Việt Nam sẽ phát triển điện hạt nhân như thế nào?
Viện Nghiên cứu chiến lược, chính sách công thương vừa tổ chức Hội thảo "Nghiên cứu cơ sở khoa học để xây dựng đề án phát triển công nghiệp ứng dụng năng lượng nguyên tử" do Bộ Công thương giao để sớm trình cấp có thẩm quyền trong năm 2026.
Phó Thủ tướng Nguyễn Chí Dũng ký Quyết định số 438/QĐ-TTg ngày 16/3/2026 phê duyệt Chiến lược phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050. Chiến lược đặt mục tiêu phát triển và ứng dụng năng lượng nguyên tử theo hướng an toàn, an ninh, phục vụ hiệu quả phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao chất lượng cuộc sống người dân, bảo vệ môi trường và củng cố an ninh năng lượng quốc gia, đồng thời góp phần hiện thực hóa cam kết phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050.
Về phát triển điện hạt nhân, Chiến lược phấn đấu đến năm 2035, hoàn thành xây dựng và đưa vào vận hành an toàn 2 nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2; phấn đấu mức tham gia của các doanh nghiệp trong nước đạt tỷ lệ 30% tổng mức đầu tư các hạng mục xây dựng, lắp đặt của các hạng mục phụ trợ dự án điện hạt nhân; phấn đấu triển khai ít nhất 1 dự án nhà máy điện hạt nhân sử dụng công nghệ lò phản ứng hạt nhân mô-đun nhỏ.
Phối cảnh nhà máy điện hạt nhân.
Hoàn thành phát triển cơ sở hạ tầng điện hạt nhân; hoàn thành định hướng phát triển các dự án điện hạt nhân tiếp theo theo hướng an toàn, bền vững và hiệu quả, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng "0".
Về phát triển, ứng dụng bức xạ và đồng vị phóng xạ, đến năm 2035 nâng quy mô và hiệu quả kinh tế của các ứng dụng bức xạ và đồng vị phóng xạ trong các ngành và lĩnh vực, đạt tốc độ tăng trưởng trung bình 10 - 15%/năm.
Y học bức xạ đạt trình độ tiên tiến trong các nước ASEAN, phấn đấu đạt 20 máy CT/triệu dân, 10 máy MRI/triệu dân, 1 máy xạ hình/triệu dân, từ 1 - 2 máy xạ trị gia tốc/triệu dân, đạt tỷ lệ 100% X-quang số...
PGS.TS Vương Hữu Tấn, nguyên Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử, Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, để phát triển điện hạt nhân an toàn, bền vững, về mặt quốc gia phải có chương trình đào tạo (đại học và cao đẳng) để cung cấp nguồn nhân lực đầu vào cho các chủ thể có liên quan và các chương trình đào tạo chuyên sâu (trung tâm đào tạo chuyên ngành) sau tốt nghiệp đại học và cao đẳng để có thể đáp ứng yêu cầu chuẩn đầu vào của các tổ chức có liên quan đến dự án điện hạt nhân đã nêu trên.
Bộ Công thương cần đặt yêu cầu về nguồn nhân lực cho các chủ thể có liên quan thuộc quyền quản lý của mình để Bộ Giáo dục và Đào tạo thiết lập các chương trình đào tạo đại học và cao đẳng liên quan. Đồng thời Bộ Công thương cũng cần xây dựng các cơ sở đào tạo chuyên ngành của mình để đào tạo cán bộ đáp ứng yêu cầu đầu vào cho các chủ thể có liên quan của mình.
Phải có chương trình nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ để giải quyết các vấn đề liên quan đến làm chủ và nội địa hóa công nghệ điện hạt nhân. Bộ Công thương, mà trực tiếp là Chủ đầu tư/Tổ chức vận hành phải là đơn vị đặt hàng các nhiệm vụ nghiên cứu này để giải quyết các vấn đề phát sinh khi triển khai dự án điện hạt nhân về công nghệ, an toàn, an ninh, chất thải phóng xạ,... cho Bộ Khoa học và Công nghệ đưa vào nhiệm vụ của Chương trìngh KH&CN quốc gia về năng lượng nguyên tử trong từng giai đoạn.
Một điểm cần lưu ý là các nhiệm vụ mà Bộ Công thương đặt hàng không phải là nhiệm vụ nghiên cứu chỉ để tìm hiểu, học tập về công nghệ và an toàn điện hạt nhân như các chương trình nghiên cứu về điện hạt nhân giai đoạn vừa qua.
"Chương trình điện hạt nhân là một phần của kế hoạch phát triển kinh tế quốc dân. Kinh nghiệm của Hàn Quốc đã chỉ ra rằng không thể nào thực hiện thành công chương trình điện hạt nhân nếu không có sự hợp tác với các chương trình phát triển quốc gia khác. Ví dụ, một nhà máy điện hạt nhân không thể nào bắt đầu khởi động được nếu không có cơ sở tương thích của hệ thống nhiệt điện hoặc thủy điện và hệ thống lưới điện phù hợp.
Để thu xếp tài chính cho một chương trình điện hạt nhân lớn thì cần phải có một cơ sở kinh tế vững mạnh. Không có cơ sở hạ tầng về công nghiệp nặng và công nghiệp hóa chất thì một nước không thể thành công trong nội địa hóa công nghệ điện hạt nhân. Ban Điều hành chương trình phát triển điện hạt nhân cần nghiên cứu đề xuất Nhà nước tổ chức các chương trình phát triển quốc gia cần thiết khác để hỗ trợ triển khai thực hiện Chương trình phát triển điện hạt nhân dài hạn của quốc gia", PGS.TS Vương Hữu Tấn cho biết.
Các yếu tố để phát triển thành công điện hạt nhân ở Việt Nam
Để thực hiện thành công chương trình phát triển điện hạt nhân quốc gia theo IAEA thì phải có đầy đủ các cơ sở hạ tầng quốc gia cần thiết gồm hạ tầng chung và hạ tầng an toàn. Ngoài ra theo mục tiêu phát triển điện hạt nhân của từng nước thì các cơ sở hạ tầng này phải đáp ứng được yêu cầu mà chương trình phát triển điện hạt nhân quốc gia đã đặt ra. Vì vậy, giải pháp thực hiện sẽ dựa trên các vấn đề của cơ sở hạ tầng mà IAEA đã hướng dẫn gắn với yêu cầu riêng của quốc gia theo mục tiêu của Chương trình phát triển điện hạt nhân.
Trước tiên, các chủ trương, chính sách của Nhà nước phải khảng định phát triển điện hạt nhân là Chương trình quốc gia dài hạn có các biện pháp thích hợp về bảo đảm an toàn và an ninh hạt nhân cùng chiến lược tổ chức thực hiện.
Tham gia các công ước, điều ước, khuôn khổ hợp tác quốc tế và thực hiện nghĩa vụ quốc tế về hạt nhân. Hoàn thiện hệ thống luật, nghị định, quy định và cơ chế pháp lý cho chương trình điện hạt nhân.
Thiết lập cơ quan pháp quy có thẩm quyền, tính độc lập, nhân lực, nguồn lực và năng lực cấp phép, thanh tra, giám sát. Phân công trách nhiệm Chính phủ, bộ ngành và địa phương, tổ chức thực hiện chương trình và cơ chế điều phối liên ngành và địa phương. Bố trí vốn cho chương trình, dự án, cơ quan pháp quy, hạ tầng an toàn và các nghĩa vụ dài hạn cần thiết.
Xây dựng văn hóa an toàn, hệ thống quản lý an toàn và năng lực của chủ đầu tư/tổ chức vận hành nhà máy. Truyền thông, tham vấn cộng đồng, cung cấp thông tin và xây dựng niềm tin xã hội đối với phát triển điện hạt nhân. Quy hoạch nhân lực, đào tạo, cấp chứng chỉ, phát triển chuyên gia và duy trì tri thức hạt nhân.
Xây dựng mạng lưới hỗ trợ kỹ thuật, tư vấn độc lập, nhà thầu chuyên ngành và cơ chế kiểm soát năng lực của họ. Phát triển năng lực nghiên cứu, thử nghiệm, phân tích và thẩm định phục vụ quyết định pháp quy.
Phân tích an toàn tất định, xác suất; thẩm định thiết kế; kiểm tra, nghiệm thu và chuẩn bị đưa nhà máy vào vận hành. Bảo vệ người lao động, công chúng và môi trường khỏi tác động có hại của bức xạ ion hóa.
Chuẩn bị, phối hợp, thông báo và ứng phó sự cố hạt nhân, bức xạ ở cấp cơ sở, địa phương và quốc gia. Bảo vệ vật liệu, cơ sở hạt nhân trước hành vi phá hoại, mất cắp và các mối đe dọa; phối hợp giữa an ninh và an toàn.
Xây dựng và thực hiện hệ thống kiểm soát, kế toán và khai báo vật liệu hạt nhân; bảo đảm thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ thanh sát của IAEA và các cam kết quốc tế về không phổ biến vũ khí hạt nhân.
Khảo sát, lựa chọn, đánh giá và phê duyệt địa điểm xây dựng nhà máy điện hạt nhân trên cơ sở các yêu cầu về an toàn, an ninh và bảo vệ môi trường; đánh giá các nguy cơ bên ngoài và điều kiện tự nhiên liên quan; quy hoạch, đầu tư và xây dựng các hạ tầng, cơ sở hỗ trợ thiết yếu phục vụ xây dựng, vận hành và ứng phó sự cố của nhà máy. Đánh giá tác động môi trường, quan trắc phông phóng xạ ban đầu và quan trắc trong quá trình xây dựng, vận hành.
Đánh giá khả năng tiếp nhận công suất, ổn định hệ thống điện và yêu cầu kết nối nhà máy. Bảo đảm nguồn cung nhiên liệu, vận chuyển nhiên liệu, quản lý nhiên liệu trong sử dụng và chiến lược nhiên liệu dài hạn.
Quản lý chất thải, nhiên liệu đã qua sử dụng, vận chuyển an toàn vật liệu phóng xạ và hạt nhân, chuẩn bị tháo dỡ nhà máy. Phát triển chuỗi cung ứng, năng lực công nghiệp, kiểm soát chất lượng, mua sắm thiết bị và dịch vụ đáp ứng yêu cầu hạt nhân.
