Theo PGS.TS.BS Nguyễn Hải Anh - Nguyên Phó Giám đốc Trung tâm Hô hấp, Bệnh viện Bạch Mai: Tầm soát sớm ung thư rất cần thiết, bên cạnh các phương pháp truyền thống như xét nghiệm máu, X-quang, siêu âm người dân ngày càng quan tâm đến các phương pháp chẩn đoán hình ảnh hiện đại như CT, MRI.
Với những bệnh lý diễn tiến âm thầm như đột quỵ, ung thư phổi, ung thư gan, bệnh mạch vành, phát hiện sớm thường cần hình ảnh có độ phân giải cao. Đây là lý do CT vẫn giữ vai trò quan trọng trong nhiều mô hình tầm soát hiện đại.
PGS Hải Anh cho rằng, giá trị của CT nằm ở khả năng phát hiện đúng tổn thương, thực hiện với liều tia an toàn và được bác sĩ chuyên môn đọc kết quả. Nhờ công nghệ mới và AI, CT hiện có thể giảm liều tia X đến 97% so với thông thường, nhưng vẫn hỗ trợ phát hiện tổn thương tiền ung thư kích thước chỉ vài milimet.
Thực tế lâm sàng cho thấy, ranh giới giữa tổn thương lành tính và tổn thương nghi ngờ ác tính đôi khi không dễ phân biệt nếu chỉ dựa vào triệu chứng.
Trong hơn 33.000 lượt khách, hơn 160 ca đã được phát hiện ung thư ở giai đoạn sớm ở các nhóm ung thư thường gặp tại Việt Nam như phổi, vú, gan, thận, cổ tử cung.
Một nam khách hàng 45 tuổi đến NURA trong tâm trạng căng thẳng sau khi tình cờ phát hiện tổn thương phổi tại cơ sở y tế khác và được chỉ định sinh thiết do nghi ngờ ung thư. Tuy nhiên, anh trì hoãn sinh thiết và lựa chọn tầm soát thêm. Dựa trên dữ liệu AI kết hợp kinh nghiệm bác sĩ, các tổn thương được đánh giá là lành tính. Sau đó, khách hàng điều trị viêm phổi theo phác đồ và đã khỏi bệnh.
Ca ung thư phổi được AI phát hiện và cảnh báo sớm.
Ngược lại, một khách hàng nữ hơn 40 tuổi từng được chẩn đoán viêm phổi tại cơ sở y tế khác và đã điều trị khoảng 1 tháng. Khi đến NURA tầm soát, khách hàng tình cờ được phát hiện nốt tổn thương phổi kích thước 10mm. AI ghi nhận tổn thương có bờ không đều, mạch máu không rõ, mật độ tế bào cao và tỷ lệ nốt đặc gần 70%. Từ các gợi ý này, kết hợp kinh nghiệm lâm sàng, bác sĩ tư vấn sinh thiết. Kết quả xác định khách hàng mắc ung thư biểu mô tuyến phổi giai đoạn 1.
Điểm đáng chú ý là cả hai trường hợp đều có biểu hiện dễ nhầm lẫn với cúm, viêm phổi hoặc các bệnh hô hấp thông thường.
Tại NURA, mô hình tầm soát sử dụng CT liều cực thấp kết hợp AI được triển khai nhằm giải quyết đồng thời hai vấn đề: giảm liều tia và tăng khả năng phát hiện sớm. PGS Hải Anh cho biết: "Với công nghệ hiện nay, liều tia X khi chụp CT vùng ngực và bụng chỉ còn khoảng 3% so với liều chụp thông thường".
Một ca thực tế chụp CT đối với khách hàng cao 1m63, nặng 61kg chỉ sử dụng 1 mGy, giảm 92% liều tia X so với thông thường (10 - 15mGy).
Tuy nhiên, giảm liều tia cũng đặt ra thách thức: liều càng thấp, hình ảnh càng dễ nhiễu và kém rõ nét, gây khó khăn khi đọc phim. Khi đó, AI đóng vai trò hỗ trợ tái tạo hình ảnh, giảm nhiễu và chỉ điểm các bất thường nhỏ.
Theo Fujifilm, Hệ thống AI Nura sử dụng các phần mềm do Fujifilm phát triển cùng Stanford Medicine, dựa trên cơ sở 400 triệu dữ liệu hình ảnh y khoa toàn cầu. AI có thể hỗ trợ nhận diện nốt tổn thương rất nhỏ, từ khoảng 1mm, vốn dễ bị bỏ qua nếu chỉ quan sát bằng mắt thường. Các ứng dụng AI của Fujifilm đã được FDA Hoa Kỳ chứng nhận về tính an toàn và hiệu quả, đồng thời triển khai tại nhiều quốc gia.
Vì vậy tính chính xác được đảm bảo khi khách hàng được chẩn đoán 2 lần: 1 lần AI chỉ điểm tổn thương và gợi ý nguy cơ ung thư, 1 lần được bác sĩ có chuyên môn và kinh nghiệm đánh giá và đưa ra kết luận.
Hình ảnh chụp CT lồng ngực có kết hợp công nghệ AI của KH nam 50 tuổi, phát hiện đến 50 tổn thương rất nhỏ <6mm ngày 1/5/2026.
Ví dụ khi phân tích tổn thương ở phổi, dựa trên kết quả được đưa ra từ hệ thống, bác sĩ sẽ xác định rõ được tình trạng phổi viêm - bệnh nhân chỉ cần điều trị thông thường hay là tổn thương nghi ngờ ác tính - cần phải theo dõi hay làm các xét nghiệm chuyên sâu ngay.
"Một khi được phát hiện và điều trị sớm, người bệnh vừa không phải chịu gánh nặng tinh thần và thể chất, tỷ lệ điều trị khỏi hoàn toàn lên đến trên 90%, vừa tiết kiệm được chi phí hơn rất nhiều so với phát hiện giai đoạn muộn. Với các bệnh có nguy cơ dẫn đến mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường… thì phát hiện sớm còn giúp chúng ta không phải phụ thuộc vào thuốc suốt đời, chủ động quyết định sức khỏe và kế hoạch tương lai của bản thân". PGS Hải Anh chia sẻ thêm.
NURA