Giao tiếp là vấn đề cốt lõi trong đời sống con người, ngay từ thời xã hội nguyên thủy. Cùng với sự phát triển của xã hội hiện đại, vấn đề giao tiếp càng trở nên quan trọng. Kỹ năng giao tiếp tốt sẽ giúp con người giải quyết vấn đề nhanh gọn hơn, tạo ra tâm lý hưng phấn, gắn bó với nhau hơn trong cuộc sống thường ngày. Bên cạnh đó, nếu giao tiếp không tốt, không đúng mực sẽ đem lại những tác hại không dễ gì gỡ bỏ được. Chính vì thế mà ngay từ thời xa xưa, các cụ đã đúc rút được những câu châm ngôn rất có ý nghĩa như “Ếch chết tại miệng” hay “Lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau”.
Đặc biệt trong ngành y, vấn đề giao tiếp có vai trò đặc biệt quan trọng và mang tính đặc thù. Ngay từ khi bước chân vào học trường y, chúng tôi đã được học và thấm nhuần 12 điều y đức, trong đó phần lớn đề cập đến vấn đề giao tiếp hai chiều giữa đồng nghiệp với nhau, giữa nhân viên y tế với bệnh nhân và người nhà của họ. Trải qua gần 20 năm được khoác trên mình tấm áo blouse trắng, được lăn mình trong bệnh viện, tôi đã có đủ sự liên tưởng giữa những điều mình đã được học và thực tế vẫn diễn ra hằng ngày.
Tư vấn cho bệnh nhân tại Bệnh viện Ðại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh. |
Mối quan hệ cũng như giao tiếp kiểu trong gia đình giữa đồng nghiệp với đồng nghiệp đang diễn ra phổ biến. Đi dạo qua các khoa phòng, chúng ta sẽ thấy đồng nghiệp xưng hô với nhau theo kiểu “u - con”, “chú - cháu” hay “bác” với “mày”,… rất thường gặp. Điều này sẽ kéo theo cách làm việc kiểu gia đình, mất đi ranh giới cần thiết trong công tác chuyên môn giữa bác sĩ (người đưa ra y lệnh) và điều dưỡng hay kỹ thuật viên (người thực hiện y lệnh), dẫn đến làm méo mó y lệnh, gây hậu quả thiệt thòi cho bệnh nhân.
Mối quan hệ giao tiếp kiểu gia đình này cũng thấm sâu trong cách xưng hô giữa bệnh nhân hay người nhà của họ với nhân viên y tế. Trong bệnh phòng chúng ta cũng sẽ gặp những câu: Mày ơi, tiêm thuốc cho bác; Cháu ơi, bác B. khó thở hay Có thuốc gì tốt, mày kê thêm cho bác nhé… Thực lòng khi được nghe những câu đó, bác sĩ cảm thấy không được tôn trọng, sẽ mất đi sự nhiệt tình, thiện chí chăm sóc cho bệnh nhân, dễ có những phản ứng bực mình thái quá khiến cho bệnh nhân và người nhà hiểu nhầm.
Còn vấn đề lớn nữa đó là thái độ của nhân viên y tế với bệnh nhân và người nhà của họ. Có thể một phần do áp lực công việc, áp lực về thu nhập và cuộc sống cũng như đặc điểm của ngành nghề phục vụ cũng ảnh hưởng phần lớn đến mối quan hệ này. Song thực tế có một số nhân viên y tế tuy ngồi chơi buôn chuyện nhưng vẫn có thái độ cáu kỉnh, gắt gỏng hay phớt lờ nguyện vọng của bệnh nhân. Đó là vấn đề còn nhức nhối và đáng buồn trong ngành y chúng ta. Đây cũng là một phần không nhỏ ảnh hưởng đến thái độ không tôn trọng của bệnh nhân đối với nhân viên y tế.
Vậy sẽ giải quyết những mâu thuẫn đó như thế nào đây? Thực sự đó là vấn đề không dễ. Bởi vì nó sẽ động chạm đến cả một hệ tư tưởng, một hệ ngôn ngữ tiếng Việt phong phú đa dạng về chữ nghĩa, hơn nữa là một xã hội muôn hình muôn vẻ, đang trên đà phát triển và hội nhập như chúng ta.
Cuộc sống trong bệnh viện nói riêng và ngành y nói chung sẽ nhẹ nhàng và tốt đẹp hơn khi không còn cảnh cau có, phớt lờ,… hay chúng ta thường xuyên nghe thấy những câu xưng hô lịch sự như: Chào bác sĩ, bác sĩ ơi, cho tôi hỏi… hay Anh làm giúp tôi việc này… Có như vậy dần dần chúng ta mới biến môi trường làm việc trong ngành y thành môi trường thân thiện và vơi bớt đi những nỗi nhọc nhằn của nghề nghiệp - xứng đáng với những gì mà xã hội đang mong chờ ở những người thầy thuốc.
ThS. Vũ Mạnh Cường (Bệnh viện E TW)
