Từ những ngày đầu đầy gian nan, các thầy thuốc của Việt Nam bằng trí tuệ và khát khao chinh phục kỹ thuật mới đã vượt qua mọi thách thức, làm chủ kỹ thuật thông tim bào thai. Thành công đã mang lại những thành tựu đáng tự hào cho y học Việt Nam, mở ra cơ hội chữa lành nhiều trái tim của trẻ bị lỗi nhịp ngay từ trong bụng mẹ.

Kỹ thuật "thông tim can thiệp bào thai" đã chính thức được Bộ Y tế cấp phép áp dụng tại Bệnh viện Từ Dũ sau nhiều năm các thầy thuốc chinh phục.

Phía sau 17 ca thông tim bào thai đã được can thiệp thành công không chỉ là những kỷ lục y khoa, mà còn là sự giằng xé của người cầm lái, là nỗi ám ảnh sau lăng kính siêu âm và những quyết định "sinh tử" không có đường lùi.

Trước đây, y học bào thai từng là một khái niệm còn rất mới mẻ tại Việt Nam. Để có thể làm chủ kỹ thuật đặc biệt này, từ năm 2016, Bệnh viện Từ Dũ đã cử các chuyên gia sang Pháp học tập chuyên sâu.

Trở về nước, họ chọn cách tự nghiên cứu, thực hành cẩn trọng qua nhiều ca can thiệp bào thai với các kỹ thuật từ đơn giản đến phức tạp nhằm tạo dựng một nền tảng vững chắc để tiến đến kỹ thuật thông tim bào thai. Sự chuẩn bị ròng rã nhiều năm ấy chính là minh chứng cho việc không có phép màu nào rơi xuống sau một đêm, tất cả đều phải trả giá bằng sự kiên trì và đánh đổi.

Với bác sĩ CKII Trần Ngọc Hải - Giám đốc Bệnh viện Từ Dũ, ký ức về ca thông tim bào thai đầu tiên vẫn vẹn nguyên như mới hôm qua. Ông nhớ, trung tuần tháng 12/2023, thời khắc ấy ập đến khi một sản phụ từ miền Trung mang thai nhi mắc dị tật tim bẩm sinh nặng nhập viện. 

Trái tim bé bỏng lúc ấy chỉ to bằng quả dâu tây. Nếu chần chừ, buồng thất sẽ hỏng hoàn toàn, khép lại vĩnh viễn cơ hội sống khỏe mạnh của đứa trẻ khi chào đời. Ngược lại, nếu quyết định đâm kim, rủi ro mất thai nhi ngay trên bàn mổ lại hiển hiện rạch ròi.

Sau nhiều ngày đấu tranh tâm lý, bác sĩ Hải thẳng thắn thông báo với bệnh nhân về sự khó khăn cũng như tỷ lệ thành công không cao khi đây là ca đầu tiên.

Hãy hình dung sự phức tạp của việc đưa một mũi kim 18G đâm xuyên qua năm lớp mô liên tiếp của cơ thể người mẹ để tiến thẳng vào một mục tiêu đang không ngừng chuyển động. Bác sĩ CKII Trần Ngọc Hải mô tả: "Chúng tôi sẽ phải vượt lên sự sợ hãi để thực hiện. Vì đây là lần đầu tiên dùng mũi kim nhỏ chỉ 18G để đâm xuyên qua thành bụng mẹ, xuyên qua tử cung, xuyên qua màng ối, xuyên qua thành ngực để vào quả tim của một đứa bé đang di chuyển. Cuối cùng là vào một trong bốn buồng thất của quả tim chỉ to bằng quả dâu tây. Đó là một thách thức".

Trái với sự e dè thường thấy, quyết định "sinh tử" lại được tháo gỡ bởi chính niềm tin của người bệnh. Bác sĩ Hải nhớ mãi câu nói của đôi vợ chồng ngày hôm ấy: "Chúng em hoàn toàn tin tưởng và chúng em nghĩ rằng ê-kíp bác sĩ của Bệnh viện Từ Dũ và Bệnh viện Nhi Đồng 1 sẽ thực hiện thành công". 

Chính câu nói này đã đẩy lùi sự sợ hãi. Mũi kim "lịch sử" của kỹ thuật thông tim bào thai xuyên qua thành bụng, tử cung, màng ối và thành ngực sản phụ để tiến vào buồng tim thai nhi đang di chuyển một cách chính xác. Cuộc phẫu thuật căng thẳng kéo dài hơn 120 phút. Cho đến khi hình ảnh dòng máu tái lập hiện lên trên màn hình, sự nín thở mới nhường chỗ cho cảm xúc vỡ òa.

Ngày 30/1/2024, đứa trẻ lịch sử ấy cất tiếng khóc chào đời khỏe mạnh.

Tuy nhiên, theo bác sĩ Hải, không phải hy vọng nào cũng được đáp lại bằng một cuộc phẫu thuật. Y khoa có những chỉ định nghiêm ngặt. 

Bác sĩ Hải kể về trường hợp một cặp vợ chồng từ nước ngoài về nước xin can thiệp, nhưng sau khi hội chẩn, ê-kíp quyết định từ chối thực hiện phương pháp này vì đánh giá em bé vẫn phát triển tốt, việc chờ sinh ra rồi mới can thiệp sẽ an toàn hơn. Những bác sĩ cầm kim không chỉ cần dũng khí để làm, mà còn cần bản lĩnh để biết khi nào phải dừng lại.

Can thiệp tim mạch trong buồng tử cung đòi hỏi sự chính xác tuyệt đối, nhưng thai nhi lại hiếm khi nằm ngoan ngoãn. Bác sĩ CKII Trịnh Nhựt Thư Hương, Trưởng khoa Chăm sóc trước sinh (Bệnh viện Từ Dũ), là người trực tiếp thực hiện những ca thông tim bào thai, thường xuyên đối mặt với tình huống em bé vươn tay che khuất lối vào của kim hoặc nằm sấp.

Bằng kinh nghiệm được tôi luyện, chị và ê-kíp sáng tạo ra kỹ thuật cải biên mang tên "Từ Dũ push" để chủ động xoay ngửa, khều tay em bé xích ra, đưa em về tư thế lý tưởng trước khi thực hiện can thiệp thông tim bào thai. Thế nhưng, sự thuần thục về kỹ thuật không làm vơi đi sự lo lắng. Bác sĩ Hương trầm ngâm thừa nhận ê-kíp chưa bao giờ hết áp lực, dù số ca thành công đã tăng lên.

Sự lo âu thắt tim ấy chỉ thực sự tan biến khi lồng ngực bé bỏng tiếp tục nhịp đập của sự sống. Nụ cười rạng rỡ nhất của nữ bác sĩ không dành cho những kỷ lục y khoa, mà nở rộ khi kể về những mầm sống mong manh ngày nào giờ đã lớn lên khỏe mạnh.

Ánh mắt bác sĩ Hương lấp lánh niềm vui khi nhắc về những gia đình bệnh nhân trải dài từ Ba Vì, Thanh Hóa đến Bến Tre, Vĩnh Long vẫn luôn giữ liên lạc thân thiết với chị. Chị hạnh phúc: "Bé nào cũng dễ thương và may mắn là hầu như các bé đều phát triển rất tốt. Có em bé được bố mẹ đưa đến trung tâm can thiệp bào thai để thăm chúng tôi, nhìn các em lon ton, nô đùa tại chính nơi mang lại cho các em sự sống, tôi thấy rất hạnh phúc".

Nhìn những đứa trẻ từng bên cửa tử nay chạy nhảy hồn nhiên ngay tại nơi đã cứu sống mình, mọi áp lực và mệt mỏi của người thầy thuốc dường như tan biến hoàn toàn. Chính sự gắn kết máu thịt với từng sinh mệnh ấy đã khiến ê-kíp sẵn sàng cống hiến hết sức mình.

Tháng 5/2025, ê-kíp của Bệnh viện Từ Dũ và Bệnh viện Nhi đồng 1 tiếp tục tạo nên kỳ tích khi thực hiện thông tim bào thai thành công cho một sản phụ người Singapore. Qua đó, khẳng định vị thế dẫn đầu của y tế Việt Nam trong lĩnh vực can thiệp bào thai trên bản đồ y học quốc tế. Đáng chú ý, bác sĩ Hương cùng đồng nghiệp tại Bệnh viện Nhi đồng 1 tháp tùng sản phụ sang tận Singapore để bàn giao sau khi can thiệp.

Bác sĩ Hương đã vẽ ra nhiều kịch bản, trong đó có kịch bản tồi tệ nhất là phải đỡ sinh một trẻ non tháng mắc tim bẩm sinh ngay trên máy bay. Vì vậy, chị cẩn trọng mang theo toàn bộ thuốc men và trang thiết bị chuyên dụng. Nhớ lại khoảnh khắc trao bệnh nhân an toàn cho nước bạn, niềm hạnh phúc của chị vỡ òa: "Mình cảm thấy rất vui vì đã đi trọn vẹn với bệnh nhân cho tới khúc cuối, và cho tới bây giờ tụi chị vẫn liên hệ với nhau rất thân thiết".

Bác sĩ Hương cho biết hành trình 17 ca can thiệp thông tim bào thai thành công càng thêm ấm áp tình người khi có một gia đình từng được can thiệp trước đó tự nguyện hỗ trợ tiền viện phí cho ca số 17 có hoàn cảnh khó khăn. Khép lại những ca can thiệp sinh tử, bác sĩ Hương thường đến bên giường bệnh, thì thầm với người mẹ một câu nói dung dị: "Em rất là giỏi". Chị giải thích: "Giống như ca 17 vừa rồi siêu khó, tụi chị động viên con rất giỏi vượt qua hồi sức thì ba mẹ cũng phải giỏi thêm".

Sự dịu dàng ấy cũng là cách nữ bác sĩ tìm lại điểm tựa cho chính mình. Quen với guồng quay cấp cứu của sản khoa, chị chấp nhận những bữa cơm bỏ dở hay những cột mốc kỷ niệm gia đình.