Chuyển đổi số trong YHCT: Nâng hiệu quả điều trị bệnh mạn tính, phục hồi chức năng

Trong bối cảnh chuyển đổi số ngày càng được ứng dụng sâu rộng trong lĩnh vực y tế, y học cổ truyền (YHCT) cũng đang đứng trước cơ hội kết hợp những giá trị điều trị truyền thống với các công cụ công nghệ hiện đại.

Theo bác sĩ Trần Hải Long, Chuyên khoa YHCT, Học viện Y Dược học Cổ truyền Việt Nam, chuyển đổi số có thể hỗ trợ đáng kể trong theo dõi, quản lý và cá thể hóa điều trị, đặc biệt với người bệnh mắc bệnh mạn tính và cần phục hồi chức năng lâu dài.

Chuyển đổi số trong YHCT nên được nhìn nhận một cách thực tế, trước hết là đưa các công cụ hiện đại vào hỗ trợ người thầy thuốc theo dõi người bệnh đầy đủ, liên tục và cá thể hóa điều trị tốt hơn.

YHCT vốn coi trọng nguyên tắc biện chứng luận trị, trong đó cùng một bệnh nhưng biểu hiện ở mỗi người và từng giai đoạn có thể khác nhau. Vì vậy, phương pháp điều trị cũng cần được điều chỉnh phù hợp với từng trường hợp.

Đây cũng là lĩnh vực công nghệ số có thể phát huy vai trò hỗ trợ. Với những bệnh nhân đau cổ vai gáy, thoái hóa khớp hoặc di chứng sau tai biến, thay vì chủ yếu đánh giá tình trạng tại từng lần tái khám, hồ sơ sức khỏe điện tử và các công cụ theo dõi có thể giúp bác sĩ ghi nhận có hệ thống hơn mức độ đau, tầm vận động khớp, khả năng đi lại, chất lượng giấc ngủ, việc sử dụng thuốc, tập luyện và những thay đổi trong sinh hoạt hằng ngày.

Đặc biệt, với phục hồi chức năng, một phần quan trọng của quá trình điều trị diễn ra sau khi người bệnh rời cơ sở y tế. Công nghệ số có thể hỗ trợ hướng dẫn bài tập, nhắc lịch, ghi nhận tiến triển và tạo kênh trao đổi giữa người bệnh với nhân viên y tế.

“Quá trình điều trị không còn bị giới hạn trong một lần khám”, bác sĩ Trần Hải Long nhận định. Theo bác sĩ Hải Long giá trị của chuyển đổi số không nằm ở việc khiến YHCT trở nên “công nghệ” hơn, mà ở khả năng đo lường tốt hơn, theo dõi sát hơn và phục vụ người bệnh thuận tiện hơn.

Dữ liệu theo thời gian giúp quản lý bệnh mạn tính

Bệnh mạn tính thường đòi hỏi quá trình điều trị và theo dõi kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm. Do đó, hiệu quả điều trị không thể chỉ được đánh giá dựa trên một vài ngày hoặc một thời điểm riêng lẻ.

Theo bác sĩ Trần Hải Long, điều bác sĩ cần không chỉ là thông tin tại một thời điểm mà là một chuỗi dữ liệu theo thời gian. Khi hồ sơ bệnh án được số hóa đầy đủ, bác sĩ có thể nhanh chóng nhìn lại diễn biến của người bệnh: mức độ đau, khả năng vận động, phương thuốc đã sử dụng, quá trình châm cứu, phục hồi chức năng và đáp ứng điều trị qua từng giai đoạn.

Đối với YHCT, việc số hóa dữ liệu còn có ý nghĩa trong quá trình chuẩn hóa thông tin. Các dữ liệu liên quan đến vọng-văn-vấn-thiết có thể được ghi nhận cùng với xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh và các thang điểm đánh giá của y học hiện đại.

Khi dữ liệu đủ đầy và có chất lượng, bác sĩ sẽ có thêm cơ sở để điều chỉnh phương thuốc, huyệt vị, phương pháp tập luyện cũng như kế hoạch phục hồi phù hợp với từng bệnh nhân.

Một hướng ứng dụng khác được chuyên gia đánh giá cao là theo dõi người bệnh từ xa. Người bệnh có thể cập nhật mức độ đau, huyết áp, đường huyết, chất lượng giấc ngủ, số bước chân, khả năng vận động hoặc mức độ tuân thủ bài tập. Những thay đổi bất thường vì thế có thể được nhận biết sớm hơn, thay vì chờ đến lần tái khám tiếp theo.

Cùng với hồ sơ sức khỏe điện tử và các nền tảng theo dõi từ xa, trí tuệ nhân tạo (AI) cũng được kỳ vọng mở ra thêm nhiều khả năng ứng dụng trong YHCT.

Tuy nhiên, bác sĩ Trần Hải Long cho rằng cần xác định rõ vai trò của AI. Công nghệ có thể hỗ trợ tổng hợp hồ sơ, phát hiện xu hướng, nhắc các vấn đề liên quan đến tương tác thuốc hoặc gợi ý những thông tin cần lưu ý. Chẩn đoán và quyết định điều trị cuối cùng vẫn cần trách nhiệm chuyên môn của người thầy thuốc.

Theo chuyên gia, nếu được ứng dụng đúng cách, công nghệ không khiến bác sĩ xa người bệnh hơn. Ngược lại, khi máy móc hỗ trợ xử lý những công việc lặp lại, bác sĩ có thể có thêm thời gian để lắng nghe và chăm sóc người bệnh.

Số hóa để bảo tồn và phát huy giá trị YHCT

Theo bác sĩ Trần Hải Long, công nghệ và truyền thống không nên được đặt ở hai phía đối lập. YHCT sở hữu kho tàng tri thức được tích lũy qua nhiều thế hệ và chuyển đổi số có thể trở thành công cụ giúp chuẩn hóa, lưu trữ, nghiên cứu và phát huy những giá trị này một cách khoa học hơn.

Trước hết, cần tập trung chuẩn hóa dữ liệu YHCT. Việc ghi nhận triệu chứng, thể bệnh, phương thuốc, vị thuốc, huyệt vị, thủ thuật, đáp ứng điều trị và tác dụng không mong muốn cần từng bước được thống nhất. Đây là nền tảng quan trọng để nghiên cứu, quản lý dữ liệu và ứng dụng AI trong tương lai.

Bên cạnh đó, các nền tảng số cần được thiết kế theo hướng thuận tiện cho cả bác sĩ và người bệnh. Chuyển đổi số không nên tạo thêm thủ tục hành chính mà cần giúp bác sĩ tra cứu nhanh, kê đơn và theo dõi thuận tiện, hạn chế nhập liệu lặp lại. Với người bệnh, công nghệ có thể hỗ trợ đặt lịch, tái khám, tiếp nhận hướng dẫn và theo dõi quá trình phục hồi.

Một yêu cầu quan trọng khác là số hóa phải đi cùng nghiên cứu khoa học và an toàn người bệnh. Khi có nguồn dữ liệu điều trị đủ lớn, được chuẩn hóa, các phương pháp YHCT sẽ có thêm cơ sở để được đánh giá khách quan hơn về hiệu quả, nhóm bệnh nhân phù hợp, thời điểm điều trị cũng như khả năng phối hợp với y học hiện đại.

Quá trình này đồng thời phải bảo đảm bảo vệ dữ liệu sức khỏe, quyền riêng tư của người bệnh và trách nhiệm chuyên môn của bác sĩ.

Bác sĩ Trần Hải Long kỳ vọng YHCT trong tương lai có thể vừa gìn giữ những giá trị cốt lõi như biện chứng luận trị, tính chỉnh thể và cá thể hóa, vừa tận dụng dữ liệu và công nghệ hiện đại để làm rõ hơn hiệu quả điều trị.

Dù công nghệ phát triển đến đâu, mục tiêu cuối cùng của chuyển đổi số trong YHCT vẫn hướng tới người bệnh: giúp bác sĩ làm việc hiệu quả hơn, giúp người bệnh tiếp cận dịch vụ thuận tiện hơn và được theo dõi, điều trị, chăm sóc sát sao hơn.