Gần 30 năm đi tìm cơ hội sống cho những đứa trẻ mắc dị tật tim bẩm sinh, TS.BS Đỗ Nguyên Tín vẫn nhớ những bệnh nhi đã không thể giữ lại. Chính những mất mát ấy đưa ông đến một hành trình khó hơn: Can thiệp vào trái tim khi đứa trẻ còn chưa chào đời.
Trước trái tim thai nhi chỉ nhỏ bằng quả dâu tây, ngay cả người bác sĩ dày dạn kinh nghiệm cũng có những phút giây lo lắng. Bởi ở đó, mỗi quyết định tiếp tục hay dừng lại đều phải được đưa ra trong một khoảng thời gian rất ngắn và có thể ảnh hưởng trực tiếp đến một sinh mạng.
Nhắc lại ca thông tim bào thai xuyên tử cung đầu tiên tại Việt Nam vào đầu năm 2024, TS.BS Đỗ Nguyên Tín vẫn nhớ rõ những ngày cả ê-kíp sống trong áp lực. Dù đã có nhiều năm kinh nghiệm can thiệp tim bẩm sinh, ông cùng đồng nghiệp vẫn đứng trước một kỹ thuật chưa từng được thực hiện thành công trong nước, hành lang pháp lý chưa có, kinh nghiệm thực tế còn hạn chế, trong khi sinh mạng thai nhi không cho phép bất kỳ sự chủ quan nào.
Lãnh đạo hai bệnh viện Nhi đồng 1 và Từ Dũ phải cùng xây dựng phương án, báo cáo, xin phép ngành y tế trước khi triển khai.
Ca bệnh đầu tiên được hội chẩn nhiều lần, chưa kể những cuộc trao đổi chuyên môn trước đó. "Không ai có kinh nghiệm gì, mọi thứ đều là lần đầu, từ lãnh đạo đến đội ngũ y bác sĩ. Phải hội chẩn tới lui, xin được làm, xin ý kiến nhiều cấp bởi lúc đó hành lang pháp lý chưa có", ông Tín nhớ lại.
Áp lực không chỉ đến từ độ khó của kỹ thuật mà còn bởi đây là ca can thiệp mang tính mở đường. Nếu thất bại, không chỉ một sinh mạng đứng trước nguy cơ mất đi mà cơ hội triển khai phương pháp điều trị mới cũng có thể bị ảnh hưởng.
"Ca đầu mà không được thì sau này cũng rất khó. Đầu xuôi thì đuôi mới lọt", bác sĩ Tín nói.
Giữa những ngày căng thẳng ấy, bác sĩ Tín vẫn nhớ cuộc đối thoại với người mẹ trước ca can thiệp đầu tiên. Người mẹ nói: "Bác sĩ ơi, ráng làm, lần đầu tiên tôi đi mổ". Lúc đó bác sĩ Tín nói: "Chị yên tâm…".
Dù đã trải qua hàng chục nghìn ca can thiệp tim mạch nhưng trước kỹ thuật thông tim bào thai, họ vẫn đối diện nhiều thử thách. Thành công hay thất bại của ca đầu tiên vì thế mang áp lực đặc biệt với cả ê-kíp, trong bối cảnh kỹ thuật này chưa từng được triển khai thành công trong nước.
Bác sĩ Tín chia sẻ: "Mọi thứ phải hội tụ đủ mới dám làm. Trước đây mình cũng từng muốn làm, nhưng năng lực chưa đủ. Mà năng lực ở đây không phải của một cá nhân mà là của cả ê-kíp. Chỉ khi năng lực của cả tập thể hợp lại và khi thấy bệnh nhân thật sự cần, mình mới quyết định can thiệp".
Để đưa dụng cụ tiếp cận trái tim thai nhi, các bác sĩ phải xuyên kim qua thành bụng mẹ, tử cung, lồng ngực thai nhi rồi tiến vào buồng tim. Trong không gian nhỏ hẹp ấy, mọi thao tác đều đòi hỏi sự chính xác gần như tuyệt đối.
Bác sĩ Tín hiểu rằng khoảnh khắc đưa kim vào buồng tim cũng là thời điểm không thể quay đầu, bởi mọi thao tác tiếp theo phải diễn ra chính xác, nhanh chóng và dứt khoát.
Chính vì vậy, trước những ca bệnh khó, ông thường hình dung sẵn đường đi của dụng cụ, cân nhắc các tình huống có thể xảy ra và chỉ quyết định khi đã có phương án đủ chắc chắn.
"Chỉ khi tôi thật sự chắc chắn đã có giải pháp, tỷ lệ thành công khoảng 80–90%, tôi mới quyết định làm thông tim bào thai. Nhất định sẽ không can thiệp khi còn mơ hồ. Sinh mạng bệnh nhân không thể mơ hồ được", ông nhấn mạnh.
Ít ai biết, trước khi được nhắc đến với những ca thông tim bào thai, TS.BS Đỗ Nguyên Tín từng trải qua nhiều năm day dứt trước những đứa trẻ mắc bệnh tim bẩm sinh không được cứu chữa kịp thời. Những năm đầu làm nghề, khi kỹ thuật điều trị còn hạn chế, ông chứng kiến nhiều bệnh nhi tử vong, có những trường hợp chính tay ông phải ký xác nhận tử vong. Những mất mát ấy thôi thúc ông tìm đến nhiều bệnh viện, học hỏi các chuyên gia trong và ngoài nước để từng bước làm chủ những kỹ thuật can thiệp phức tạp.
Nhưng càng cứu được nhiều trẻ, ông càng trăn trở liệu có thể điều trị sớm hơn, trước khi những tổn thương trong trái tim trở nên không thể đảo ngược.
Tại một hội nghị quốc tế, lần đầu chứng kiến chuyên gia nước ngoài đưa kim xuyên tử cung để can thiệp tim thai, ông gần như nín thở. "Tôi vừa ngưỡng mộ, vừa lo sợ", ông nhớ lại. Chính khoảnh khắc ấy đã thôi thúc ông theo đuổi giấc mơ sửa chữa những trái tim mắc dị tật ngay từ khi còn trong bụng mẹ.
Thế nhưng, hành trình ấy không chỉ được viết bằng những thành công. Trước khi thực hiện thành công ca thông tim bào thai đầu tiên tại Việt Nam, ông cùng đồng nghiệp từng trải qua một lần can thiệp thất bại.
"Lúc đó thất bại vì nhiều nguyên nhân, một phần do không có dụng cụ, một phần do trình độ của mình còn non kém, sự hiểu biết chưa đủ. Điều này khiến tôi day dứt một thời gian dài và nhận ra mình còn kém cỏi, phải tiếp tục tìm tòi, cố gắng", ông chia sẻ.
Với bác sĩ Tín, mỗi thất bại phải để lại một bài học, mỗi mất mát phải trở thành động lực để người thầy thuốc tiếp tục học hỏi.
Sự thận trọng ấy cũng thể hiện trong những quyết định sinh tử trên bàn can thiệp. Tháng 5/2025, khi thực hiện thông tim bào thai cho thai nhi 25 tuần tuổi của một người mẹ Singapore, bác sĩ Tín cùng đồng nghiệp từng phải dừng cuộc can thiệp đầu tiên sau hơn hai giờ nỗ lực vì tư thế thai quá bất lợi. "Lúc đó, không biết mọi người nghĩ sao, nhưng riêng tôi thì nghĩ… có lẽ em bé chưa sẵn sàng...", bác sĩ Tín nhớ lại.
Sáu ngày sau, trong lần can thiệp thứ hai, khi thai nhi vừa được xoay về tư thế thuận lợi thì nhịp tim bất ngờ chậm lại. Đứng trước lựa chọn tiếp tục hay dừng lại, ê-kíp quyết định can thiệp thật nhanh rồi lập tức hồi sức. Chỉ sau 2 phút 40 giây, thủ thuật hoàn tất, nhịp tim thai được đưa trở lại ổn định.
"Đây là một ca khó và chúng tôi đã rất nỗ lực, có tính toán", bác sĩ Tín nhìn nhận. Hai quyết định tưởng chừng trái ngược, một lần dừng lại và một lần tiếp tục, đều xuất phát từ sự cân nhắc để giữ cơ hội sống cho thai nhi.
Sau những lần đứng trước ranh giới sinh tử, bác sĩ Tín có một cách nhìn khá đặc biệt về nghề nghiệp. Ông không cho rằng mọi thành công đều bắt nguồn từ quyết tâm của người thầy thuốc.
Câu nói ấy cũng phần nào lý giải vì sao, dù đã thực hiện hàng chục nghìn ca can thiệp, ông vẫn không cho phép mình chủ quan trước bất kỳ sinh mạng nào. Với ông, y học dù tiến bộ đến đâu vẫn có những giới hạn và mỗi cơ hội cứu sống người bệnh đều cần được trân trọng.
Sau gần 30 năm làm nghề, bên cạnh công việc điều trị, bác sĩ Tín vẫn dành nhiều thời gian giảng dạy, truyền nghề cho các bác sĩ trẻ, chuyển giao kỹ thuật và cùng đồng nghiệp đến những vùng quê xa xôi tầm soát tim bẩm sinh cho trẻ em. Ông không xem những ca can thiệp thành công là đích đến cuối cùng, bởi một kỹ thuật dù khó đến đâu cũng chưa thể mang lại lợi ích rộng rãi nếu chỉ có một vài người thực hiện được.
"Nhiệm vụ của chúng tôi là tạo một tiền đề, gây dựng một con đường để nhiều người khác cùng đi. Con đường còn rất dài và chắc chắn sẽ phải trả giá. Thành công chỉ được gọi tên khi nó được nhân rộng, nhiều bác sĩ làm được, nhiều đơn vị thực hiện được và nhiều trẻ em được can thiệp từ trong bào thai", ông bày tỏ.
