Nghệ nhân Đàng Thị Mỹ Trâm bên những vật dụng bằng bạc được chế tác tinh xảo. Ảnh: Duy Ngọc.
Giữ hồn nghề chạm bạc truyền thống giữa làng gốm trăm năm tuổi
Đầu tháng 6/2026, theo chân ông Đàng Chí Quyết - Bí thư Chi bộ thôn Bàu Trúc, xã Ninh Phước (tỉnh Khánh Hòa), phóng viên Báo Sức khỏe và Đời sống đã đến nhà nghệ nhân Đàng Thị Mỹ Trâm - một trong những gia đình hiếm hoi còn gìn giữ nghề chạm bạc thủ công truyền thống của đồng bào Chăm.
Nhắc đến làng Chăm Bàu Trúc, nhiều người nghĩ ngay đến nghề làm gốm thủ công đã tồn tại hàng trăm năm. Thế nhưng, ẩn sau những lò gốm đỏ lửa là nghề truyền thống ít người biết đến - nghề chạm bạc thủ công với những sản phẩm tinh xảo phục vụ các nghi lễ tâm linh của đồng bào Chăm.
Dẫu lặng lẽ và không phổ biến như nghề gốm, những món trang sức, vật dụng… bằng bạc được chế tác thủ công đã góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa và đời sống tín ngưỡng của cộng đồng Chăm qua nhiều thế hệ.
Người thợ phải có đôi tay khéo léo, sự tập trung cao độ và độ chính xác gần như tuyệt đối để tạo nên những họa tiết tinh xảo. Ảnh: Duy Ngọc.
Trong căn nhà nhỏ vừa là không gian sinh hoạt, vừa là nơi chế tác bạc thủ công, tiếng búa gõ nhịp nhàng hòa cùng âm thanh mài giũa kim loại vang lên không ngớt. Dưới đôi bàn tay khéo léo và sự tỉ mỉ của các nghệ nhân, những sản phẩm đang được hoàn thiện với các hoa văn tinh xảo, mang đậm bản sắc văn hóa Chăm.
Nghệ nhân Đàng Thị Mỹ Trâm cho biết, nghề chạm bạc được truyền lại qua nhiều thế hệ trong gia đình. Cha của bà là nghệ nhân Đàng Giáo Chức đã truyền nghề cho bà, rồi bà tiếp tục truyền nghề cho chồng và hiện nay đến hai người con gái.
Những sản phẩm tinh xảo phục vụ các nghi lễ tâm linh của đồng bào Chăm. Ảnh: Duy Ngọc.
"Đến nay, gia đình tôi đã có gần nửa thế kỷ gắn bó với nghề chạm bạc theo kiểu "cha truyền con nối", hiện nay gia đình tôi cũng là gia đình duy nhất tại làng Chăm Bàu Trúc còn duy trì nghề truyền thống này", nghệ nhân Đàng Thị Mỹ Trâm chia sẻ.
Giữ nghề bằng đam mê và sự khổ luyện
Theo nghệ nhân Đàng Thị Mỹ Trâm, để trở thành một người thợ chạm bạc lành nghề, ngoài năng khiếu bẩm sinh còn cần sự kiên trì, khổ luyện và niềm đam mê với nghề. Mỗi sản phẩm phải trải qua nhiều công đoạn công phu, từ tạo hình, gò nắn kim loại đến chạm khắc hoa văn.
Trong đó, chạm trổ là công đoạn khó nhất, đòi hỏi người thợ phải có đôi tay khéo léo, sự tập trung cao độ và độ chính xác gần như tuyệt đối để tạo nên những họa tiết tinh xảo như: rồng, phượng, hoa lá cùng các biểu tượng văn hóa đặc trưng của đồng bào Chăm.
Những sản phẩm hoàn thiện. Ảnh: Duy Ngọc.
"Nghề chạm bạc đòi hỏi người thợ phải thật sự cần mẫn, kiên trì và chịu khó. Chỉ khi đặt trọn tâm huyết vào từng đường nét chạm khắc mới có thể tạo ra những sản phẩm đẹp, bền và nhận được sự tin tưởng của khách hàng", nghệ nhân Đàng Thị Mỹ Trâm chia sẻ.
Tiếp nối nghề truyền thống của gia đình, chị Kinh Thị Mộng Ngưng là một trong hai người con gái của nghệ nhân Mỹ Trâm đang gắn bó với nghề chạm bạc thủ công.
Ngồi bên bàn chế tác đã nhuốm màu thời gian, chị tỉ mỉ hoàn thiện từng đường nét nhỏ trên sản phẩm, công việc đòi hỏi sự tập trung và độ chính xác cao.
Chị Ngưng chia sẻ, những ngày đầu theo nghề là quãng thời gian đầy thử thách. Chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể khiến sản phẩm bị hỏng, buộc người thợ phải làm lại từ đầu.
Ngồi bên bàn chế tác đã nhuốm màu thời gian, chị Kinh Thị Mộng Ngưng tỉ mỉ hoàn thiện từng đường nét nhỏ trên sản phẩm. Ảnh: Duy Ngọc.
"Nghề chạm bạc rất khó, đòi hỏi sự kiên trì, khéo léo và niềm đam mê thực sự. Khi mới học nghề, tôi từng làm hỏng không ít sản phẩm và nhiều lần nản lòng. Nhưng vì mong muốn giữ gìn nghề truyền thống của gia đình nên tôi đã kiên trì theo đuổi. Trong các công đoạn, chạm khắc hoa văn là khó nhất, phải mất nhiều năm rèn luyện mới có thể thành thạo", chị Mộng Ngưng chia sẻ.
Ông Đàng Chí Quyết - Bí thư Chi bộ thôn Bàu Trúc chia sẻ, ngoài nghề làm gốm, nghề chạm bạc thủ công hiện đang còn gia đình nghệ nhân Đàng Thị Mỹ Trâm theo nghề. Những sản phẩm từ bạc này chủ yếu phục vụ nghi lễ tâm linh của đồng bào Chăm trong và ngoài tỉnh. Các gia đình làm nghề chạm bạc cũng có thu nhập ổn định, nuôi dạy con cái ăn học trưởng thành, tích cực góp phần xây dựng quê hương giàu đẹp.
Trải qua hàng chục năm gắn bó với nghề, gia đình nghệ nhân Đàng Thị Mỹ Trâm đã chế tác hàng ngàn sản phẩm phục vụ đồng bào Chăm tại Khánh Hòa, Lâm Đồng và nhiều địa phương khác. Sản phẩm chủ yếu gồm các vật dụng sử dụng trong các nghi lễ trưởng thành của đồng bào Chăm như: hũ đựng vôi, chén đựng nước, khay trầu, hộp trầu, cổ bồng trầu...
Video: Chị Kinh Thị Mộng Ngưng tỉ mỉ hoàn thiện từng đường nét nhỏ trên sản phẩm. Ảnh: Duy Ngọc.
