Khi nhiệt độ môi trường tăng cao, cơ thể người cao tuổi phải điều tiết liên tục để thải nhiệt. Quá trình này làm tiêu hao nhiều năng lượng, đồng thời làm mất đi một lượng nước và khoáng chất đáng kể qua đường mồ hôi.
Để giúp người cao tuổi duy trì sức khỏe dẻo dai và phòng ngừa các rủi ro do thời tiết, chế độ ăn uống hằng ngày cần được lưu ý điều chỉnh dựa trên các nguyên tắc đơn giản dưới đây:
1. Người cao tuổi nên chủ động bổ sung nước và điện giải đúng cách
Cơ chế báo khát ở hệ thần kinh trung ương của người cao tuổi thường bị suy giảm. Điều này có nghĩa là dù cơ thể đang thiếu nước, các bác vẫn có thể không cảm thấy khát. Do đó, việc đợi đến khi khát mới uống dễ dẫn đến tình trạng mất nước, gây cô đặc máu và làm tăng áp lực lên hệ tim mạch.
Cách uống nước có lợi cho sức khỏe: Các bác nên uống nước chủ động, chia nhỏ thành từng ngụm khoảng 50 - 100ml và uống đều đặn trong ngày. Trung bình, lượng chất lỏng cần nạp vào là khoảng 1,5 - 2 lít mỗi ngày (bao gồm cả nước lọc, sữa, nước canh và nước trái cây).
Lựa chọn loại nước uống phù hợp: Ưu tiên nước lọc ở nhiệt độ thường hoặc nước ấm. Nên hạn chế uống nước đá lạnh vì nhiệt độ thấp đột ngột dễ gây co thắt mạch máu vùng họng, làm giảm tiết dịch vị và ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa. Vào những ngày nắng gắt hoặc sau khi vận động, có thể dùng thêm nước dừa tươi hoặc nước bù điện giải để lấy lại sự cân bằng cho cơ thể.
Người cao tuổi nên uống đủ nước để ngăn ngừa tình trạng mất nước trong những ngày nắng nóng.
2. Ưu tiên các món ăn lỏng, dễ tiêu hóa và giàu dinh dưỡng
Thời tiết oi bức thường làm giảm cảm giác thèm ăn, cộng thêm hệ thống enzyme tiêu hóa ở người cao tuổi vốn dĩ đã giảm sút về cả số lượng lẫn hoạt tính. Để dạ dày không phải làm việc quá tải, chế độ ăn cần chuyển dịch sang các tiêu chí:
Thay đổi cấu trúc món ăn: Các bữa ăn chính nên được chế biến dưới dạng mềm, lỏng và dễ nuốt như cháo, súp, hoặc các món canh hầm nhừ. Việc này vừa hỗ trợ hệ tiêu hóa, vừa giúp bổ sung thêm một lượng nước tự nhiên cho cơ thể.
Chia nhỏ bữa ăn: Thay vì ăn 3 bữa lớn, các bác nên chia thực đơn thành 4 - 5 bữa nhỏ trong ngày. Khoảng cách giữa các bữa ăn từ 3 - 4 giờ giúp duy trì nguồn năng lượng ổn định, tránh tình trạng đầy trướng bụng hoặc hạ đường huyết muộn.
3. Cân đối các nhóm chất và tăng cường vitamin, khoáng chất
Một khẩu phần ăn khoa học trong mùa nóng cần bảo đảm sự có mặt đầy đủ của các nhóm chất nhưng được chọn lọc kỹ lưỡng:
Nguồn đạm lành mạnh: Nên giảm bớt các loại thịt đỏ giàu chất béo bão hòa như thịt lợn mỡ, thịt bò. Thay vào đó, hãy ưu tiên các nguồn đạm dễ hấp thu như thịt gia cầm bỏ da, các loại cá sông, cá biển nhỏ và đặc biệt là đậu phụ.
Bổ sung chất xơ và vitamin: Nhóm rau có lá màu xanh đậm (rau ngót, rau mồng tơi, cải chíp) và các loại quả chín không quá ngọt (thanh long, bơ, đu đủ) là nguồn cung cấp vitamin C, vitamin nhóm B và kali rất tốt; nhóm giàu kali và chất xơ như mướp, bầu, bí xanh, đậu bắp... Các vi chất này tham gia vào quá trình chống oxy hóa, bảo vệ thành mạch máu và hỗ trợ hệ miễn dịch hoạt động hiệu quả hơn dưới áp lực của thời tiết.
4. Những thực phẩm người cao tuổi cần hạn chế
Thực phẩm nhiều muối và dầu mỡ: Các món ăn chiên rán, đồ nướng hay các loại dưa muối mặn sẽ làm tăng gánh nặng cho hệ tuần hoàn và thận, đồng thời làm tăng cảm giác khát, nóng trong người.
Đồ uống có chứa chất kích thích: Trà đặc, cà phê hay rượu bia có đặc tính lợi tiểu nhẹ. Nếu sử dụng quá nhiều vào mùa hè, chúng sẽ kích thích cơ thể thải nước qua đường tiểu nhanh hơn, làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu nước.
Mùa hè mang lại một số bất lợi cho sức khỏe người cao tuổi nhưng chỉ cần một chút tinh tế và kiên nhẫn trong việc thay đổi thói quen dinh dưỡng hằng ngày, các bác hoàn toàn có thể kiểm soát tốt thể trạng của mình. Hãy luôn lắng nghe những phản ứng nhỏ nhất của cơ thể và chủ động đến bác sĩ khám nếu xuất hiện các triệu chứng bất thường như mệt mỏi quá mức, chóng mặt hoặc chán ăn kéo dài.
