Cách chăm sóc tối ưu cho trẻ sinh non
Ngày 9/11, Cục Bà mẹ và Trẻ em, Bộ Y tế phối hợp với Bệnh viện Phụ sản - Nhi Đà Nẵng tổ chức Hội thảo khoa học "Chăm sóc tối ưu trẻ sinh non trước, trong và ngay sau sinh".
Tại hội thảo, PGS.TS.BS. Trần Thị Hoàng, Phó Giám đốc Bệnh viện Phụ sản - Nhi Đà Nẵng trình bày tham luận Chăm sóc tối ưu cho trẻ sinh non từ trước sinh đến trong và ngay sau sinh. Chiến lược chăm sóc tối ưu cho trẻ sinh non là một trong những ưu tiên hàng đầu trong y khoa nhằm giảm thiểu tỷ lệ tử vong và gánh nặng bệnh tật sơ sinh trên toàn cầu, đặc biệt khi sinh non là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ em dưới 5 tuổi.
PGS.TS.BS. Trần Thị Hoàng, Phó Giám đốc Bệnh viện Phụ sản - Nhi Đà Nẵng. Ảnh: PV
Theo PGS.TS.BS. Trần Thị Hoàng, quá trình chăm sóc toàn diện này bắt đầu từ giai đoạn trước mang thai và trong thai kỳ với việc quản lý chặt chẽ các yếu tố nguy cơ của mẹ, khám thai định kỳ tối thiểu từ 4 đến 8 lần, cùng các can thiệp thiết yếu trước sinh như sử dụng corticosteroid nhằm giảm tỷ lệ bệnh màng trong, xuất huyết não và magnesium sulfate nhằm dự phòng bại não cho thai có nguy cơ rất non.
Sự phối hợp chặt chẽ giữa ê-kíp sản khoa và nhi khoa từ trước khi sinh đóng vai trò quyết định trong việc cứu sống và hạn chế các biến chứng lâu dài về hô hấp, tuần hoàn, thần kinh và chuyển hóa cho trẻ.
Theo PGS.TS.BS. Trần Thị Hoàng, ngay tại thời điểm chào đời, việc áp dụng gói Chăm sóc sơ sinh thiết yếu sớm (EENC) là bước ngoặt quan trọng để bảo vệ trẻ sinh non. Phòng sinh cần được duy trì nhiệt độ từ 25 đến 28 độ C kết hợp với việc lau khô và ủ ấm kỹ lưỡng trong 30 giây đầu để bảo tồn tam giác năng lượng, phòng ngừa hạ thân nhiệt – nguyên nhân làm tăng nặng nguy cơ tử vong sơ sinh.
Hội thảo khoa học "Chăm sóc tối ưu trẻ sinh non trước, trong và ngay sau sinh". Ảnh: PV
Bên cạnh đó, việc kẹp cắt rốn muộn giúp cải thiện lượng huyết sắc tố và dự trữ sắt, cùng với phương pháp da kề da liên tục ít nhất 90 phút ngay sau sinh cho cả trường hợp sinh thường và sinh mổ, giúp ổn định thân nhiệt, nhịp thở và đường huyết cho trẻ. Đối với trẻ rất non có dấu hiệu suy hô hấp, việc hỗ trợ hô hấp không xâm lấn sớm bằng CPAP hoặc Bubble CPAP cùng liệu pháp surfactant đóng vai trò cốt lõi giúp cải thiện chức năng phổi mà hạn chế tối đa các tổn thương xâm lấn.
Bước sang giai đoạn chăm sóc tại các đơn vị sơ sinh, phương pháp Chăm sóc Kangaroo (KMC) sớm và liên tục mang lại hiệu quả vượt trội trong việc giảm tỷ lệ tử vong, nhiễm trùng huyết và hạ thân nhiệt, đồng thời tăng cường sự gắn kết giữa mẹ và con.
PGS.TS.BS. Trần Thị Hoàng nhận định, dinh dưỡng đóng vai trò sống còn, trong đó việc nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn – bao gồm sữa mẹ đẻ và sữa mẹ hiến tặng thanh trùng thông qua hệ thống Ngân hàng sữa mẹ – giúp giảm rõ rệt các biến chứng nặng như viêm ruột hoại tử, xuất huyết não và loạn sản phế quản phổi. Nếu không có sữa mẹ thì phải kiểm soát tối đa lượng sữa công thức, khi bà mẹ có sữa thì phải ngưng ngay sữa công thức.
Cuối cùng, việc quản lý và sử dụng kháng sinh hợp lý ở trẻ sinh cực non là vô cùng cần thiết nhằm bảo vệ hệ vi khuẩn đường ruột và ngăn ngừa các tác dụng bất lợi lâu dài, hướng tới mục tiêu cải thiện toàn diện chất lượng sống và tương lai phát triển cho trẻ sinh non.
Thách thức chăm sóc trẻ sinh non hiện nay là sự phối hợp của chuyên ngành sản và nhi, vì sức khỏe của trẻ. Nâng cấp cơ sở vật chất tạo điều kiện tốt nhất cho trẻ ngay sau sinh. Tiếp đó là đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và thống nhất thực hành trong chăm sóc trẻ sinh non.
Chăm sóc và nuôi dưỡng trẻ sinh rất non
BS.CK2 Bùi Thị Thủy Tiên, Trưởng khoa Sơ Sinh, Bệnh viện Hùng Vương nhận định chăm sóc và nuôi dưỡng trẻ sinh rất non và cực non từ lâu đã trở thành một trong những thách thức lớn nhất nhưng cũng mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc đối với y học hiện đại.
Mặc dù các tiến bộ y học vượt bậc đã giúp cứu sống ngày càng nhiều trẻ sinh non ở những tuần tuổi thai rất thấp, gánh nặng bệnh tật sau đó vẫn đặt ra áp lực nặng nề cho gia đình và hệ thống y tế, đòi hỏi các đơn vị điều trị sơ sinh phải không ngừng cải tiến chất lượng chuyên môn.
BS.CK2 Bùi Thị Thủy Tiên, Trưởng khoa Sơ Sinh, Bệnh viện Hùng Vương. Ảnh: P
BS.CK2 Bùi Thị Thủy Tiên cho biết, Bệnh viện Hùng Vương đã tiên phong triển khai và chuẩn hóa chương trình Chăm sóc Kangaroo sớm (iKMC) đối với trẻ rất non ngay từ phòng sinh, phòng mổ cho đến khoa Hồi sức sơ sinh (NICU). Khác với phương pháp truyền thống chỉ thực hiện khi trẻ đã hoàn toàn ổn định, iKMC cho phép trẻ có tuổi thai từ 28 tuần được tiếp xúc da kề da trực tiếp trên ngực mẹ hoặc người nhà ngay từ những phút đầu đời.
Phương pháp này đóng vai trò như một "phép màu" y học nhờ cơ chế kích thích đa giác quan tự nhiên, giúp trẻ duy trì ổn định thân nhiệt, giảm thiểu rõ rệt nguy cơ hạ thân nhiệt, hạn chế các cơn ngừng thở và giảm tỷ lệ nhiễm trùng huyết trong giai đoạn sơ sinh nhạy cảm. Bên cạnh lợi ích về thân nhiệt và tuần hoàn, iKMC còn được tích hợp linh hoạt với các thiết bị hỗ trợ hô hấp không xâm lấn tiên tiến như CPAP, ống T và hệ thống theo dõi sinh hiệu liên tục, bảo đảm an toàn tuyệt đối cho trẻ trong suốt quá trình chăm sóc.
BS.CK2 Bùi Thị Thủy Tiên chia sẻ, các số liệu nghiên cứu và đánh giá thực tế tại Bệnh viện Hùng Vương cho thấy, việc triển khai iKMC đã mang lại những kết quả rất ấn tượng: thời gian nằm viện trung vị của trẻ được rút ngắn đáng kể, giúp giảm tải cho khoa phòng, đồng thời tỷ lệ nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn khi xuất viện gia tăng mạnh mẽ. Quan trọng hơn, quy trình này còn hỗ trợ tối ưu hóa sự phát triển cấu trúc não bộ, tăng cường thể tích chất xám và chất trắng nhờ vào sự gắn kết mẫu tử bền chặt từ những giờ đầu tiên.
BS.CK2 Bùi Thị Thủy Tiên nhận định, quá trình triển khai iKMC tại các khoa chăm sóc đặc biệt không phải lúc nào cũng thuận lợi mà thường vấp phải một số rào cản thực tế. Người mẹ sau khi trải qua ca sinh mổ thường phải đối mặt với tình trạng kiệt sức, đau đớn, kết hợp với tâm lý lo sợ vô tình làm tổn thương con do các ống dây thiết bị và đường truyền chằng chịt.
Thêm vào đó, việc thiếu hụt không gian riêng tư, ghế chuyên dụng hay những lo ngại về việc tuột ống thở của trẻ cũng là những thách thức lớn đối với đội ngũ y bác sĩ. Để giải quyết triệt để những khó khăn này, bệnh viện đã áp dụng các giải pháp quản lý đồng bộ như tập huấn bảng kiểm an toàn cho điều dưỡng sản - sơ sinh, huy động sự tham gia hỗ trợ tích cực từ người nhà, cũng như chuẩn hóa quy trình vận chuyển an toàn.
Chăm sóc Kangaroo sớm không đơn thuần là một kỹ thuật giữ ấm hay một phương pháp chăm sóc hỗ trợ thông thường, mà đã vươn lên trở thành một can thiệp y khoa chuẩn mực không thể thiếu trong chiến lược chăm sóc toàn diện trẻ sinh non.
BS Lê Thị Hạnh, Bệnh viện Sản Nhi tỉnh Lào Cai. Ảnh: PV
Chia sẻ kinh nghiệm chăm sóc trẻ sinh non, BS Lê Thị Hạnh, Bệnh viện Sản Nhi tỉnh Lào Cai cho biết, phương pháp chăm sóc da kề da (KMC) đóng vai trò vô cùng thiết yếu trong việc nâng cao chất lượng điều trị và phục hồi cho trẻ sinh non, đặc biệt là những trẻ cần hỗ trợ hô hấp.
Biện pháp này mang lại nhiều lợi ích vượt trội giúp trẻ ổn định hệ hô hấp và tuần hoàn, giảm thiểu rõ rệt các cơn ngưng thở. Đồng thời, KMC còn thúc đẩy dinh dưỡng bằng cách tăng đáng kể tỷ lệ trẻ được nuôi bằng sữa mẹ hoàn toàn, rút ngắn thời gian truyền dịch và giúp trẻ tăng cân tốt với mức trung bình từ 15 đến 20 gam trên mỗi kilôgam cân nặng mỗi ngày.
Theo BS Hạnh, phương pháp này giúp tăng cường miễn dịch thông qua việc giảm tỷ lệ sử dụng kháng sinh và hạn chế tối đa nguy cơ nhiễm trùng bệnh viện, giúp phần lớn trẻ có thể cắt kháng sinh sau 5 đến 7 ngày tùy theo tình trạng lâm sàng. Thực tiễn triển khai KMC kết hợp thở áp lực dương liên tục CPAP tại Khoa Sơ sinh, Bệnh viện Sản Nhi tỉnh Lào Cai đã chứng minh đây là giải pháp tối ưu giúp trẻ sinh non sớm hòa nhập, phát triển khỏe mạnh và nâng cao tỷ lệ điều trị thành công.
Những thành tựu từ việc mở rộng mô hình iKMC liên hoàn từ phòng sinh đến khoa NICU đã minh chứng sự an toàn, tính khả thi cao và hiệu quả vượt trội trong việc tối ưu hóa tỷ lệ nuôi sống cũng như nâng cao chất lượng phát triển thần kinh cho trẻ. Việc tiếp tục nhân rộng và hoàn thiện mô hình này sẽ là chìa khóa vàng mở ra tương lai khỏe mạnh, vững vàng hơn cho các thế hệ trẻ em không may chào đời sớm.
Chăm sóc sự phát triển tâm thần vận động cho trẻ sinh non
BS.CKII. Lưu Thị Mỹ Hạnh, Bệnh viện Phụ sản- Nhi Đà Nẵng cho biết, do não bộ của trẻ sinh non chịu ảnh hưởng ngay vào giai đoạn phát triển rất nhanh, việc phát hiện sớm và can thiệp kịp thời tại các thời điểm nhạy cảm có ý nghĩa quyết định đối với chất lượng cuộc sống lâu dài của trẻ. Để đánh giá toàn diện, quá trình theo dõi tập trung vào năm lĩnh vực chính gồm vận động thô, vận động tinh, ngôn ngữ, nhận thức – trí tuệ, và cảm xúc – xã hội theo độ tuổi hiệu chỉnh đến 24 tháng.
Các công cụ chuẩn hóa được áp dụng linh hoạt tùy theo mục đích, bao gồm bộ câu hỏi sàng lọc ASQ-3 do cha mẹ thực hiện, thang điểm BINS do nhân viên y tế đánh giá, cùng các thang đo chuyên sâu như Bayley-4 và khám thần kinh để nhận diện sớm các nguy cơ từ nhẹ đến rất cao. Đặc biệt, phương pháp Chăm sóc Kangaroo (KMC) không chỉ là giải pháp chăm sóc thiết yếu ban đầu mà còn mang lại tác dụng bảo vệ thần kinh bền vững, giúp kích thích đa giác quan, gia tăng thể tích chất xám và cấu trúc chất trắng thông qua quá trình da kề da liên tục.
BS.CKII. Lưu Thị Mỹ Hạnh cho biết, việc xây dựng chương trình theo dõi sau xuất viện đòi hỏi một mô hình quản lý đồng bộ và phối hợp đa chuyên khoa từ bệnh viện đến tuyến cơ sở. Lịch tái khám định kỳ được thiết kế chặt chẽ theo từng giai đoạn (mỗi 2 tuần đến khi đủ 40 tuần, mỗi tháng đến 3 tháng tuổi, và mỗi 3–6 tháng cho đến khi trẻ tròn 24 tháng tuổi hiệu chỉnh), kết hợp với việc lập hồ sơ dọc nhằm theo dõi sát sao sự tăng trưởng, phát triển thần kinh, dinh dưỡng và tiêm chủng.
Bằng cách trao quyền cho gia đình trở thành đối tác đồng hành cùng y bác sĩ, kết hợp hệ thống nhắc lịch đa kênh và quản lý chặt chẽ danh sách trẻ nguy cơ, chương trình giúp giảm thiểu tình trạng bỏ hẹn, hạn chế tối đa việc mất dấu và bảo đảm mọi trẻ sinh non đều nhận được sự hỗ trợ can thiệp sớm kịp thời.
Một số hình ảnh lãnh đạo Cục Bà mẹ và Trẻ em, Bộ Y tế, Sở Y tế TP Đà Nẵng, Bệnh viện Sản Nhi Đà Nẵng, Quỹ Nhi đồng Liên Hiệp Quốc thăm và tặng quà cho trẻ sinh non tại Bệnh viện Sản Nhi Đà Nẵng nhân Ngày Thế giới vì Trẻ sinh non:
Bệnh viện Phụ sản - Nhi Đà Nẵng là một trong những đơn vị có nhiều đóng góp nổi bật trong lĩnh vực chăm sóc và điều trị trẻ sơ sinh.
Thăm và tặng quà cho trẻ sinh non.
Bệnh viện Phụ sản - Nhi Đà Nẵng làm chủ nhiều kỹ thuật hồi sức và điều trị sơ sinh chuyên sâu, tiếp nhận và điều trị nhiều trường hợp trẻ sinh non rất sớm từ 23-24 tuần tuổi thai.
Không chỉ là cơ sở điều trị chuyên sâu, bệnh viện Phụ sản – Nhi Đà Nẵng đã khẳng định vai trò là địa chỉ đào tạo, nghiên cứu khoa học, chuyển giao kỹ thuật và hỗ trợ chuyên môn cho mạng lưới y tế khu vực.
