“Chứng phì đại” của văn học dịch

Vài năm trở lại đây, thị trường văn học dịch ở Việt Nam trở nên sôi động hơn bao giờ hết. Sự ra đời của các công ty văn hóa truyền thông tư nhân với mảng kinh doanh phát hành sách đã góp phần thúc đẩy văn học dịch phát triển. Tuy nhiên, chất lượng bản dịch, sự lấn át của văn học dịch đối với văn học trong nước lại đang là một trong những vấn đề đáng quan tâm trên thị trường sách Việt Nam.

Mừng hay lo?

Quá trình toàn cầu hóa cùng với sự phát triển mạnh mẽ của internet đã giúp các quốc gia trên thế giới dễ dàng giao lưu với nhau trên tất cả các lĩnh vực. Nó tạo đà cho văn học dịch phát triển mạnh mẽ và vững chắc. Chưa bao giờ văn học dịch ở Việt Nam lại nở rộ, cập nhật nhanh chóng, phát triển sôi động, đa dạng như hiện nay.

Một trong những điểm đáng chú ý là sự phát triển đến “phì đại” của các tác phẩm dịch văn học đương đại Trung Quốc. Sự phát triển mạnh mẽ của mảng văn học dịch phổ thông với phần lớn là các tác phẩm văn học đương đại Trung Quốc có làm hạn chế sự phát triển chung của nền văn học nước nhà? Đặc biệt, nếu so sánh văn học dịch phổ thông với các tác phẩm văn học trong nước và tổng thể nền văn học sẽ thấy một khoảng trống khá lớn cần được nghiên cứu, khắc phục nhanh chóng.

Sách văn học dịch nước ngoài chiếm ưu thế hơn các tác phẩm văn học Việt Nam trên sạp sách.

Những băn khoăn...

Điều khiến nhiều người băn khoăn nhất về chất lượng văn học dịch chính là vấn đề dịch giả. Quá trình dịch tác phẩm văn học chính có thể là quá trình tái tạo tác phẩm văn học. Vì vậy, dịch thuật cũng có thể coi là một quá trình sáng tạo nghệ thuật. Tuy nhiên, nhiều dịch giả chỉ coi đó như một việc làm để kiếm tiền chứ chưa thực sự xuất phát từ tình yêu, sự đam mê với văn học.

 

Thêm vào đó, việc “chạy đua” về thời gian xuất bản giữa các nhà xuất bản, các công ty phát hành nên dịch giả thường phải “dịch nhanh” để hoàn thành bản dịch trong thời gian ngắn nhất. Chính vì vậy, chất lượng bản dịch chưa thực sự đảm bảo. Những dịch giả yêu nghề, có ý thức làm nghề như Dương Tường, Trịnh Lữ, Trần Đình Hiển, Trang Hạ… không nhiều. Thêm vào đó, sức ép về thời gian khiến nhiều công ty sách sử dụng cả dịch giả là sinh viên nên chất lượng bản dịch vẫn còn nhiều vấn đề bất cập.

Không ít những tác phẩm văn học dịch chưa được tuyển chọn theo những tiêu chí cần thiết, phần lớn chỉ nhằm đáp ứng thị hiếu nhất thời của người đọc, để thu được nhiều lợi nhuận. Do đó, những tác phẩm này ít đem lại giá trị nhân văn cũng như thẩm mỹ có tính lâu dài. Các nhà nghiên cứu văn học cần vào cuộc để có những đánh giá tổng quan, chính xác nhất về những chuyển động của văn học đương đại, sự phát triển của văn hóa đọc để từ đó có những tác động tích cực đến mảng văn học dịch phổ thông hiện nay.

Nền văn hóa nước ta đang hội nhập một cách sâu rộng vào văn hóa các nước trên thế giới. Văn học là một trong những yếu tố quan trọng góp phần vào quá trình hội nhập văn hóa thế giới. Sự lấn át của văn học dịch đối với văn học trong nước đang là một trở ngại lớn trong quá trình phát triển văn học trong nước hòa nhập với văn học thế giới.    

Khánh An