Chuyển đổi tích cực của một vùng quê

Xã Can Lộc đang phấn đấu trở thành một đô thị lõi, có sức hút, lan tỏa đối với các vùng đất, trước đó vốn là địa bàn một huyện của tỉnh Hà Tĩnh.

Chất lượng sống ngày càng được nâng lên

Trên cánh đồng Nhà Hy còn mênh mông phía sau dự án, chỉ có duy nhất một người đàn bà ngoài 50 nhặt những bông lúa chét vừa chín. Thuở còn "đói cơm rách áo", lúa chét trổ bông từ gốc rạ cũng quý vô cùng. Tôi hỏi một ông già ngồi hóng mát trước cửa nhà, liền bờ ruộng thì được biết, gạo từ bông lúa chét được dùng để làm cốm. Cốm lúa chét thơm hơn cốm vụ chính.

Trên cánh đồng ấy, ngoài người đàn bà cần mẫn gom lúa chét, từng đàn cò trắng bay lên, liệng xuống; những đàn vịt nuôi thả vừa kiếm ăn, vừa quạc quạc khi thấy bóng người. Cảm giác thanh bình, yên vui.

Tôi đem câu chuyện này kể với Chủ tịch UBND xã Can Lộc, Trần Mạnh Sơn, anh cười nhẹ nhàng: "Đời sống các mặt của dân Can Lộc bây giờ không thua kém gì dân các đô thị khác". Đúng là tôi hơi lạc hậu, bởi thị trấn Nghèn (cũ), nay là xã Can Lộc rộng lớn, đã khác xưa nhiều.

Lúa vụ xuân và vụ hè thu năm 2026 Can Lộc đạt kế hoạch, với tổng diện tích gieo cấy hơn 3.500 héc ta. Năng suất lúa vụ xuân đạt 64,34 tạ/ha; vụ hè thu năng suất đạt 45,5 tạ/ha, tổng sản lượng đạt 19.849 tấn. Người nông dân Can Lộc từ lâu đã không còn đói ăn, thiếu ăn; chỉ hiềm, muôn thuở, giá gạo vẫn còn thấp nhất, không ổn định.

Không chỉ hạt lúa, diện tích rau màu các loại như lạc, đậu tương, khoai lang, rau các loại đều đạt và vượt kế hoạch. Chăn nuôi được duy trì ổn định, không có dịch bệnh xảy ra trên địa bàn. Tổng đàn trâu, bò đạt 952 con; đàn lợn 2.650 con; đàn gia cầm 208.200 con... Diện tích nuôi trồng thủy sản đạt 159,1 ha, tổng sản lượng khai thác thủy sản ước đạt 52 tấn. Tổng diện tích rừng hiện có 687,5 ha.

Điều đặc biệt trong chuyển đổi sản xuất nông nghiệp là mô hình sản xuất lúa hữu cơ giống DT39 tại thôn Tân Thượng đã được triển khai, cơ giới hóa đồng bộ từ khâu gieo mạ khay, cấy máy đến thu hoạch. Trên cánh đồng Tân Thượng năng suất đạt 76 tạ/ha đối với vụ xuân và 50 tạ/ha đối với vụ hè thu. Sản phẩm được liên kết, ổn định đầu ra với giá thu mua 8.500 đồng/kg, cao hơn so với giá lúa thương phẩm thông thường khoảng 3.900 đồng/kg.

Can Lộc (cũ), với tư cách là đơn vị hành chính cấp huyện, vốn là địa phương điển hình trong phong trào "dồn điền, đổi thửa" ở Hà Tĩnh. Can Lộc (mới), với tư cách là một xã, đang tiếp tục đẩy mạnh sản xuất hữu cơ, sản xuất tuần hoàn trong nông nghiệp.

"Dân từ lâu đã không đói nữa, nên rất quan tâm đến chất lượng hạt gạo sạch, thực phẩm xanh, sạch. Đây cũng là bài toán về đầu ra, tổ chức chuỗi cung ứng sản phẩm của nông nghiệp xã nhà", Chủ tịch Trần Mạnh Sơn chia sẻ.

Chủ tịch Trần Mạnh Sơn cũng cho biết, xã đã tổ chức tập huấn phòng, trừ dịch bệnh trên cây trồng, vật nuôi vụ hè thu cho 17 thôn; kiểm tra 12 cơ sở kinh doanh vật tư nông nghiệp, thuốc bảo vệ thực vật. Tổ chức ký cam kết không kinh doanh, sử dụng thuốc cỏ cháy trên đồng ruộng đối với các hộ gia đình tại các thôn.

Bao giờ cũng thế, để nâng cao chất lượng sống phải thay đổi thói quen. Muốn vậy, phải tuyên truyền, giáo dục, kiểm tra, giám sát, kể cả cưỡng chế hành chính nếu vi phạm các quy định của pháp luật.

Tập trung làm quy hoạch phát triển

Để phát triển sau khi sáp nhập, xã Can Lộc hết sức coi trọng công tác quy hoạch. Bởi đây là công cụ quản lý sự phát triển, thể hiện tầm nhìn và định hướng bố trí không gian, thời gian phát triển của địa phương.

Chủ tịch Trần Mạnh Sơn cho biết, địa phương đã hoàn thành lập quy hoạch chung xã Can Lộc đến năm 2030, trình UBND tỉnh phê duyệt. Hiện đang tiếp tục khảo sát, lập quy hoạch tổng mặt bằng phân lô đất ở các thôn Mỹ Lâm, Quyết Thắng, K130 và quy hoạch tổng mặt bằng Trường Tiểu học Can Lộc (điểm 2 - Trường Tiểu học Ngô Đức Kế).

Can Lộc vốn là một địa phương thuần nông, ngành nghề ít phát triển. Tư duy phát triển của Can Lộc hiện nay, theo Chủ tịch Trần Mạnh Sơn là phát triển công nghiệp, thương mại, dịch vụ. "Hạt thóc so với mặt bằng giá cả đang rẻ quá, anh xem, bà con nông dân bây giờ ít mặn mà với trồng lúa truyền thống", anh chân thành.

Ngoài việc tập trung triển khai công tác giải phóng mặt bằng (GPMB) Dự án Khu đô thị Nghèn với diện tích hơn 40 ha (như đã nói), 9 tháng đầu năm 2026, xã Can Lộc đã tổ chức kiểm kê đất đai phục vụ công tác GPMB Dự án đầu tư xây dựng và kinh doanh kết cấu hạ tầng Khu công nghiệp Hạ Vàng với diện tích 100 ha. UBND tỉnh Hà Tĩnh cũng đã chấp thuận chủ trương mở rộng Khu công nghiệp Hạ Vàng từ 100 ha lên 300 ha.

Trong 9 tháng đầu năm 2026, xã Can Lộc triển khai đầu tư xây dựng 18 công trình với tổng mức đầu tư trên 150 tỷ đồng, trong đó có 4 công trình xây dựng, sửa chữa, nâng cấp trường học; 04 công trình nâng cấp hệ thống trạm bơm, kênh mương phục vụ sản xuất nông nghiệp; 01 công trình đường giao thông nội đồng; 02 công trình vỉa hè, chỉnh trang cảnh quan môi trường; 01 công trình hệ thống chiếu sáng dọc Quốc lộ 1 (tức đường Xô viết Nghệ Tĩnh). Can Lộc là xã có hệ thống đường, kênh mương nội đồng được bê tông hóa với tỷ lệ cao.

Can Lộc là địa phương có tiềm năng phát triển du lịch lịch sử, văn hóa, tâm linh; đồng thời có thể kết nối với các xã lân cận trong "bản đồ du lịch" chung của huyện Can Lộc (cũ), nhất là Khu di tích quốc gia đặc biệt Ngã ba Đồng Lộc. Đây cũng là cơ sở để phát triển công nghiệp văn hóa trên địa bàn.

"Anh xem, xã Can Lộc có danh thắng Hồng Lĩnh, Chùa Hương Tích được mệnh danh là "Hoan Châu đệ nhất danh lam", tọa lạc trên đỉnh núi Hồng Lĩnh, ở độ cao 650m, gắn liền với sự tích công chúa Diệu Thiện. Đấy là chưa nói đến các di tích khác như Bến đò Thượng Trụ, nơi Chi bộ Đảng Cộng sản Hà Tĩnh ra đời; Nhà thờ Ngô Phúc Vạn – Di tích lịch sử cấp quốc gia...", Trần Mạnh Sơn chia sẻ.

Lễ hội Chùa Hương Tích mở đầu Năm Du lịch Hà Tĩnh, Lễ hội Đền Linh Nha năm 2026 là những lễ hội văn hóa trên đất Can Lộc. Theo Chủ tịch Trần Mạnh Sơn, mùa du lịch năm 2026, Khu di tích Chùa Hương Tích đón trên 83.433 lượt du khách, tăng 35%, thu phí đạt hơn 1,65 tỷ đồng, tăng 37% so với cùng kỳ năm 2025. Lễ hội Đền Linh Nha huy động nguồn xã hội hóa, công đức đạt trên 70 triệu đồng.

Trên địa bàn xã có 20 di tích lịch sử - văn hóa được quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị. Hiện nay, hồ sơ đề nghị nâng hạng Di tích Nhà thờ Hoàng giáp Vũ Diệm cũng đã được hoàn thiện, công tác khảo sát, đề xuất đầu tư cơ sở hạ tầng tại một số di tích đang được triển khai. Các dự án như nâng cấp Nghĩa trang Liệt sĩ Can Lộc với tổng mức đầu tư dự kiến 12 tỷ đồng cũng đã được khảo sát.

Trong quy hoạch chung của xã, có Đề án phát triển du lịch xã Can Lộc giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2035. UBND xã cũng đã rà soát, đánh giá tài nguyên, tiềm năng du lịch; định hướng xây dựng các tuyến, điểm và sản phẩm du lịch phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương.

Can Lộc đang làm nhiều việc, triển khai nhiều dự án, hướng tới kỷ niệm 100 năm Xô viết Nghệ Tĩnh (12/9/1930 – 12/9/2030); 115 năm (2031 – 1916) "Ông hoàng thơ tình Xuân Diệu" bồi đắp niềm tự hào về truyền thống lịch sử văn hóa của quê hương.

Tôi biết, Đảng ủy, UBND xã đang có kế hoạch để quy hoạch lại Bến đò Thượng Trụ, tôn tạo, nâng cấp Nhà thờ họ Ngô, cùng các nhà khoa học về thủy lợi nghiên cứu để "đánh thức" sông Nghèn, cải tạo lưu vực sông, phát triển đô thị hai bờ sông Nghèn.

Thực hiện chủ trương chuyển đổi số, nhằm xây dựng kinh tế số, xã hội số, UBND xã Can Lộc đã phát động phong trào cài đặt ứng dụng i-Hà Tĩnh tại các thôn trên địa bàn. "Đến nay, xã đã cài đặt 11.450 tài khoản, đạt 40,75% số công dân từ 18 tuổi trở lên; xây dựng bản đồ số GIS, nền tảng thông tin quảng bá du lịch, các trải nghiệm tương tác 3D/360 và phần mềm quản trị công vụ; đồng thời kiện toàn Tổ Chuyển đổi số cộng đồng", Chủ tịch Trần Mạnh Sơn cho biết.

Song song với phát triển kinh tế, văn hóa, việc xây dựng nếp sống văn minh. Khó khăn nhất là "tâm lý" người dân, trong việc hiếu; tuy nhiên, ở Can Lộc, tỷ lệ người qua đời thực hiện hỏa táng đã đạt tỷ lệ 66,4%, góp phần nâng cao hiệu quả công tác vệ sinh môi trường và sử dụng đất nghĩa trang.

Là một người con xa quê đã gần nửa thế kỷ, mỗi lần có dịp trở lại quê nhà, tôi đều cảm nhận rõ nét sự thay đổi. Không chỉ hạ tầng kinh tế - xã hội thay đổi, mà các lĩnh vực văn hóa, xã hội cũng ngày càng khởi sắc, góp phần lan tỏa niềm vui và hạnh phúc của người dân./.