TS. BS Lưu Ngân Tâm, Trưởng khoa Dinh dưỡng Bệnh viện Chợ Rẫy - Ảnh: V. Sơn
Thông tin này được TS. BS Lưu Ngân Tâm, Trưởng khoa Dinh dưỡng Bệnh viện Chợ Rẫy chia sẻ tại hội thảo "Cuộc chiến chống ung thư: Cần bước đột phá toàn diện" tổ chức ngày 31/7 tại TP.HCM.
Không nên tự ý áp dụng các chế độ ăn kiêng nghèo năng lượng
Bác sĩ Ngân Tâm đặc biệt lưu ý người bệnh ung thư không nên tự ý áp dụng các chế độ ăn kiêng nghèo năng lượng với kỳ vọng "bỏ đói" khối u.
"Hiện không có bằng chứng khoa học cho thấy một chế độ ăn nghèo năng lượng hay chế độ ăn kiêng có thể làm khối u teo lại hoặc thay thế phương pháp điều trị ung thư", bác sĩ Ngân Tâm khẳng định.
Ngược lại, bệnh nhân ung thư cần được bảo đảm đầy đủ năng lượng và các chất dinh dưỡng, ăn đa dạng. Khi không đáp ứng đủ nhu cầu qua ăn uống, người bệnh có thể được bổ sung dinh dưỡng đường miệng. Nếu không thể sử dụng đường tiêu hóa, bác sĩ mới cân nhắc các phương thức nuôi dưỡng khác.
Bên cạnh bảo đảm năng lượng, nhu cầu protein của bệnh nhân ung thư có thể tăng đáng kể, tùy tình trạng bệnh và mức độ suy dinh dưỡng. Một số dưỡng chất như axit béo omega-3, HMB và các dưỡng chất hỗ trợ miễn dịch cũng có vai trò trong việc cải thiện khối cơ, sức cơ và tình trạng viêm ở người bệnh.
Tuy nhiên, dinh dưỡng không chỉ đơn thuần là cho bệnh nhân ăn uống đầy đủ. Người bệnh cần được kiểm soát các triệu chứng ảnh hưởng đến khả năng ăn uống như đau, viêm loét miệng, tiêu chảy, buồn nôn, nôn hoặc ngứa, mất ngủ.
Theo bác sĩ Ngân Tâm, tỷ lệ bệnh nhân ung thư bị suy dinh dưỡng ngay trước khi bắt đầu điều trị tại Việt Nam dao động từ 40-85%. Tình trạng này không chỉ khiến người bệnh suy kiệt, giảm chất lượng sống mà còn làm gia tăng biến chứng, độc tính điều trị, nguy cơ gián đoạn phác đồ và tử vong.
Ngay từ khi khối u xuất hiện, cơ thể người bệnh đã có thể chịu những tác động bất lợi về dinh dưỡng. Khối u cùng với phản ứng viêm của cơ thể thúc đẩy quá trình phân hủy cơ, khiến người bệnh sụt cân, mất cơ, suy giảm miễn dịch, chán ăn và mệt mỏi.
Tình trạng mất cơ không chỉ xảy ra ở cơ xương mà còn có thể ảnh hưởng đến cơ tim, làm giảm sức co bóp của tim. Cùng với các rối loạn tiêu hóa, hấp thu và suy giảm chức năng cơ quan, tình trạng suy dinh dưỡng khiến sức khỏe và chất lượng sống của người bệnh giảm sút đáng kể.
Cần làm gì để tăng tỷ lệ sống thêm của bệnh nhân ung thư?
Theo bác sĩ Tâm, điều trị ung thư ngày càng tiến bộ với các phương pháp đa mô thức, nhưng đồng thời cũng tạo ra gánh nặng lớn hơn đối với cơ thể người bệnh. Hóa trị, xạ trị, phẫu thuật và các phương pháp điều trị khác có thể gây buồn nôn, nôn, tiêu chảy, viêm loét miệng, chán ăn, mệt mỏi và rối loạn giấc ngủ.
Nếu người bệnh vốn đã suy dinh dưỡng lại tiếp tục ăn uống kém trong quá trình điều trị, tình trạng mất cơ và suy kiệt sẽ nhanh chóng tiến triển.
Ở bệnh nhân phẫu thuật, suy dinh dưỡng có thể khiến vết mổ chậm lành, tăng nguy cơ nhiễm trùng, kéo dài thời gian nằm viện và làm tăng chi phí điều trị.
Với bệnh nhân hóa trị, mất cơ còn liên quan đến nguy cơ gia tăng độc tính của thuốc. Người bệnh có thể phải giảm liều, gián đoạn điều trị hoặc cần thời gian hồi phục lâu hơn. Chất lượng sống cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Đặc biệt, mất cơ còn liên quan đến nguy cơ tử vong cao hơn. Các nghiên cứu trên nhiều nhóm ung thư phổ biến như ung thư vú, ung thư tiêu hóa, ung thư gan và ung thư phổi cho thấy bệnh nhân mất cơ có nguy cơ tử vong cao hơn khoảng 1,68 lần so với người có khối cơ bình thường.
"Chúng ta đang muốn tăng tỷ lệ sống thêm của bệnh nhân ung thư, nhưng nếu người bệnh suy dinh dưỡng, mất cơ thì nguy cơ biến chứng và tử vong vẫn tăng lên", bác sĩ Ngân Tâm nói.
Theo bác sĩ Ngân Tâm, can thiệp dinh dưỡng sớm có thể giúp người bệnh phục hồi tình trạng dinh dưỡng, tăng khả năng đáp ứng điều trị, giảm độc tính và nguy cơ gián đoạn phác đồ, đồng thời góp phần rút ngắn thời gian hồi phục, cải thiện chất lượng sống và thời gian sống thêm có chất lượng.
Để đạt hiệu quả, dinh dưỡng cần được tích hợp trong nhóm điều trị đa mô thức, với sự phối hợp giữa bác sĩ ung bướu, chuyên gia dinh dưỡng lâm sàng và các chuyên khoa liên quan.
