Ở những địa bàn miền núi, vùng sâu, vùng xa, việc đưa vaccine đến đúng đối tượng, bảo đảm tiêm đủ mũi và đúng lịch luôn là nhiệm vụ không đơn giản. Địa hình chia cắt, giao thông khó khăn, thời tiết khắc nghiệt cùng điều kiện bảo quản vaccine còn hạn chế có thể ảnh hưởng đến tiến độ và chất lượng tiêm chủng. Trong bối cảnh đó, ứng dụng công nghệ đang mở ra nhiều giải pháp hỗ trợ cán bộ y tế quản lý đối tượng, theo dõi lịch tiêm, bảo quản vaccine và nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ của người dân.
TS Mai Thị Nữ - Trưởng phòng Quản lý công nghệ thông tin y tế, Cục Khoa học công nghệ và Đào tạo, Bộ Y tế nhận định: “Việc ứng dụng công nghệ trong tiêm chủng mang lại những lợi ích rất thiết thực cho người dân vùng cao, giúp giải quyết triệt để nhiều khó khăn do địa hình chia cắt, thời tiết khắc nghiệt và hạ tầng y tế còn hạn chế”.
Quản lý dữ liệu, hạn chế bỏ sót đối tượng tiêm chủng
Theo TS Mai Thị Nữ, một trong những khó khăn lớn của công tác tiêm chủng tại vùng cao là quản lý chính xác số lượng và tình trạng tiêm chủng của người dân. Nhiều bản làng nằm cách xa trung tâm xã, dân cư sống phân tán, một bộ phận người dân thường xuyên đi làm ăn xa hoặc di chuyển giữa các địa phương. Vì vậy, cán bộ y tế khó nắm bắt đầy đủ trẻ em trong độ tuổi tiêm chủng, người chưa tiêm hoặc chưa hoàn thành các mũi vaccine theo lịch.
Ứng dụng công nghệ trong tiêm chủng mang lại những lợi ích rất thiết thực cho người dân vùng cao
Trước đây, việc quản lý chủ yếu dựa vào sổ sách, danh sách giấy và báo cáo thủ công. Khi trẻ chuyển nơi cư trú, gia đình làm thất lạc sổ tiêm chủng hoặc thông tin giữa các điểm tiêm chưa được cập nhật kịp thời, nguy cơ bỏ sót lịch tiêm có thể xảy ra.
Việc ứng dụng Hệ thống quản lý thông tin tiêm chủng quốc gia giúp số hóa thông tin, lưu trữ lịch sử tiêm và hỗ trợ cán bộ y tế quản lý đối tượng theo từng địa bàn. Thay vì phải tổng hợp dữ liệu từ nhiều cuốn sổ hoặc bảng thống kê riêng lẻ, nhân viên y tế có thể tra cứu thông tin đã được cập nhật trên hệ thống, rà soát những trường hợp chưa tiêm hoặc chưa tiêm đủ mũi.
Từ dữ liệu này, trạm y tế có thể xây dựng danh sách trẻ đến tuổi tiêm chủng, người cần tiêm nhắc lại hoặc những trường hợp bỏ lỡ lịch. Cán bộ y tế chủ động liên hệ với gia đình, phối hợp với nhân viên y tế thôn bản để thông báo lịch tiêm, vận động người dân đưa trẻ đến điểm tiêm đúng thời gian.
Đối với những bản làng xa trung tâm, việc có danh sách đối tượng cụ thể còn giúp ngành y tế chủ động tổ chức các buổi tiêm chủng lưu động, chuẩn bị nhân lực, vaccine và vật tư phù hợp. Thay vì chờ người dân tự tìm đến cơ sở y tế, cán bộ y tế có thể xác định trước nhóm cần tiếp cận, từ đó hạn chế tình trạng trẻ bị bỏ lỡ các mũi tiêm quan trọng.
Dữ liệu tiêm chủng được cập nhật đầy đủ cũng giúp giảm tình trạng tiêm trùng hoặc không xác định được lịch sử tiêm của người dân khi chuyển nơi sinh sống. Đây là lợi ích đáng kể đối với những gia đình thường xuyên di chuyển giữa các địa phương.
Sổ tiêm chủng điện tử giúp người dân chủ động theo dõi lịch tiêm
TS Mai Thị Nữ thông tin, không chỉ hỗ trợ cơ quan y tế quản lý đối tượng, công nghệ còn giúp người dân chủ động hơn trong việc theo dõi lịch sử tiêm chủng của bản thân và gia đình.
Với hình thức quản lý truyền thống, thông tin các mũi tiêm thường được ghi trong sổ giấy. Nếu sổ bị thất lạc, rách hỏng hoặc gia đình quên mang theo khi đến cơ sở tiêm chủng khác, việc tra cứu lịch sử tiêm có thể gặp khó khăn. Điều này đặc biệt bất tiện với trẻ nhỏ, bởi các em cần tiêm nhiều loại vaccine theo những mốc tuổi khác nhau.
Sổ tiêm chủng điện tử giúp người dân chủ động theo dõi lịch tiêm
Khi thông tin được số hóa, lịch sử tiêm chủng có thể được lưu trữ trên hệ thống, giúp người dân thuận tiện tra cứu những mũi đã tiêm, thời điểm tiêm và các mũi cần tiếp tục thực hiện. Một số nền tảng tiêm chủng còn tích hợp chức năng nhắc lịch tự động qua ứng dụng hoặc tin nhắn, giúp phụ huynh hạn chế tình trạng quên lịch, tiêm muộn.
Với các gia đình ở vùng cao, lợi ích này càng thiết thực. Nhiều phụ huynh phải đi làm nương rẫy, làm thuê hoặc chăm sóc gia đình nên không phải lúc nào cũng nhớ chính xác thời điểm trẻ cần tiêm mũi tiếp theo. Thông tin nhắc lịch giúp họ có thêm căn cứ sắp xếp thời gian, chủ động đưa trẻ đến điểm tiêm.
Công nghệ hỗ trợ bảo quản, vận chuyển vaccine an toàn
Một thách thức đặc thù tại khu vực miền núi là bảo đảm chất lượng vaccine trong suốt quá trình vận chuyển và bảo quản. Nhiều điểm tiêm nằm xa trung tâm huyện, đường đi quanh co, thời gian di chuyển kéo dài. Vào mùa mưa, lũ hoặc mùa đông giá rét, việc vận chuyển vaccine đến các bản làng càng khó khăn.
Trong khi đó, vaccine là chế phẩm sinh học nhạy cảm với nhiệt độ. Phần lớn vaccine trong chương trình tiêm chủng cần được bảo quản ở nhiệt độ từ 2-8 độ C theo hướng dẫn chuyên môn. Nếu nhiệt độ không được duy trì trong giới hạn cho phép, chất lượng vaccine có thể bị ảnh hưởng.
Công nghệ trong dây chuyền lạnh giúp hỗ trợ theo dõi, kiểm soát nhiệt độ tại các khâu lưu trữ và vận chuyển. Các thiết bị theo dõi nhiệt độ, tủ lạnh bảo quản chuyên dụng, thùng lạnh và giải pháp giám sát phù hợp giúp cán bộ y tế kiểm tra điều kiện bảo quản, kịp thời phát hiện những bất thường để có biện pháp xử lý.
Gỡ rào cản để công nghệ đến được với từng bản làng
Cũng theo TS Mai Thị Nữ, dù mang lại nhiều lợi ích, quá trình ứng dụng công nghệ trong tiêm chủng tại vùng cao vẫn đối mặt với không ít khó khăn. Một số trạm y tế còn thiếu máy tính, máy in, thiết bị kết nối hoặc đường truyền Internet chưa ổn định. Nhân lực y tế cơ sở thường xuyên biến động cũng ảnh hưởng đến việc cập nhật và quản lý dữ liệu.
Bên cạnh đó, không phải người dân nào cũng có điện thoại thông minh hoặc thành thạo các thao tác trên ứng dụng. Ở một số địa bàn, rào cản ngôn ngữ và tập quán sinh hoạt khiến việc tiếp nhận thông tin về lịch tiêm, lợi ích của vaccine và theo dõi sau tiêm cần nhiều thời gian hơn.
Để khắc phục, việc đầu tư hạ tầng công nghệ cần đi cùng nâng cao năng lực cho cán bộ y tế cơ sở. Các hệ thống quản lý cần có giao diện dễ sử dụng, quy trình nhập liệu thống nhất và phương án cập nhật dữ liệu khi đường truyền gặp sự cố. Cùng với đó, cần bảo đảm thiết bị bảo quản vaccine được trang bị phù hợp, có phương án kiểm tra, bảo dưỡng và đào tạo nhân viên sử dụng.
Đặc biệt, công tác truyền thông cần được thực hiện bằng hình thức gần gũi với người dân. Cán bộ y tế có thể phối hợp với nhân viên y tế thôn bản, trưởng bản, người có uy tín để giải thích về lợi ích của tiêm chủng, thông báo lịch tiêm và vận động các gia đình đưa trẻ đến điểm tiêm. Với người chưa quen sử dụng công nghệ, hình thức nhắc lịch trực tiếp vẫn giữ vai trò quan trọng.
Như TS Mai Thị Nữ đã nhận định, ứng dụng công nghệ mang lại lợi ích thiết thực cho người dân vùng cao, nhất là trong bối cảnh địa hình chia cắt, thời tiết khắc nghiệt và hạ tầng y tế còn hạn chế. Để những lợi ích này trở thành kết quả thực tế, công nghệ cần được triển khai đồng bộ với đầu tư cơ sở vật chất, đào tạo nhân lực và sự phối hợp của chính quyền, cộng đồng địa phương.
Khi dữ liệu được quản lý đầy đủ, lịch tiêm được theo dõi sát sao, vaccine được bảo quản đúng điều kiện và các điểm tiêm được tổ chức phù hợp, người dân vùng cao sẽ có thêm cơ hội tiếp cận dịch vụ tiêm chủng thuận lợi, an toàn và công bằng hơn.