Đến Nhà sáng tác, họ bứt ra khỏi công việc ở cơ quan, kể cả việc đón con, tiếp khách... để tập trung sáng tạo. Chưa kể sự gặp gỡ giao lưu giữa bạn nghề cũng có thể kích thích hứng thú trong việc hoàn thiện và nâng cao tác phẩm.
Chưa tính các cơ sở tạo điều kiện sáng tác về VHNT của các Bộ, ngành, hệ thống Nhà sáng tác VHNT của Bộ VH TT DL đã có tới 6 địa điểm trên cả nước: Đại Lải, Tam Đảo, Đà Nẵng, Nha Trang, Đà Lạt, Vũng Tàu. Đó là sự quan tâm của Đảng, Nhà nước trong việc tạo điều kiện cho VNS sáng tạo tác phẩm góp phần vào sự phát triển của VNNT nước nhà. Hệ thống Nhà sáng tác tồn tại bấy nay là một sự cần thiết và thực tế cũng có không ít tác phẩm VHNT có giá trị được thai nghén và sinh nở tại đây. Cũng cần nói thêm, đội ngũ nhân viên phục vụ tại các Nhà sáng tác qua nhiều năm tiếp xúc với VNS đã trở thành những người thân thật sự từ sự hiểu biết công việc sáng tạo của đối tượng phục vụ lẫn sự tận tình chăm sóc “khách” một cách vô điều kiện đã góp công không nhỏ trong các tác phẩm mà họ tất nhiên không bao giờ có tên.
Các đơn vị tổ chức cần thực hiện đúng mục đích của Nhà sáng tác (LQH).
Có Nhà sáng tác nên các Hội VHNT địa phương và chuyên ngành mới mở Trại sáng tác. Thế nhưng nhiều Trại sáng tác hiện nay đang tồn tại nhiều bất cập.
Thường các Trại sáng tác được bao cấp ăn, ở từ kinh phí rót vào Nhà sáng tác với thời gian 15 ngày và số lượng người tham gia 15 người. Các đơn vị tổ chức Trại sáng tác lo tiền đi lại, tiêu vặt và một khoản đầu tư tác phẩm, tất nhiên từ kinh phí Nhà nước và cũng là tiền thuế của dân. Bất cập ở đây là từ ý nghĩa cao đẹp tạo điều kiện sáng tác để có những tác phẩm thiết thực với con số người/ ngày dự Trại cùng với khoản đầu tư nhiều khi trở thành sự ban phát mà không đạt được mục đích mà Đảng, Nhà nước, mong muốn cũng như tiền của dân là kinh phí bỏ ra để hỗ trợ cho tác giả, tác phẩm.
Ví dụ cụ thể ở một Hội nọ mỗi năm tổ chức 2 trại sáng tác (có năm nhiều hơn) với 15 tác giả/trại và nếu nhìn lại 5-10 năm qua 30 tác phẩm /năm X 5-10 năm X chi phí ăn ở đi lại, đầu tư có được bao nhiêu tác phẩm được sử dụng đến với công chúng? Hình như một năm 2 trại, mỗi trại 15 người thành “tiêu chuẩn” để rồi Hội tìm người dự trại chứ không phải tìm tác phẩm đến trại để có điều kiện viết thành kịch bản có giá trị. Nhà văn Hà Đình Cẩn từng kêu “Bộ cho 1 trại 15 người nhưng chỉ có 5-7 tác phẩm sạch nước cản thì mời 5-7 tác giả, sao cứ phải đủ 15 nhỉ”.
Quan niệm “khỏi phí tiêu chuẩn” nên sự ban phát xuất hiện. Có bản thảo chưa mang tính đặc trưng thể loại cũng tham dự Trại sáng tác và hình như lợi ích trong chuyện này chỉ là tác giả giải quyết khâu oai được đi Trại Trung ương và người ban phát được người khác biết ơn trong khi tiền dân bỏ ra không ít. Ý kiến của nhà văn Hà Đình Cẩn nêu ra được người có trách nhiệm cười xòa, tặc lưỡi đầy ẩn ý! Chao ôi, tiền thuế của Dân thông qua Hội, tiêu không đúng mục đích dù chỉ 1 đồng mà cũng an nhiên được trong cái tặc lưỡi cười xòa kể cũng lạ.
Chính vì Trại sáng tác vốn là nơi để sáng tác biến thành lớp tập huấn hay xưởng lắp ráp tác phẩm với những buổi gọi là “góp ý” đầy hình thức và vô nghĩa. 15 người dự trại mất 1/2 thời gian đọc và nghe đọc lần lượt. Để cho nhanh, nhà văn Bích Ngân phải kêu “5 ngày đầu, Trại tập trung 3 ca sáng chiều tối để nghe - đọc”. Thiết nghĩ đến Trại sáng tác để thoát họp hành, chuyện sự vụ mà viết nào ngờ lại phải “họp”, phát biểu, đánh giá mà lẽ ra chuyện này dành cho các cơ quan có trách nhiệm thẩm định tác phẩm.
Gọi chuyện “góp ý” tưởng là dân chủ nhưng quả là hình thức. Sáng tác dựa vào hiểu biết, thực tế, tạng, ý đồ sáng tạo của cá nhân chứ đâu phải một quyết định nào đấy như bàn kế hoạch của cơ quan, đóng góp xây dựng một công trình chung mà cần ý kiến tập thể. Trân trọng những ý kiến góp ý nhưng trong sáng tác dễ thành con công muốn con voi có cái đuôi xòe như chiếc quạt cho duyên dáng còn con voi muốn con công có thêm cái vòi như cái tay để phát huy tác dụng. Ý kiến tập thể va phải sáng tạo cá nhân dễ gây mâu thuẫn vì không gặp nhau hoặc khen xã giao cho xong kẻo trái quy ước bất thành văn “Đi trại là phải thực hiện quy định của trại (tức là phải họp)”. Phản ứng của “trại viên” phần vì sợ lần sau không được dự trại, phần vì nể lãnh đạo dù không muốn mất thì giờ vô bổ cũng phải ráng chịu đựng. Tất nhiên, góp ý là cần nhưng phải là sự tự nguyện của những người bạn nghề hiểu nhau và hiểu tác phẩm. Sao không thể trong ngày đầu thay vì “họp”, các tác giả gặp nhau tự giới thiệu kịch bản của mình và ai quan tâm, tâm đắc thì thành nhóm nhỏ nghe và trao đổi với nhau nhỉ.
Không phải vô lý khi dư luận và báo chí từng phàn nàn Trại sáng tác là trại an dưỡng! Xin khẳng định lại lần nữa: Nhà sáng tác là sự quan tâm của Đảng, Nhà nước rất đáng quý và rất cần nhưng các đơn vị tổ chức Trại sáng tác nên chăng thực hiện đúng mục đích của Nhà sáng tác. Mọi chuyện ban phát làm sai mục đích thiết nghĩ cần chấn chỉnh bởi kinh phí Nhà nước, tiền dân bỏ ra phải được sử dụng thiết thực và hiệu quả.