bỏng khiếm thị theo học tại trung tâm.
Không chỉ có Thanh Thủy, bé Việt Hà (5 tuổi, Nam Định) cũng đang từng ngày học cách thích nghi với cuộc sống khi thị lực suy giảm nghiêm trọng do bệnh lý. Sau nhiều năm chạy chữa, gia đình dần phải chấp nhận thực tế rằng con gần như không còn khả năng nhìn thấy.
Không quen tìm kiếm thông tin trên mạng, chị Thúy - mẹ của Hà - phải nhờ người thân hỗ trợ tìm nơi học phù hợp cho con. Tháng 9/2025, khi biết đến lớp học của cô giáo Trịnh Thị Thu Thanh, chị quyết định đưa con lên Hà Nội theo học.
Từ đó đến nay, mỗi tuần ba lần, hai mẹ con lại bắt xe khách từ Nam Định lên Hà Nội. Mỗi chiều đi mất gần ba giờ đồng hồ.
"Vất vả là vậy nhưng thấy con tiến bộ thì mình lại có thêm động lực để cố gắng", chị nói.
Niềm vui của người mẹ đến từ những thay đổi rất nhỏ nhưng đầy ý nghĩa. "Trước đây cháu ít nói lắm, giờ mạnh dạn hơn rồi. Cháu biết tham gia các trò chơi trên lớp, còn nhảy múa, hát cùng các bạn nữa", chị kể với nụ cười rạng rỡ.
Cô giáo Thu Thanh là người kiên trì mở những cánh cửa đầu tiên đưa trẻ khiếm thị đến với con chữ, kỹ năng sống.
Câu chuyện của anh Ngải, chị Thúy chỉ là hai trong số rất nhiều gia đình đã tìm đến Trung tâm Khiếm thị Bàn tay Khéo léo với mong muốn con mình được học tập, được hòa nhập và được trao cơ hội phát triển. Hơn 16 năm gắn bó với giáo dục đặc biệt, cô giáo Trịnh Thị Thu Thanh không chỉ là người trực tiếp giảng dạy mà còn là người kiên trì mở những cánh cửa đầu tiên đưa trẻ khiếm thị đến với con chữ, kỹ năng sống và sự tự tin.
Điều khiến cô giáo Thanh trăn trở nhất hiện nay là sự thiếu hụt trường lớp và cơ sở giáo dục dành cho trẻ khiếm thị ở lứa tuổi nhỏ. Theo chị, tại nhiều địa phương, các cơ sở giáo dục chuyên biệt chỉ tiếp nhận trẻ từ 6 tuổi trở lên, trong khi giai đoạn từ 0-6 tuổi lại là "thời điểm vàng" để phát triển trí tuệ, thể chất và các kỹ năng nền tảng.
Cô giáo Trịnh Thị Thu Thanh trò chuyện cùng trẻ khiếm thị.
Tại Trung tâm Khiếm thị Bàn tay Khéo léo, ThS. Trịnh Thị Thu Thanh là người trực tiếp giảng dạy và đồng hành cùng nhiều trẻ từ những năm tháng đầu đời. Điều khiến chị trăn trở nhất hiện nay là sự thiếu hụt trường lớp và cơ sở giáo dục dành cho trẻ khiếm thị ở lứa tuổi nhỏ.
Theo chị Thanh, tại nhiều địa phương, các cơ sở giáo dục chuyên biệt chỉ tiếp nhận trẻ từ 6 tuổi trở lên, trong khi giai đoạn từ 0-6 tuổi lại là "thời điểm vàng" để phát triển trí tuệ, thể chất và các kỹ năng nền tảng.
"Nhiều gia đình phải tự tìm hiểu, tự kết nối hoặc chấp nhận đưa con đi rất xa để có môi trường học tập phù hợp. Điều đó tạo thêm áp lực về kinh tế và thời gian cho phụ huynh", cô giáo Thanh chia sẻ.
Mong muốn giúp trẻ khiếm thị được đọc sách
Sau nhiều năm làm việc với trẻ khiếm thị, cô giáo Trịnh Thị Thu Thanh nhận thấy trẻ sáng mắt có thể tiếp nhận kiến thức thông qua những hình ảnh xuất hiện hằng ngày trong cuộc sống. Trong khi đó, trẻ khiếm thị cần những trải nghiệm trực tiếp bằng xúc giác, vận động và tương tác để hình thành nhận thức về thế giới xung quanh.
"Trong thời đại công nghệ phát triển, trẻ khiếm thị đã có nhiều điều kiện học tập hơn như sách nói hay các học liệu tiếp cận. Tuy nhiên, với trẻ nhỏ vẫn còn thiếu những tài liệu mang tính xúc giác để đôi bàn tay các em được rèn luyện từ sớm", cô Thanh chia sẻ.
Mỗi cuốn sách được thiết kế từ những vật liệu và đồ vật quen thuộc.
Từ thực tế ấy, cô giáo Thanh bắt đầu tìm tòi, nghiên cứu những phương pháp giúp trẻ tiếp cận việc đọc và học tập theo cách phù hợp với nhu cầu của mình.
Cùng các cộng sự, cô xây dựng những cuốn sách xúc giác như Cùng bà đi chợ, Trái tim của mẹ... Mỗi cuốn sách được thiết kế từ những vật liệu và đồ vật quen thuộc, kết hợp chữ in và chữ nổi Braille để trẻ có thể trực tiếp sờ, cảm nhận và tương tác với câu chuyện.
Năm 2023, mô hình hỗ trợ trẻ khiếm thị của trung tâm đã giành giải Nhất cuộc thi "Cùng tôi khám phá mô hình tiếp cận" do dự án chung của Liên Hợp Quốc vì sự hòa nhập của người khuyết tật phát động. Một trong những dấu ấn nổi bật của mô hình chính là việc phát triển sách xúc giác dành cho trẻ khiếm thị nhỏ tuổi – lĩnh vực còn khá mới tại Việt Nam.
Những cuốn sách xúc giác không đơn thuần là học liệu mà còn là cánh cửa mở ra thế giới.
Đến nay, khoảng 50 cuốn sách xúc giác làm từ vải và bìa cứng đã được các giáo viên, tình nguyện viên hoàn thiện. Mỗi cuốn sách là một câu chuyện giản dị, gần gũi được kể từ chính những hoạt động quen thuộc trong cuộc sống thường ngày.
Theo cô giáo Trịnh Thị Thu Thanh, sách xúc giác có ý nghĩa đặc biệt với trẻ khiếm thị bởi các em được trực tiếp chạm vào đồ vật, khám phá thế giới bằng đôi tay của mình. Quan trọng hơn, trẻ được tiếp cận chữ nổi Braille từ sớm để hiểu rằng những ký hiệu ấy chính là "con chữ" dùng để kể lại câu chuyện, giống như cách trẻ có thị lực được làm quen với chữ viết từ những năm tháng đầu đời.
Cô giáo Thanh cho rằng, trẻ khiếm thị cần những trải nghiệm trực tiếp bằng xúc giác, vận động và tương tác để hình thành nhận thức về thế giới xung quanh.
Với nhiều trẻ em khiếm thị, những cuốn sách xúc giác không đơn thuần là học liệu mà còn là cánh cửa mở ra thế giới. Qua từng trang sách, các em được học tập, được khám phá và cảm nhận cuộc sống bằng chính đôi tay của mình.
Mang theo giấc mơ tạo ra thật nhiều cuốn sách xúc giác hơn nữa, cô giáo Trịnh Thị Thu Thanh mong rằng ngày càng nhiều trẻ khiếm thị sẽ được tiếp cận nguồn học liệu phù hợp ngay từ những năm đầu đời.
"Trẻ em khiếm thị hoàn toàn có cơ hội phát triển bình đẳng và toàn diện như các bạn cùng trang lứa nếu được can thiệp sớm, giáo dục sớm và tiếp cận thông tin phù hợp. Bên cạnh đó, sự tin tưởng, động viên của cha mẹ, thầy cô và cộng đồng đối với khả năng học tập, phát triển của các em cũng là yếu tố rất quan trọng giúp trẻ tự tin trên hành trình của mình", cô Thu Thanh chia sẻ.
