Với những người giữ rừng ở Vườn quốc gia Núi Chúa (xã Vĩnh Hải), mỗi chuyến đi không đơn thuần là một nhiệm vụ được giao mà còn là cách giữ cho những cánh rừng và các loài hoang dã được sống bình yên. Ảnh: Duy Ngọc.
Những ngày đầu tháng 10, theo chân những người giữ rừng ở Vườn quốc gia Núi Chúa - Phước Bình (gồm Vườn quốc gia Núi Chúa và Vườn quốc gia Phước Bình, tỉnh Khánh Hòa), chúng tôi mới thấy hết những nhọc nhằn phía sau công việc tưởng chừng quen thuộc, ngày ngày bám rừng, giữ từng khoảng xanh và bảo vệ sự sống của muôn loài.
Con đường tuần tra không phải lúc nào cũng dễ đi, có đoạn gập ghềnh đá sỏi, có nơi phải luồn qua bụi gai để kiểm tra từng dấu vết bất thường. Từ phòng cháy, ngăn chặn xâm hại rừng đến tháo gỡ bẫy và vận động người dân vùng ven cùng chung tay bảo vệ rừng, mỗi chuyến đi của họ đều hướng đến một điều giản dị: để rừng được yên và những loài thú, loài chim nơi đây vẫn có một nơi an toàn để sinh sống.
Tiếng chim lạ giữa rừng sâu
Sau gần một giờ vượt qua những đoạn đường đá gập ghềnh, luồn qua những bụi gai, đoàn chúng tôi dừng chân bên những tảng đá lớn giữa khu rừng xanh mướt của Vườn quốc gia Núi Chúa (xã Vĩnh Hải). Rừng lúc ấy gần như không có tiếng người. Chỉ có tiếng chim ríu rít nối nhau giữa những vòm cây.
Thấy chúng tôi tò mò, anh Đạt Đông Đoàn Trẻ, Phụ trách Trạm Kiểm lâm Thái An, người đã có hơn 17 năm làm công tác bảo vệ rừng tại Vườn quốc gia Núi Chúa giải thích, đó là tiếng của chim Khướu đầu bạc (tên khoa học Garrulax leucolophus), một loài thuộc nhóm IIB trong danh mục động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm.
Hạt Kiểm lâm rừng đặc dụng Núi Chúa cùng lực lượng của Ban quản lý Vườn quốc gia Núi Chúa - Phước Bình. Ảnh: Duy Ngọc.
Anh Trẻ cho biết, khi phát hiện tiếng động lạ hoặc sự xuất hiện của con người, loài chim này có thể liên tục phát tiếng kêu như một cách báo động cho những cá thể khác trong khu vực.
Một tiếng chim giữa rừng sâu, với người ngoài có thể chỉ là âm thanh của thiên nhiên. Nhưng với những người nhiều năm bám rừng như anh Trẻ, đó còn là dấu hiệu cho thấy khu rừng vẫn đang có sự sống.
Hơn 17 năm gắn bó với rừng, anh Trẻ nói mình đã quen với những con đường mòn, những cánh rừng và cả những âm thanh rất riêng của núi rừng Núi Chúa.
Anh bảo, lâu dần, rừng trở thành "ngôi nhà thứ hai". Vì thế, nhìn thấy những con vật được tự do kiếm ăn, nghe tiếng chim gọi nhau giữa rừng luôn khiến anh và đồng nghiệp rất vui.
"Vào rừng được nghe những tiếng chim hót ríu rít, nhiều lúc bắt gặp những động vật chạy nhảy thoải mái, chúng tôi rất phấn khởi. Bởi mình biết đã góp phần bảo vệ từng cánh rừng, giữ bình yên cho các loài động vật hoang dã", anh Trẻ chia sẻ.
Anh Trẻ cho biết, qua công tác tuần tra, lực lượng kiểm lâm đã kịp thời phát hiện và tháo gỡ 27 chiếc bẫy dây do người dân cất giấu trong rừng để đặt bẫy săn bắt động vật hoang dã. Với mỗi chiếc bẫy được tháo xuống, nguy cơ một con vật bị thương hoặc mất mạng cũng được giảm đi.
Con đường tuần tra không phải lúc nào cũng dễ đi, có đoạn gập ghềnh đá sỏi, có nơi phải luồn qua bụi gai để kiểm tra từng dấu vết bất thường. Ảnh: Duy Ngọc.
Giữ sinh cảnh cũng là giữ sự sống
Giữ rừng lâu dài không thể chỉ trông chờ vào những bước chân của Kiểm lâm, nhân viên Ban quản lý Vườn quốc gia Núi Chúa - Phước Bình hay những thành viên của Tổ cộng đồng nhận khoán bảo vệ rừng. Điều quan trọng hơn là làm sao để người dân sống gần rừng hiểu được giá trị của rừng và tự nguyện bảo vệ nó.
Anh Cao Văn Giác, nhân viên Tổ bảo vệ rừng Ban Quản lý Vườn quốc gia Núi Chúa - Phước Bình, từng là trưởng thôn Đá Hang (xã Vĩnh Hải) - nơi có đông đồng bào Raglai sinh sống, nằm sát Vườn quốc gia Núi Chúa. Vì vậy, anh hiểu khá rõ những thay đổi trong đời sống của người dân và cả những khó khăn trong việc giữ rừng.
Phút nghỉ chân của những người giữ rừng bên những tảng đá lớn giữa khu rừng xanh mướt của Vườn quốc gia Núi Chúa. Ảnh: Duy Ngọc.
Chia sẻ với chúng tôi, anh Giác cho biết, trước đây, một số người thường vào rừng săn bắt động vật hoang dã, phát cây làm rẫy, khiến công tác bảo vệ rừng gặp không ít trở ngại. Nhưng qua nhiều năm tuyên truyền, vận động của chính quyền địa phương và các đơn vị liên quan, nhận thức của người dân từng bước thay đổi. Việc vào rừng đặt bẫy săn bắt động vật hoang dã cũng được hạn chế.
"Đến nay tôi đã tham gia hơn 5 năm công tác bảo vệ rừng. Đi tuần tra hằng ngày mới cảm nhận được rừng quan trọng như thế nào đối với cuộc sống. Tôi vui vì mình cũng góp một phần bảo vệ rừng, bảo vệ các loài hoang dã và sự đa dạng sinh học", anh Giác chia sẻ.
Ông Ngô Tiến Phát, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm rừng đặc dụng Núi Chúa cho biết, hiện đơn vị đang quản lý, bảo vệ rừng, phòng cháy, chữa cháy rừng và bảo đảm chấp hành pháp luật về lâm nghiệp trên diện tích khoảng 23.843ha, thuộc địa bàn các xã Vĩnh Hải, Ninh Hải, Thuận Bắc và Công Hải.
Do đó, muốn bảo vệ tốt động vật hoang dã, nhất là những loài nguy cấp, quý, hiếm, trước hết phải bảo vệ được rừng và sinh cảnh tự nhiên của chúng. Bởi rừng là nơi các loài kiếm ăn, trú ẩn, sinh sản và phát triển. Khi rừng bị tác động, nơi sống bị thu hẹp hoặc bị chia cắt, các loài động vật cũng chịu ảnh hưởng trực tiếp.
Theo ông Phát, công tác tuyên truyền, vận động người dân vùng ven rừng được xác định là một trong những giải pháp quan trọng. "Làm tốt công tác tuyên truyền để phòng ngừa từ sớm, kết hợp với tuần tra, kiểm tra thường xuyên để kịp thời phát hiện, ngăn chặn vi phạm là những giải pháp quan trọng để giữ rừng, bảo vệ sinh cảnh và tạo môi trường sống an toàn cho các loài động vật hoang dã", ông Phát nói,
Giữa những cánh rừng xanh mướt, tiếng chim ríu rít và hình ảnh đàn thú tự do kiếm ăn, sinh sản là niềm vui giản dị, tiếp thêm động lực cho những người ngày ngày bám rừng. Ảnh: Duy Ngọc.
Anh Trương Thanh Truyền, Phó Trưởng phòng Bảo tồn tài nguyên rừng và biển thuộc Ban quản lý Vườn quốc gia Núi Chúa - Phước Bình cho biết, tại Núi Chúa ghi nhận 1.971 loài thực vật, 15 loài nấm lớn, 83 loài thú, 233 loài chim, 84 loài lưỡng cư và bò sát, 56 loài côn trùng, 14 loài động vật không xương sống khác và 31 loài cá nước ngọt.
Trong đó, có 63 loài thực vật bị đe dọa theo Sách đỏ Việt Nam (2007) và 43 loài bị đe dọa theo Danh lục Đỏ thế giới (IUCN, 2023). Đối với động vật, Vườn quốc gia Núi Chúa có 43 loài bị đe dọa theo Sách đỏ Việt Nam (2007) và Danh lục Đỏ thế giới (IUCN, 2023).
Anh Truyền cho biết: "Thời gian qua, Vườn quốc gia Núi Chúa phối hợp với Hạt Kiểm lâm rừng đặc dụng Núi Chúa và các tổ nhận khoán bảo vệ rừng thường xuyên tuần tra, bám địa bàn, kịp thời tháo gỡ bẫy tự chế. Cùng với đó là các hoạt động tuyên truyền, vận động người dân không săn bắt động vật hoang dã, không khai thác khoáng sản trái phép và không xâm hại rừng".
