An toàn vệ sinh thực phẩm (ATVSTP) luôn là vấn đề nóng, gây búc xúc hàng ngày cho toàn xã hội. Đặc biệt, trong thời gian qua, các cơ quan chức năng đã liên tiếp phát hiện những tổ chức, cá nhân vi phạm về ATVSTP. Trước thực trạng này, ngày 27/8/2009, Bộ Y tế đã tổ chức hội nghị giao ban trực tuyến toàn quốc về công tác kiểm nghiệm chất lượng ATVSTP nhằm nâng cao vai trò và tầm quan trọng của vấn đề kiểm nghiệm chất lượng ATVSTP.
Năng lực kiểm nghiệm còn hạn chế
Trong thời gian gần đây, một số vụ vi phạm về thực phẩm nhập khẩu (TPNK) đã được các cơ quan chức năng phanh phui. Điển hình có thể kể đến vụ "phù phép" hàng trăm tấn thực phẩm nhập khẩu nhiễm khuẩn của nhiều công ty lớn... Trong khi do năng lực của các cơ quan kiểm tra nhà nước về thực phẩm nhập khẩu vẫn chưa cải thiện được nhiều. Theo một khảo sát của Cục An toàn Vệ sinh thực phẩm trong năm 2009 về năng lực kiểm nghiệm của 63 Trung tâm y tế dự phòng các tỉnh, thành phố, cho thấy năng lực kiểm nghiệm của các đơn vị này còn rất hạn chế. Cụ thể, với chỉ tiêu dư lượng kháng sinh, chỉ có Trung tâm Y tế dự phòng Quảng Bình là có khả năng thực hiện. 62 đơn vị còn lại đều không thực hiện được nếu có mẫu yêu cầu kiểm nghiệm chỉ tiêu này.
Còn với chỉ tiêu dư lượng thuốc bảo vệ thực vật thì chỉ có 3/63 tỉnh có khả năng. Chỉ tiêu độc tố vi nấm có 8/63 tỉnh thực hiện được. Với chỉ tiêu kim loại nặng, có 20/63 tỉnh có khả năng. Chỉ 30% trung tâm thực hiện được kiểm nghiệm về các chỉ tiêu về thành phần dinh dưỡng của thực phẩm... ngay cả ở các cơ quan kiểm tra nhà nước về TPNK cũng rất hạn chế. Cụ thể, trong số các chỉ tiêu hóa cần được kiểm nghiệm thì các chỉ tiêu quan trọng đều gặp nhiều hạn chế. Theo đó, để kiểm nghiệm chất chống oxy hóa, kiểm nghiệm dư lượng chất tăng trọng và kháng sinh trong thực phẩm nhập khẩu, mới chỉ có 7/12 đơn vị kiểm nghiệm TPNK trong cả nước thực hiện được việc này. Đối với chỉ tiêu kim loại nặng có trong thực phẩm, mới chỉ có 8/12 đơn vị kiểm nghiệm thực hiện được; phẩm màu mới chỉ có 9/12 đơn vị thực hiện được và vitamin mới có 8/12 đơn vị kiểm nghiệm được. Chính vì những hạn chế này đã dẫn tới việc kiểm nghiệm thực phẩm ở một số địa phương còn thực hiện sơ sài gây ra những khó khăn trong công tác quản lý.
 Lấy mẫu xét nghiệm ATVSTP tại một cửa hàng bán thực phẩm.Ảnh: PV |
Xử lý vi phạm ATVSTP chưa nghiêm
Kiểm nghiệm là một trong 3 nền tảng cơ sở của công tác quản lý nhà nước về chất lượng ATVSTP. Trong công tác kiểm nghiệm, các bước tiến hành thanh tra, hậu kiểm về chất lượng ATVSTP là rất quan trọng. Tuy nhiên, trong thời gian qua, việc xử lý các vi phạm ATVSTP vẫn chưa được xử lý nghiêm tại một số địa phương. Thậm chí có một số địa phương như Trà Vinh, Vĩnh Long số vi phạm chỉ bị nhắc nhở chiếm từ hơn 85% trở lên. Bên cạnh đó, một số lỗi phổ biến ở các địa phương trong quá trình thanh kiểm tra ATVSTP như: không có biên bản bàn giao mẫu cho phòng kiểm nghiệm; chỉ kiểm tra trên hồ sơ mà không kiểm tra kho nên không phát hiện được nguyên liệu quá hạn;... vẫn còn diễn ra nhiều.
Bên cạnh đó, theo ý kiến của một số địa phương, khung xử phạt vẫn chưa thực sự hợp lý. Đại diện Sở y tế tỉnh Quảng Ninh cho biết, việc vi phạm về ATVSTP trong các cơ sở ăn uống dù lớn hay nhỏ đều xử chung một mức phạt chưa thực sự hợp lý. Với những cơ sở nhỏ lẻ như cơm bình dân, vỉa hè... đó có thể là một số tiền lớn. Tuy nhiên, với những nhà hàng lớn thì mức xử phạt đồng hạng này chẳng thấm vào đâu nên rất dễ dẫn đến tình trạng họ sẵn sàng vi phạm rồi nộp phạt. Hoặc ý kiến của đại diện Sở y tế tỉnh Hải Dương cho hay, có một thực tế đó là khi kiểm tra các doanh nghiệp có trường hợp ngộ độc thực phẩm, các đoàn kiểm tra rất khó thu được mẫu lưu bởi cơ sở đã phi tang. Vì nếu có mẫu lưu sẽ giúp việc tìm ra nguyên nhân ngộ độc thuận lợi và có thể bị xử phạt tới 10-15 triệu đồng. Còn nếu không có mẫu lưu cơ sở đó chỉ bị phạt 600 ngàn đồng. Trả lời địa phương về vấn đề này, Thứ trưởng Bộ Y tế Trịnh Quân Huấn cho biết, trong thời gian sắp tới Bộ sẽ trình Chính phủ một nghị định riêng về xử phạt trong lĩnh vực ATVSTP sẽ quy định rõ những mức phạt cụ thể.
Ngoài ra, vẫn còn nhiều địa phương chưa nắm vững trong công tác thanh kiểm tra nên đã bỏ qua nhiều vi phạm như phát hiện trực khuẩn mủ xanh trong nước đóng chai nhưng không công bố cho người tiêu dùng mà chỉ yêu cầu doanh nghiệp tự khắc phục; hay có địa phương cho rằng nước uống đóng chai không cần giấy chứng nhận đủ điều kiện ATVSTP...
Chỉ đạo tại hội nghị Thứ trưởng Trịnh Quân Huấn yêu cầu các tỉnh đầu tư trang thiết bị, nâng cao chất lượng, năng lực kiểm nghiệm TPNK, đặc biệt là 12 đơn vị được giao kiểm nghiệm TPNK tại các cửa khẩu chính trên toàn quốc. Bên cạnh đó, yêu cầu các địa phương cần hiểu và nắm rõ hệ thống kiểm nghiệm, xây dựng các cơ chế, quy trình như: quy trình lấy mẫu, quy trình kiểm nghiệm và công bố kết quả, quy trình xử lý các khiếu nại,... để công tác kiểm nghiệm ATVSTP được thực hiện ngày càng tốt hơn.
Anh Tuấn