Việc điều chỉnh tỷ giá VND/USD bình quân liên ngân hàng tăng thêm 9,3% trong ngày 11/2 của Ngân hàng Nhà nước với nhiều kỳ vọng như nhằm tăng tính thanh khoản của thị trường ngoại tệ, kiềm chế nhập siêu, thu hẹp và xóa bỏ cơ chế hai giá mà lâu nay các doanh nghiệp vẫn phải chịu giao dịch nhưng không được chính thức hoá. Tuy nhiên, mặt trái của việc tăng tỷ giá cũng đặt ra nhiều vấn đề cần phải bàn.
Xóa bỏ cơ chế hai giá
Việc các ngân hàng thương mại hiện đã nâng tỷ giá giao dịch bán ra lên mức 20.900 đồng/USD là mức mà lâu nay các doanh nghiệp vẫn phải chịu giao dịch nhưng không được chính thức hoá và cơ chế hai giá lâu nay ở các ngân hàng sẽ bị thu hẹp và xóa bỏ. Điều này cũng giúp người dân có thể tin tưởng gửi tiền USD vào ngân hàng và thanh khoản sẽ tăng lên.
Các chuyên gia đồng ý rằng trong tình hình dự trữ ngoại tệ còn rất thấp, nhập siêu tiếp tục ở mức cao, sức ép vào tỷ giá lớn thì biện pháp điều chỉnh tỷ giá này là bắt buộc phải thực hiện. Tuy nhiên, với mức nhập khẩu 84 tỷ USD trên GDP 102 tỷ USD của năm 2010, tỷ lệ nhập khẩu của nền kinh tế là rất lớn. Tạm tính thô 10% nhập khẩu là hàng tiêu dùng, 20% là trang thiết bị thì 60 - 70 % là các sản phẩm cấp thiết cho nền kinh tế như xăng dầu, sắt thép, phân bón, thức ăn gia súc, bông sợi cho dệt may, linh kiện cho hàng điện tử... với mức tỷ giá tăng sẽ gây không ít khó khăn cho điều hành cán cân kinh tế.
Một vấn đề nữa cần lưu ý là “kịch bản rượt đuổi” giữa hai tỷ giá giữa ngoại tệ các ngân hàng nhà nước và thị trường tự do lại bắt đầu khi ngày 11/02/2011, tỷ giá thị trường tự do đã vọt lên 21.600 VND/USD và đến ngày 14/2 USD thị trường tự do tiếp tục vọt lên 21.700. Trước đó, không ít khách hàng đi mua USD cho biết, tỷ giá USD tại một số ngân hàng thương mại đã sát mốc 21.000 đồng/USD, nên họ lo ngại USD sẽ còn tiếp tục tăng. Vì thế, để ngăn tình trạng rượt đuổi giữa hai tỷ giá này, nếu không có biện pháp đồng bộ để làm giảm cầu USD trên thị trường tự do, giảm nhu cầu tín dụng USD bằng các biện pháp như tăng dự trữ bắt buộc USD, giảm lãi suất huy động USD... thì khó có thể thực hiện được.
Mục tiêu kiềm chế nhập siêu là cần thiết, song không thể đạt được chỉ bằng hay chủ yếu bằng điều chỉnh tỷ giá mà đòi hỏi nỗ lực rộng lớn của cơ quan Nhà nước, của doanh nghiệp, của quản lý như giảm chi phí đầu vào (như chi phí vận tải, kho bãi), vận dụng khoa học - công nghệ, tiết kiệm chi phí ...
 Điều chỉnh tăng tỷ giá cần chú ý kiềm chế chênh lệch giá thị trường ngoại tệ ngân hàng và thị trường tự do. |
Gánh nặng doanh nghiệp phải vay ngoại tệ
Tăng tỷ giá khiến doanh nghiệp phải đi vay một lượng ngoại tệ lớn do ngân hàng không có ngoại tệ để bán sẽ khiến các doanh nghiệp càng đau đầu hơn. Ngay lập tức, giá gas, ôtô và các mặt hàng nhập khẩu khác đã tăng lên và việc tăng giá các mặt hàng nhập khẩu là bất khả kháng. Ước tính, đợt điều chỉnh tỷ giá này đóng góp khoảng 3% vào tăng chỉ số CPI trong năm 2011.
Doanh nghiệp Petrolimex, hàng nhập về cách đây vài tháng đã bán rồi trong khi ngoại tệ vay của doanh nghiệp phải tính theo tỷ giá mới. Một thùng dầu trước đây 100 USD nhưng tỷ giá khi đó chỉ hơn 19.500 đồng/USD, nay tăng lên 20.693 đồng/USD. Như vậy, nay mỗi thùng dầu phải chi thêm hơn 150 ngàn đồng (mỗi lít xăng tăng thêm hơn 900 đồng). Chi phí đầu vào tăng lên trong khi đầu ra chưa được điều chỉnh. Đây cũng là yếu tố thúc đẩy việc điều chỉnh giá xăng dầu trong thời gian tới.
Không chỉ mặt hàng xăng dầu, một số mặt hàng khác, các doanh nghiệp sau khi nhập khẩu theo hợp đồng, hàng về bán rồi thì mới điều chỉnh tỷ giá nên khi thanh toán doanh nghiệp phải gánh lỗ từ việc tỷ giá điều chỉnh tăng.
Ngoài ra, việc điều chỉnh tỷ giá ảnh hưởng cho cả các doanh nghiệp xuất khẩu phải nhập nhiều nguyên liệu từ nước ngoài như dệt may, đây là ngành sử dụng ngoại tệ để nhập khẩu nguyên liệu số lượng lớn. Và chắc chắn, việc thay đổi tỷ giá sẽ khiến giá cả thị trường trong nước tăng trong thời gian tới. Vì rằng, hầu hết các mặt hàng đều liên quan đến nhập khẩu, dù là liên quan trực tiếp hay gián tiếp. Các mặt hàng nhập khẩu tiêu dùng ngay thì sẽ tăng giá ngay sau đó và phần lớn tăng tương ứng với tỷ giá USD.
Thanh Phong