Chuyển đổi xanh cần sự tham gia của toàn bộ chuỗi cung ứng y tế

Một bệnh viện xanh không chỉ được quyết định bởi hệ thống điện tiết kiệm năng lượng hay không gian nhiều cây xanh. Từ nguyên liệu sản xuất thuốc, thiết bị chẩn đoán, khâu vận chuyển và bảo quản đến việc sử dụng, xử lý chất thải sau khám chữa bệnh, mỗi mắt xích đều có thể tác động đến môi trường. Vì vậy, chuyển đổi xanh cần sự tham gia của toàn bộ chuỗi cung ứng y tế, trong đó doanh nghiệp và cộng đồng giữ vai trò quan trọng.

Xanh hóa từ chuỗi cung ứng dược phẩm và thiết bị y tế

Hoạt động khám, chữa bệnh phụ thuộc vào một mạng lưới rộng lớn gồm doanh nghiệp dược, nhà sản xuất thiết bị, đơn vị vận chuyển, kho bảo quản, cơ sở xét nghiệm và bệnh viện. Nếu chỉ tập trung giảm tiêu thụ điện trong khuôn viên bệnh viện mà bỏ qua quá trình sản xuất, đóng gói, vận chuyển và sử dụng vật tư y tế, nỗ lực giảm tác động môi trường sẽ chưa toàn diện.

Báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) về giảm phát thải từ chuỗi cung ứng chăm sóc sức khỏe, công bố tháng 12/2025, đề cập các giải pháp liên quan đến cách lựa chọn, mua sắm và sử dụng hàng hóa, dịch vụ y tế. Tài liệu nhấn mạnh sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, bộ phận mua sắm, cơ sở y tế, nhân viên chuyên môn và nhà cung cấp.

Đây là hướng tiếp cận có ý nghĩa thực tiễn với y tế xanh. Thay vì chỉ yêu cầu bệnh viện giảm rác thải hoặc tiết kiệm năng lượng sau khi đã mua sắm, các tiêu chí môi trường có thể được xem xét ngay từ khâu lựa chọn sản phẩm, thiết kế hợp đồng và đánh giá nhà cung cấp.

Với doanh nghiệp dược, các hướng đi có thể bao gồm cải thiện hiệu quả sử dụng năng lượng và nước trong sản xuất, giảm bao bì không cần thiết nhưng vẫn bảo đảm chất lượng, tăng khả năng truy xuất nguồn gốc và kiểm soát điều kiện bảo quản. Với doanh nghiệp thiết bị y tế, cần chú trọng hiệu suất năng lượng, độ bền, khả năng sửa chữa, bảo trì và quản lý thiết bị khi hết vòng đời sử dụng.

Những yêu cầu này không đồng nghĩa với việc giảm tiêu chuẩn chất lượng hay an toàn. Trong y tế, hiệu quả môi trường phải được đặt song song với hiệu quả điều trị, kiểm soát nhiễm khuẩn, độ tin cậy của thiết bị và yêu cầu bảo quản thuốc. Một lựa chọn được coi là bền vững khi vừa đáp ứng yêu cầu chuyên môn, vừa hạn chế được những tác động môi trường không cần thiết.

Quản lý chất thải dược phẩm, tránh lãng phí nguồn lực

Chất thải dược phẩm là một vấn đề cần được quan tâm trong quá trình xây dựng cơ sở y tế xanh. Thuốc không còn sử dụng, sản phẩm bị hỏng, thuốc không bảo đảm điều kiện bảo quản hoặc các chế phẩm bị ảnh hưởng bởi sự cố chuỗi lạnh đều cần được quản lý phù hợp.

Trong tài liệu công bố ngày 21/2/2025, WHO tổng hợp các thực hành tốt về quản lý an toàn chất thải dược phẩm phát sinh tại bệnh viện, phòng khám, cơ sở chăm sóc ban đầu và phòng xét nghiệm. Tài liệu đề cập nhiều dạng chất thải, từ thuốc chưa sử dụng, thuốc bị hư hỏng đến các sản phẩm dược phẩm bị ảnh hưởng bởi điều kiện bảo quản.

Từ thực tế này, cơ sở y tế cần kết hợp nhiều giải pháp: quản lý tồn kho chặt chẽ, theo dõi hạn sử dụng, bảo đảm điều kiện bảo quản, dự báo nhu cầu hợp lý và tuân thủ quy trình phân loại, thu gom, bàn giao chất thải. Những khâu này không chỉ góp phần giảm nguy cơ tác động đến môi trường mà còn hạn chế thất thoát thuốc và lãng phí chi phí mua sắm.

Doanh nghiệp dược có thể phối hợp với cơ sở y tế để cải thiện thông tin về điều kiện bảo quản, thời hạn sử dụng và truy xuất lô hàng. Đơn vị cung cấp thiết bị lạnh, kho vận và công nghệ giám sát có thể hỗ trợ kiểm soát nhiệt độ, cảnh báo bất thường và giảm nguy cơ sản phẩm bị hỏng trong quá trình lưu trữ, vận chuyển.

Trong khi đó, bệnh viện cần bảo đảm việc mua sắm gắn với nhu cầu thực tế, tránh đặt hàng vượt quá khả năng sử dụng hoặc thiếu cơ chế kiểm soát tồn kho. Việc giảm lãng phí phải được thực hiện trên cơ sở quy trình chuyên môn và quy định hiện hành, không được dẫn đến thiếu thuốc, vật tư hoặc ảnh hưởng quyền lợi của người bệnh.

Mua sắm xanh cần tiêu chí rõ ràng và khả thi

Để thúc đẩy doanh nghiệp tham gia, cơ sở y tế cần xây dựng các tiêu chí mua sắm minh bạch, có thể đánh giá và phù hợp với điều kiện thực tế. Bên cạnh giá mua, các yếu tố như mức tiêu thụ năng lượng, độ bền, chi phí bảo trì, khả năng sửa chữa và yêu cầu xử lý sau sử dụng có thể được cân nhắc khi phù hợp với tính chất sản phẩm và quy định đấu thầu.

Cách tiếp cận này giúp bệnh viện nhìn nhận chi phí theo toàn bộ vòng đời sản phẩm, thay vì chỉ dựa vào giá mua ban đầu. Một thiết bị có giá thấp nhưng tiêu thụ nhiều điện, thường xuyên hỏng hoặc khó sửa chữa có thể tạo ra gánh nặng vận hành lớn hơn về lâu dài. Ngược lại, thiết bị có hiệu suất tốt, dễ bảo trì và được nhà cung cấp hỗ trợ kỹ thuật đầy đủ có thể đem lại lợi ích dài hạn.

Tuy nhiên, mua sắm xanh không nên trở thành một bộ tiêu chí hình thức hoặc tạo ra rào cản không cần thiết đối với doanh nghiệp. Các yêu cầu môi trường cần rõ ràng, có căn cứ kỹ thuật và không làm suy giảm cạnh tranh, chất lượng hay khả năng tiếp cận thuốc, thiết bị thiết yếu.

Cơ quan quản lý, cơ sở y tế và doanh nghiệp có thể phối hợp xây dựng hướng dẫn thực hành phù hợp với từng nhóm hàng hóa. Với các sản phẩm chưa có đủ dữ liệu môi trường, có thể bắt đầu bằng những tiêu chí khả thi như hiệu suất năng lượng, độ bền, quản lý bao bì, điều kiện bảo quản và phương án xử lý sau sử dụng, sau đó từng bước hoàn thiện theo năng lực và dữ liệu thực tế.

Cộng đồng là một phần của hệ sinh thái y tế xanh

Bên cạnh cơ sở y tế và doanh nghiệp, cộng đồng có vai trò quan trọng trong việc duy trì các kết quả chuyển đổi xanh. Người bệnh và người nhà có thể thực hiện những hành động đơn giản như sử dụng điện, nước hợp lý, bỏ rác đúng nơi quy định, tuân thủ hướng dẫn phân loại chất thải và hạn chế sử dụng các sản phẩm dùng một lần khi không thực sự cần thiết.

Việc sử dụng thuốc có trách nhiệm cũng cần được chú trọng. Người dân không nên tự ý mua, tích trữ hoặc sử dụng thuốc không theo hướng dẫn chuyên môn; không tự ý thải bỏ thuốc và các sản phẩm dược phẩm theo cách có thể gây ô nhiễm môi trường. Khi có thuốc không còn nhu cầu sử dụng, cần tìm hiểu hướng dẫn thu hồi hoặc xử lý phù hợp tại địa phương, cơ sở y tế hay đơn vị có chức năng.

Các tổ chức xã hội, trường học, doanh nghiệp và cơ quan truyền thông có thể phối hợp phổ biến kiến thức về phân loại rác, sử dụng thuốc hợp lý, tiết kiệm tài nguyên và bảo vệ môi trường tại cơ sở y tế. Những hoạt động này cần gắn với hướng dẫn cụ thể, dễ thực hiện, tránh chỉ dừng lại ở các khẩu hiệu vận động.

Y tế xanh là quá trình chuyển đổi liên tục, đòi hỏi trách nhiệm được chia sẻ giữa nhiều bên. Bệnh viện có thể thay đổi cách vận hành; doanh nghiệp có thể cải thiện sản phẩm, quy trình sản xuất và vận chuyển; còn cộng đồng góp phần duy trì những thói quen sử dụng tài nguyên có trách nhiệm. Khi các mắt xích cùng hành động, lợi ích không chỉ nằm ở việc giảm chất thải hay phát thải mà còn ở khả năng hạn chế lãng phí, sử dụng nguồn lực hiệu quả và xây dựng hệ thống chăm sóc sức khỏe bền vững hơn.