Chứng nghiện tình dục còn được gọi theo thuật ngữ chuyên môn là rối loạn hành vi tình dục cưỡng bức (CSBD), là tình trạng một người liên tục khó kiểm soát các thôi thúc và hành vi tình dục.
Người mắc có thể dành quá nhiều thời gian cho hoạt động này, vẫn tiếp tục dù nhận thấy hậu quả tiêu cực và gặp khó khăn trong công việc, quan hệ cá nhân, đây là vấn đề sức khỏe tâm thần.
1. Chứng nghiện tình dục là gì?
Chứng nghiện tình dục là tình trạng một người liên tục khó kiểm soát các thôi thúc và hành vi tình dục. Ảnh minh họa AI
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), rối loạn hành vi tình dục cưỡng bức được xếp vào nhóm rối loạn kiểm soát xung động trong Bảng phân loại bệnh quốc tế lần thứ 11 (ICD-11), không được xếp chính thức vào nhóm rối loạn do hành vi gây nghiện.
Đặc điểm nổi bật của tình trạng này là một người có kiểu hành vi tình dục lặp đi lặp lại, khó kiểm soát trong thời gian kéo dài, thường từ 6 tháng trở lên. Người bệnh có thể nhiều lần cố gắng giảm hoặc dừng hành vi nhưng không thành công; tiếp tục thực hiện dù đã gây ảnh hưởng đến sức khỏe, gia đình, công việc hoặc tài chính.
Tuy nhiên, ham muốn tình dục cao, thủ dâm thường xuyên hay xem nội dung khiêu dâm không đồng nghĩa với mắc CSBD. Một người chỉ được xem xét chẩn đoán khi có tình trạng mất kiểm soát và suy giảm đáng kể chức năng trong cuộc sống. Cảm giác tội lỗi chỉ xuất phát từ quan niệm đạo đức hoặc sự không đồng tình với ham muốn tình dục của bản thân cũng không đủ để xác định rối loạn này.
2. Chứng nghiện tình dục ảnh hưởng thế nào đến sức khỏe?
Nguy cơ đối với sức khỏe tình dục: Khi không kiểm soát được hành vi, một số người có thể quan hệ tình dục không sử dụng biện pháp bảo vệ, có nhiều bạn tình hoặc lựa chọn những tình huống tiềm ẩn nguy cơ. Điều này làm tăng khả năng phơi nhiễm với các bệnh lây truyền qua đường tình dục như HIV, giang mai, lậu và herpes. Nguy cơ phụ thuộc vào hành vi cụ thể, không phải cứ mắc CSBD là chắc chắn nhiễm bệnh.
Hoạt động tình dục kéo dài hoặc thô bạo cũng có thể gây đau rát, trầy xước và tổn thương vùng sinh dục. Ngoài ra, việc dành quá nhiều thời gian cho các hành vi tình dục có thể khiến người bệnh ngủ không đủ, bỏ bê sinh hoạt và chăm sóc sức khỏe cá nhân.
Ảnh hưởng tâm lý: Người mắc CSBD có thể trải qua cảm giác xấu hổ, tội lỗi, lo âu hoặc buồn bã khi nhận thấy mình không kiểm soát được hành vi. Một số trường hợp đồng thời gặp trầm cảm, rối loạn lo âu hoặc vấn đề sử dụng chất gây nghiện. Tuy nhiên, không thể khẳng định CSBD luôn là nguyên nhân trực tiếp gây ra những tình trạng này, do đó cần bác sĩ cần đánh giá các yếu tố liên quan.
Các nghiên cứu thần kinh học đang tìm hiểu vai trò của hệ thống xử lý phần thưởng và các mạng lưới kiểm soát hành vi trong CSBD. Một số nghiên cứu trên người ghi nhận khác biệt về hoạt động thần kinh khi tiếp xúc với kích thích tình dục. Tuy nhiên, những phát hiện này chưa chứng minh người bệnh bị tổn thương cấu trúc não hoặc có một cơ chế dopamine bất thường duy nhất gây ra rối loạn.
Hệ lụy đối với gia đình và công việc: Khi hành vi tình dục chiếm phần lớn thời gian, người bệnh có thể bỏ bê trách nhiệm cá nhân, giảm tập trung trong công việc và làm suy giảm niềm tin trong các mối quan hệ. Việc chi tiêu quá mức cho các hoạt động tình dục cũng có thể gây khó khăn tài chính. Trong một số trường hợp, hành vi thiếu kiểm soát còn dẫn đến những quyết định gây tổn hại cho bản thân hoặc người khác, phát sinh hệ lụy xã hội và pháp lý.
3. Chứng nghiện tình dục được chẩn đoán như thế nào?
Không có một xét nghiệm hay phương pháp chụp chiếu nào có thể xác định CSBD. Việc chẩn đoán chủ yếu dựa trên đánh giá lâm sàng của bác sĩ chuyên khoa tâm thần hoặc chuyên gia có kinh nghiệm về sức khỏe tình dục.
Bác sĩ sẽ tìm hiểu thời gian xuất hiện triệu chứng, mức độ mất kiểm soát, những lần cố gắng hạn chế hành vi, hậu quả đối với cuộc sống và các vấn đề sức khỏe đi kèm. Đồng thời, cần phân biệt CSBD với những tình trạng có thể gây thay đổi ham muốn hoặc hành vi tình dục, chẳng hạn giai đoạn hưng cảm trong rối loạn lưỡng cực, tác động của một số loại thuốc hoặc chất gây nghiện.
Việc đánh giá toàn diện giúp tránh nhầm lẫn giữa ham muốn tình dục cao với một rối loạn cần can thiệp y khoa.
4. Phương pháp điều trị chứng nghiện tình dục
CSBD có thể được kiểm soát bằng các phương pháp điều trị phù hợp. Mục tiêu là giúp người bệnh kiểm soát hành vi, giảm hậu quả tiêu cực và duy trì đời sống tình dục lành mạnh, chứ không phải loại bỏ hoàn toàn ham muốn tình dục.
Tâm lý trị liệu: Liệu pháp nhận thức hành vi (CBT) thường được sử dụng để giúp người bệnh nhận diện tình huống kích thích, điều chỉnh suy nghĩ và xây dựng cách ứng phó với thôi thúc tình dục. Một số trường hợp có thể được cân nhắc liệu pháp chấp nhận và cam kết hoặc trị liệu cá nhân, nhóm và cặp đôi.
Sử dụng thuốc khi cần thiết: Bác sĩ có thể cân nhắc thuốc chống trầm cảm nhóm SSRI hoặc naltrexone tùy triệu chứng và vấn đề sức khỏe đi kèm. Hiện chưa có thuốc được phê duyệt chuyên biệt cho CSBD; bằng chứng điều trị bằng thuốc vẫn còn hạn chế. Người bệnh không tự ý mua hoặc sử dụng thuốc.
Điều trị bệnh lý đồng mắc: Nếu có trầm cảm, lo âu, rối loạn lưỡng cực hoặc vấn đề sử dụng chất, người bệnh cần được đánh giá và điều trị phù hợp.
Điều chỉnh thói quen và tìm kiếm hỗ trợ: Nhận diện yếu tố kích thích, thiết lập giới hạn với những tình huống dễ dẫn đến hành vi mất kiểm soát, duy trì giấc ngủ và hoạt động thể chất là những việc có thể hỗ trợ quá trình điều trị. Nhóm hỗ trợ cũng giúp người bệnh giảm cảm giác cô lập.
Khi nhận thấy bản thân liên tục không kiểm soát được hành vi tình dục, dù đã cố gắng hạn chế và tình trạng này ảnh hưởng đến công việc, sức khỏe hoặc các mối quan hệ, nên chủ động gặp bác sĩ chuyên khoa tâm thần. Việc tìm kiếm hỗ trợ sớm giúp đánh giá đúng tình trạng, lựa chọn phương pháp can thiệp phù hợp và hạn chế những hệ lụy kéo dài.
