Đe dọa sức khoẻ, tính mạng Như Báo Sức khỏe và Đời sống đã phản ánh, một cơ sở tại thôn Vĩnh Lộc (xã Chương Dương, Hà Nội) của ông Văn Đình Tân quảng bá chữa "bách bệnh" trên mạng xã hội, thu hút đông đảo người bệnh tìm đến để chữa trị. Ghi nhận tại cơ sở cho thấy nhiều dấu hiệu bất thường trong quy trình khám chữa bệnh, từ thủ thuật giác hơi hút máu đến việc cấp phát thuốc không rõ nguồn gốc. Ông này sau đó làm việc tại xã theo yêu cầu nhưng không cung cấp được giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh và giấy phép hoạt động khám chữa bệnh theo quy định. Đồng thời đã ký cam kết chấm dứt việc tổ chức khám chữa bệnh khi chưa đủ điều kiện pháp lý. Sau thông tin của Báo Sức khoẻ và Đời sống, nhiều vấn đề về chuyên môn, an toàn y tế được đặt ra và thu hút sự quan tâm của các chuyên gia y học cổ truyền.
Trao đổi với phóng viên, TTND.PGS.TS. Đậu Xuân Cảnh - Chủ tịch Hội Đông y Việt Nam khẳng định cần nhìn nhận rõ bản chất kỹ thuật để tránh hiểu sai và lạm dụng.
TTND.PGS.TS. Đậu Xuân Cảnh – Chủ tịch Hội Đông y Việt Nam
Theo PGS.TS. Đậu Xuân Cảnh, giác hơi (hỏa quán) là một phương pháp trị liệu không dùng thuốc của y học cổ truyền, sử dụng lực hút chân để tác động lên da và hệ kinh lạc, nhằm thông kinh hoạt lạc; Hành khí, hoạt huyết; Khu phong, tán hàn, trừ thấp; Giảm đau, giãn cơ, cải thiện tuần hoàn tại chỗ. Đây là kỹ thuật có chỉ định rõ ràng, phải được thực hiện bởi người có chuyên môn, trong điều kiện đảm bảo an toàn.
Đối với giác hơi hút máu (giác hơi có chích/rạch), đây là biến thể có xâm lấn, trong đó da được chích nông bằng kim vô khuẩn, sau đó dùng cốc giác hút một lượng máu nhỏ nhằm mục đích thanh nhiệt, giải độc, hoạt huyết, tiêu ứ, giảm đau trong một số hội chứng thực chứng.
Tuy nhiên, PGS.TS. Đậu Xuân Cảnh nhấn mạnh: "Phương pháp này không được áp dụng đại trà. Trong thực hành chuẩn, chỉ cân nhắc trong một số trường hợp cụ thể như đau do ứ huyết, viêm cấp tại chỗ hoặc một số bệnh da liễu có tính chất nhiệt".
PGS.TS. Đậu Xuân Cảnh khẳng định, việc áp dụng một kỹ thuật giác hơi hút máu cho nhiều bệnh lý, đặc biệt là các bệnh nặng như suy thận, tai biến, teo não, bệnh mạn tính đa cơ quan… là không phù hợp chuyên môn. Những bệnh này cần phác đồ tổng thể, cá thể hóa, kết hợp nhiều phương pháp, tuyệt đối không thể dùng một kỹ thuật đơn lẻ để "bao phủ"", PGS.TS. Đậu Xuân Cảnh cho biết.
Về quy trình, một ca giác hơi đúng chuẩn phải trải qua đầy đủ các bước từ thăm khám theo tứ chẩn (vọng – văn – vấn – thiết), đánh giá bệnh lý, giải thích và lấy đồng ý của người bệnh, đến chuẩn bị dụng cụ vô khuẩn, thực hiện kỹ thuật đúng quy trình và theo dõi sau can thiệp.
Đặc biệt, với các thủ thuật có chích/rạch da, yêu cầu vô trùng là bắt buộc. PGS.TS. Đậu Xuân Cảnh nói: "Một người bệnh – một bộ dụng cụ vô khuẩn; kim chích phải dùng một lần; tuân thủ sát khuẩn, kiểm soát nhiễm khuẩn và xử lý chất thải y tế đúng quy định".
Nhân viên của cơ sở tại thôn Vĩnh Lộc (xã Chương Dương, Hà Nội) thực hiện thủ thuật giác hơi hút máu cho người bệnh.
Theo PGS.TS. Đậu Xuân Cảnh, nếu không đảm bảo các nguyên tắc vô trùng, nguy cơ lây nhiễm chéo là rất lớn, đặc biệt với các bệnh lây qua đường máu như viêm gan B, viêm gan C, HIV.
Ngoài ra, còn có nguy cơ nhiễm trùng da, áp xe, nhiễm trùng huyết, thậm chí đe dọa tính mạng người bệnh. "Chỉ cần một khâu không đảm bảo, nguy cơ lây nhiễm có thể xảy ra trên diện rộng", PGS.TS. Đậu Xuân Cảnh cảnh báo.
Việc thực hiện sai quy trình còn có thể gây ra hàng loạt biến chứng như chảy máu kéo dài, tổn thương mô, tụt huyết áp, đặc biệt nguy hiểm với người có bệnh nền hoặc thể trạng yếu.
Từ góc độ chuyên môn, Chủ tịch Hội Đông y Việt Nam nhấn mạnh: "Giác hơi, kể cả giác hơi hút máu, là kỹ thuật có giá trị nếu được thực hiện đúng chỉ định, đúng quy trình. Việc áp dụng đại trà cho nhiều bệnh lý khác nhau, đặc biệt trong cơ sở không được cấp phép, không đảm bảo vô trùng là không phù hợp chuyên môn và đe dọa trực tiếp an toàn người bệnh".
PGS.TS. Đậu Xuân Cảnh cũng đưa ra khuyến cáo, người dân cần tỉnh táo phân biệt giữa cơ sở y học cổ truyền hợp pháp và các hoạt động biến tướng. Những dấu hiệu cần cảnh giác gồm: không có giấy phép, không thăm khám đầy đủ, áp dụng "một phác đồ cho nhiều bệnh", không đảm bảo vô trùng, quảng cáo chữa "bách bệnh".
"Y học cổ truyền có giá trị, nhưng phải được thực hiện đúng người, đúng nơi, đúng quy trình. Việc nhận diện đúng không chỉ giúp người dân tránh rủi ro mà còn bảo vệ uy tín của ngành", PGS.TS. Đậu Xuân Cảnh cho biết.
Niềm tin đặt nhầm chỗ
Ở một góc nhìn khác, trao đổi với phóng viên, Thạc sĩ, bác sĩ nội trú ung thư Phan Hữu Kiệm - Bệnh viện Phổi Hà Nội cho biết, không ít bệnh nhân chỉ quay trở lại với y học chính thống khi bệnh đã tiến triển sau một thời gian dài thử các "phương thuốc truyền miệng".
Theo bác sĩ Phan Hữu Kiệm, điều trị ung thư phải dựa trên bằng chứng khoa học, không thể dựa vào niềm tin hay kinh nghiệm truyền miệng. Ung thư là bệnh lý của tế bào, liên quan đến đột biến gen và cơ chế tăng sinh mất kiểm soát. Từ nền tảng này, các phương pháp như phẫu thuật, xạ trị, hóa trị, điều trị nhắm trúng đích hay miễn dịch trị liệu được xây dựng một cách hệ thống, có chỉ định rõ ràng theo từng loại bệnh và giai đoạn.
Nữ nhân viên (áo xám) của cơ sở tại thôn Vĩnh Lộc (xã Chương Dương, Hà Nội) hướng dẫn sử dụng, phát thuốc cho người đàn ông bị ung thư phổi (áo vàng) và người phụ nữ bị ung thư buồng trứng (áo vàng).
"Mỗi phác đồ đều phải trải qua các thử nghiệm lâm sàng nghiêm ngặt, được đánh giá về hiệu quả và độ an toàn trên hàng nghìn bệnh nhân. Không có chỗ cho sự 'ước đoán' trong điều trị ung thư", bác sĩ Phan Hữu Kiệm nhấn mạnh.
Bác sĩ Phan Hữu Kiệm cho rằng, y học cổ truyền có vai trò nhất định trong hỗ trợ điều trị, như cải thiện triệu chứng, nâng cao thể trạng hoặc giảm tác dụng phụ. Tuy nhiên, ranh giới giữa "hỗ trợ" và "thay thế" là rất rõ ràng.
"Khi bị đẩy thành phương pháp điều trị chính, đặc biệt với những lời quảng cáo 'chữa khỏi ung thư', 'không cần hóa trị', thì đó là sự đánh tráo khái niệm và tiềm ẩn nguy cơ lớn", bác sĩ Phan Hữu Kiệm nói.
Theo bác sĩ Phan Hữu Kiệm, thực tế cho thấy không ít cá nhân và cơ sở đã núp bóng "thuốc nam gia truyền" để quảng cáo chữa khỏi ung thư. Những lời hứa hẹn thường rất hấp dẫn: "Không cần hóa trị", "không tác dụng phụ", "tiêu u tận gốc", "đã có nhiều người khỏi". Những thông tin này lan truyền nhanh trên mạng xã hội, khiến người bệnh dễ bị cuốn theo.
"Ung thư vẫn là nỗi ám ảnh với nhiều người. Khi đứng trước lựa chọn khó khăn, một phương pháp được quảng cáo là 'tự nhiên', 'ít tốn kém', 'không tác dụng phụ' rất dễ trở thành hy vọng, dù thiếu cơ sở", bác sĩ Phan Hữu Kiệm phân tích.
Tuy nhiên, cái giá của những lựa chọn này có thể rất lớn. Trước hết là đánh mất "thời gian vàng" trong điều trị. Với nhiều loại ung thư, nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng, người bệnh có cơ hội kiểm soát hoặc khỏi bệnh. Việc trì hoãn điều trị chính thống để theo đuổi các phương pháp chưa kiểm chứng có thể khiến bệnh tiến triển, di căn, làm giảm đáng kể cơ hội điều trị.
Những gói thuốc nam được cơ sở kê, phát cho người bệnh bị ung thư.
Bên cạnh đó là nguy cơ từ các sản phẩm không rõ nguồn gốc. "Không phải cứ 'thuốc nam' là an toàn. Nhiều sản phẩm có thể chứa kim loại nặng, tạp chất hoặc bị trộn lẫn thuốc tân dược không kiểm soát, gây tổn thương gan, thận, thậm chí đe dọa tính mạng", bác sĩ Phan Hữu Kiệm cảnh báo. Thực tế đã ghi nhận các trường hợp nhập viện vì suy gan, suy thận sau khi sử dụng những sản phẩm này.
Ngoài ra, việc dùng đồng thời các sản phẩm không rõ thành phần với thuốc điều trị ung thư còn có thể gây tương tác, làm giảm hiệu quả điều trị hoặc tăng độc tính, đặc biệt khi người bệnh không thông báo cho bác sĩ.
Từ thực tế này, bác sĩ Phan Hữu Kiệm khuyến cáo, người bệnh cần tuân thủ nguyên tắc: Mọi phương pháp điều trị ung thư phải dựa trên bằng chứng khoa học. Các quảng cáo "chữa khỏi hoàn toàn", "bí truyền", "không cần điều trị tại bệnh viện" cần được nhìn nhận thận trọng.
"Khi có nhu cầu sử dụng thêm các sản phẩm hỗ trợ, người bệnh nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị. Đồng thời, cần lựa chọn nguồn thông tin đáng tin cậy, tránh bị chi phối bởi những câu chuyện chưa được kiểm chứng trên mạng xã hội", bác sĩ Phan Hữu Kiệm nói.
Bác sĩ Phan Hữu Kiệm lưu ý, nếu đã sử dụng thuốc không rõ nguồn gốc và xuất hiện các dấu hiệu bất thường như vàng da, nước tiểu sẫm màu, phù, tiểu ít, buồn nôn kéo dài, xuất huyết… người bệnh cần ngừng ngay và đến cơ sở y tế để được kiểm tra kịp thời.
