Chuyên gia chống độc 'hiến kế' 3 bước then chốt chặn đứng nguy cơ ngộ độc thực phẩm

Gần đây nhất, tại Sơn La đã ghi nhận một vụ việc nghi ngộ độc thực phẩm khiến nhiều người phải nhập viện, trong đó có một trường hợp tử vong ngoại viện. Các bệnh nhân xuất hiện triệu chứng đau bụng, buồn nôn, đau đầu, đi ngoài phân lỏng nhiều lần sau khi ăn các món như dưa hấu và một số sản phẩm sữa chua, sữa tươi thanh trùng.

Tương tự, gần đây tại Hải Phòng, sau một bữa rượu tại gia đình ở phường Tứ Minh, nhiều người lần lượt xuất hiện các triệu chứng bất thường như hoa mắt, chóng mặt, khó thở, phải nhập viện cấp cứu; trong đó có một trường hợp không qua khỏi.

Những vụ việc xảy ra liên tiếp trong thời điểm cận Tết khiến không ít người dân lo ngại về mức độ an toàn của thực phẩm, đặc biệt là các sản phẩm tự chế biến, rượu thủ công, thực phẩm không rõ nguồn gốc. Người tiêu dùng cho rằng, những vụ việc kể trên là hồi chuông cảnh báo cho người tiêu dùng, cần thận trọng hơn trong lựa chọn thực phẩm, đồng thời đặt ra yêu cầu siết chặt kiểm soát an toàn thực phẩm trong dịp lễ, Tết để bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Nguyên nhân nào gây ngộ độc thực phẩm dịp Tết?

Trao đổi với PV Báo Sức khỏe và Đời sống, TS.BS Nguyễn Trung Nguyên – Giám đốc Trung tâm chống độc, BV Bạch Mai cho biết, dịp lễ Tết, cận Tết hay sau Tết - mùa lễ hội kéo dài, vấn đề an toàn thực phẩm luôn rất nóng, do đó kiểm soát kỹ nguy cơ ngộ độc thực phẩm luôn phải được cảnh giác cao. TS.BS Nguyễn Trung Nguyên cho rằng sẽ có hai nhóm nguyên nhân gây ngộ độc thực phẩm chính trong những thời điểm nhạy cảm này.

Nhóm thứ nhất bao gồm: Thực phẩm không rõ nguồn gốc xuất xứ; Thực phẩm giá rẻ, không nhãn mác, quy trình sản xuất không đảm bảo, không có chứng nhận vệ sinh an toàn thực phẩm; Thực phẩm chứa phụ gia độc hại (một số cơ sở sản xuất lạm dụng hoặc sử dụng các loại hóa chất, phẩm màu độc hại để bảo quản để tạo màu sắc hấp dẫn cho thực phẩm); Thực phẩm chế biến sẵn không đảm bảo vệ sinh (thực phẩm handmade, các món ăn đường phố, chế biến sẵn tại các cơ sở không đủ điều kiện vệ sinh thường dễ nhiễm vi khuẩn như Salmonella, E. coli…).

Nhóm thứ hai là do một số yếu tố từ người tiêu dùng như: Bảo quản thực phẩm không đúng cách dẫn đến ôi thiu, nhiễm khuẩn; Tích trữ quá nhiều khiến thực phẩm hư hỏng, khi chế biến có thể gây ngộ độc; Tham gia nhiều bữa tiệc liên tiếp, ăn uống không kiểm soát, kết hợp nhiều loại thực phẩm cũng có thể gây ngộ độc,…

Đồng quan điểm, TS.BS Nguyễn Lương Kỷ cho rằng, vào mỗi dịp lễ, Tết, nhu cầu ăn uống của người dân tăng cao, nguồn cung thực phẩm cũng rất dồi dào, khiến tình trạng kiểm duyệt, quản lý gặp nhiều khó khăn. Người kinh doanh thực phẩm vì lượng tiêu thụ cao cũng khó tuân thủ các quy trình an toàn đã đặt ra nên tình trạng nhiễm khuẩn thực phẩm dễ xảy ra.

TS.BS Nguyễn Lương Kỷ liệt kê một số nguyên nhân dễ gây ngộ độc thực phẩm trong các dịp lễ, Tết như: Người dân mua bán, tiêu thụ thực phẩm không đảm bảo an toàn, xuất xứ không rõ ràng như giò chả pha hàn the, formol, hải sản bị ươn có thể sinh ra histamine gây ngộ độc; Ăn phải thực phẩm bị nhiễm khuẩn do chế biến và bảo quản kém (như thức ăn chế biến sẵn để lâu ngoài môi trường nóng ẩm mà không hâm nóng lại trước khi ăn, chế biến không đảm bảo vệ sinh, thức ăn bảo quản trong điều kiện nhiệt độ không phù hợp, đặc biệt là các món nộm, gỏi, salad, hải sản tươi sống);

Ngộ độc do hóa chất, phụ gia thực phẩm không an toàn như dùng phẩm màu công nghiệp, chất tạo ngọt saccharin hoặc cyclamate vượt mức cho phép. Dư lượng thuốc bảo vệ thực vật trong rau củ, trái cây hay dư lượng thuốc kháng sinh, chất tăng trưởng trong thịt, thủy sản;

Ngộ độc do thực phẩm tự nhiên có độc tố như ăn phải nấm độc, cá nóc, hải sản chứa độc tố tự nhiên (sứa độc, cá mặt quỷ, cá nóc...); một số loại đậu chưa nấu chín kỹ (ví dụ: đậu ván chứa lectin); Ngoài ra còn có thói quen Lạm dụng rượu bia, rượu pha cồn công nghiệp (methanol) hay thói quen ăn quá nhiều, ăn nhiều loại thức ăn lạ cùng lúc, gây rối loạn tiêu hóa, nhiễm độc thực phẩm…

Triệu chứng khi bị ngộ độc

TS.BS Nguyễn Lương Kỷ cho hay, các triệu chứng của ngộ độc thực phẩm có thể xuất hiện sau khoảng vài phút, vài giờ hoặc từ 1-2 ngày sau khi tiêu thụ thức ăn gây hại. Các triệu chứng này ở mức độ nặng hay nhẹ, kéo dài trong thời gian bao lâu còn tùy vào các yếu tố bao gồm: loại tác nhân gây ra, lượng thực phẩm được sử dụng và hệ miễn dịch của người bệnh.

Biểu hiện của ngộ độc thực phẩm bao gồm:

• Triệu chứng tiêu hóa: Đau bụng; chán ăn; buồn nôn, nôn mửa; tiêu chảy, trong phân hoặc chất nôn có thể xuất hiện máu…
• Triệu chứng toàn thân: Có thể bị sốt hoặc ớn lạnh, rùng mình; mệt mỏi, yếu sức; đau đầu, choáng váng, chóng mặt; có thể xuất hiện đau khớp và cơ.
• Trong trường hợp nặng, người bệnh có thể cảm thấy khát nước nhiều, môi khô, mắt trũng, da nhăn nheo, mạch nhanh, tay chân lạnh, tụt huyết áp…
• Các trường hợp ngộ độc thực phẩm đa phần có yếu tố dịch tễ: Xuất hiện ở cùng gia đình, nhóm người có sử dụng chung nguồn thực phẩm, ăn cùng một quán ăn hoặc trong cùng một sự kiện…

Theo TS.BS Nguyễn Lương Kỷ, với trường hợp bị ngộ độc nhẹ (chỉ có buồn nôn, nôn ói, tiêu chảy nhẹ…) có thể điều trị tại nhà bằng cách bù nước bằng dung dịch điện giải (oresol), cho bệnh nhân uống than hoạt tính từ 5-10g (nếu có) để hấp thụ bớt chất độc.

Những trường hợp ngộ độc nhẹ thì cần gây nôn để loại bỏ thức ăn gây độc ra ngoài. Đối với trường hợp có biểu hiện co giật, rối loạn ý thức thì không gây nôn vì có thể nguy hiểm đến tính mạng. Sau khi gây nôn nếu thấy bệnh nhân nôn ra được hầu hết thức ăn thì để người bệnh nằm nghỉ, nhưng cần theo dõi sát sao và khi người bệnh có bất cứ triệu chứng khác lạ nào thì cần đưa bệnh nhân đến bệnh viện càng sớm càng tốt.

"Cần ngưng việc sử dụng thức ăn nghi ngờ gây ngộ độc nhưng không nên dùng thuốc cầm tiêu chảy vì làm chậm việc đào thải các độc tố ra khỏi cơ thể. Đặc biệt là trẻ nhỏ tuổi, nếu dùng các loại thuốc cầm tiêu chảy hay xảy ra hội chứng lồng ruột hay liệt ruột rất nguy hiểm", TS.BS Nguyễn Lương Kỷ nhấn mạnh.

Làm gì để đề phòng ngộ độc thực phẩm dịp cuối năm, Tết và lễ hội?

Theo TS.BS Nguyễn Trung Nguyên, ngộ độc thực phẩm có thể gây ra các triệu chứng từ nhẹ như buồn nôn, đau bụng, tiêu chảy cho đến các trường hợp nguy kịch như suy gan, suy thận hoặc thậm chí tử vong. Đặc biệt, trẻ nhỏ, người cao tuổi và phụ nữ mang thai là những đối tượng dễ bị ảnh hưởng nhất nên cần phải thận trọng hơn cả.

Để phòng tránh nguy cơ ngộ độc thực phẩm trong những thời điểm cuối năm, dịp Tết và lễ hội, người dân cần lựa chọn thực phẩm có nguồn gốc rõ ràng, ưu tiên mua hàng tại các cơ sở uy tín, có chứng nhận an toàn thực phẩm. Trước khi mua hàng cần kiểm tra kỹ thực phẩm, đảm bảo thực phẩm tươi, không có mùi lạ, không bị biến màu. Hạn chế ăn các loại thực phẩm đường phố không đảm bảo vệ sinh, đặc biệt với các món ăn nhanh, chế biến tại chỗ, kinh doanh theo kiểu thời vụ, "chớp nhoáng". Không sử dụng rượu, bia không rõ nguồn gốc, tránh mua các loại rượu tự nấu hoặc không có nhãn mác rõ ràng.

Ngoài ra, người dân cần bảo quản thực phẩm đúng cách, đảm bảo ăn chín, uống sôi. Các món ăn thừa cần được đun lại, để nguội sau đó cho vào hộp kín và bảo quản trong tủ lạnh để tránh việc vi khuẩn nhanh chóng xâm nhập, trước khi ăn cần đun nóng một lần nữa.

Đặc biệt, người dân không nên tích trữ quá nhiều đồ ăn trong tủ lạnh, nguy cơ thực phẩm ôi thiu sẽ cao hơn so với việc nấu ăn từng bữa. Ăn uống một cách kiểm soát, không ăn cùng một lúc các loại thực phẩm kỵ nhau, có thể làm tăng nguy cơ gây ngộ độc.

TS.BS Nguyễn Trung Nguyên cũng cho rằng, ngoài ý thức của người tiêu dùng, để ngăn chặn nguy cơ ngộ độc thực phẩm, các cơ quan chức năng cần tăng cường kiểm tra, giám sát việc sản xuất, kinh doanh thực phẩm trong những dịp này. Các doanh nghiệp cần tuân thủ nghiêm ngặt quy định về vệ sinh an toàn thực phẩm, đồng thời nâng cao trách nhiệm xã hội trong việc cung cấp thực phẩm sạch.

Xem thêm bài viết:

Bộ Y tế yêu cầu làm rõ vụ bé 3 tuổi tử vong, 5 người cấp cứu khi ăn trái cây, sữa chua

SKĐS - Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) đề nghị Sở Y tế Sơn La phối hợp lực lượng chức năng điều tra, truy xuất nguồn gốc thực phẩm nhằm làm rõ nguyên nhân vụ bé trai 3 tuổi tử vong, 5 người trong gia đình nhập viện sau khi ăn trái cây, sữa chua.