Ngày 29/2/2000, phi công thử nghiệm Vladimir Gorbunov điều khiển một chiếc máy bay chiến đấu cánh tam giác khổng lồ cất cánh từ sân bay Zhukovsky. Chuyến bay chỉ kéo dài 18 phút ở độ cao khoảng 1.000 m, với càng đáp luôn được hạ và tốc độ không vượt quá 640 km/giờ.
Máy bay chiến đấu MiG 1.44 của Nga. (Ảnh: CC)
Theo Flight International, đây là chuyến bay đầu tiên của chương trình máy bay chiến đấu thế hệ năm đầy tham vọng của Nga. Tuy nhiên, điều ít người biết là chiếc máy bay này thực chất chỉ là một nguyên mẫu trình diễn công nghệ, trong khi chương trình máy bay chiến đấu mà nó đại diện đã bị hủy bỏ từ ba năm trước.
Đây chính là lý do khiến câu chuyện về MiG 1.44 trở thành một trong những dự án bí ẩn và gây nhiều hiểu lầm nhất trong lịch sử ngành hàng không Nga.
Một chương trình được sinh ra để đối đầu F-22
Nguồn gốc của dự án bắt đầu từ năm 1983, khi Liên Xô khởi động chương trình MFI (Multifunctional Frontline Fighter) nhằm phát triển máy bay chiến đấu thế hệ mới để đối trọng với chương trình Advanced Tactical Fighter của Mỹ, sau này tạo ra F-22 Raptor.
Phiên bản chiến đấu thực sự mang tên MiG 1.42. Đây là mẫu tiêm kích hạng nặng với chiều dài hơn 21 m, lớn hơn F-22 khoảng 3 m, sử dụng hai động cơ AL-41F có điều khiển hướng lực đẩy, cho phép thực hiện các góc tấn rất lớn.
Theo thiết kế, máy bay được kỳ vọng sở hữu radar có thể theo dõi 40 mục tiêu và tấn công đồng thời 20 mục tiêu, mang phần lớn vũ khí trong khoang bên trong để giảm tín hiệu radar, đồng thời có diện tích phản xạ radar rất nhỏ. Một số nguồn tin Nga thậm chí còn đề cập đến công nghệ màn chắn plasma nhằm tiếp tục giảm khả năng bị radar phát hiện.
Dự án được NATO đánh giá nghiêm túc đến mức đặt cho phiên bản sản xuất tên mã Foxglove, dù chiếc máy bay này chưa bao giờ được chế tạo.
Trong khi đó, chiếc từng bay thử năm 2000 thực chất là MiG 1.44, một nguyên mẫu dùng để kiểm chứng thiết kế khí động học. Nó không có đầy đủ hệ thống vũ khí và nhiều trang bị dự kiến dành cho phiên bản sản xuất.
6 năm nằm bất động vì thiếu kinh phí
Để kiểm chứng thiết kế mới, Mikoyan từng chế tạo các mô hình tàu lượn điều khiển từ xa nặng tới nửa tấn và thả từ trực thăng nhằm đánh giá đặc tính khí động học.
Theo nhiều tài liệu, các cuộc thử nghiệm này còn được sắp xếp vào khoảng thời gian giữa các lần vệ tinh trinh sát Mỹ bay qua để giữ bí mật.
Nguyên mẫu bắt đầu được chế tạo năm 1989, trước khi Liên Xô tan rã. Đến đầu năm 1994, khung thân hoàn thiện và tiến hành các thử nghiệm lăn bánh. Khủng hoảng kinh tế sau khi Liên Xô tan rã khiến chương trình gần như tê liệt. Không có kinh phí, không có nhiên liệu và cũng không được cấp phép bay.
Chiếc nguyên mẫu phải nằm yên trên đường băng suốt 6 năm. Năm 1995, Bộ Tài chính Nga từ chối tiếp tục cấp vốn, đến năm 1997 chương trình MFI chính thức bị hủy bỏ. Điều đặc biệt là nguyên mẫu MiG 1.44 vẫn chưa từng cất cánh vào thời điểm đó.
Bay thử khi dự án đã 'chết'
Đầu năm 1999, Nga lần đầu công khai chiếc MiG 1.44 trước truyền thông quốc tế. Buổi giới thiệu không đề cập đến việc chương trình mà nó đại diện đã bị khai tử từ 2 năm trước.
Ngày 29/2/2000, nguyên mẫu thực hiện chuyến bay đầu tiên. Ngày 27/4/2000, máy bay tiếp tục thực hiện chuyến bay thứ 2 kéo dài khoảng 22 phút. Phi công Vladimir Gorbunov đánh giá chiếc máy bay có khả năng điều khiển tốt.
Sau đó, hồ sơ thử nghiệm gần như chấm dứt. Một số thông tin cho rằng vẫn còn vài chuyến bay vào năm 2001, nhưng chưa bao giờ được xác nhận.
Toàn bộ lịch sử bay của MiG 1.44 chỉ gồm 2 chuyến bay với tổng thời gian chưa đến một giờ, không đạt tốc độ siêu âm và cũng chưa từng thử nghiệm đầy đủ các tính năng chiến đấu.
Năm 2002, Bộ Quốc phòng Nga khởi động chương trình PAK FA nhằm phát triển máy bay chiến đấu thế hệ năm mới.
Mikoyan tiếp tục đưa ra phiên bản cải tiến của MFI để tham gia đấu thầu. Lần này, họ không thua vì thiếu tiền mà thua ngay trên bàn đánh giá kỹ thuật. Người chiến thắng là Sukhoi với thiết kế sau này phát triển thành Su-57.
Điều đó khiến MFI trở thành một trong số rất ít dự án máy bay chiến đấu bị "khai tử" 2 lần: lần đầu vì khủng hoảng tài chính năm 1997 và lần thứ hai vì thất bại trong cuộc cạnh tranh với Sukhoi năm 2002.
Những gì còn lại...
Sau khi chương trình kết thúc, nguyên mẫu MiG 1.44 nhiều năm nằm ngoài trời tại Viện Nghiên cứu bay Gromov trước khi được đưa vào nhà chứa.
Theo các báo cáo công nghiệp Nga năm 2013, vẫn còn 4 khung thân chưa hoàn thiện của chương trình nằm tại nhà máy Sokol ở Nizhny Novgorod, dù MiG chưa từng xác nhận số phận của chúng. Đến triển lãm hàng không MAKS 2015, chiếc MiG 1.44 được phục chế và trưng bày như một hiện vật lịch sử của ngành hàng không Nga.
Khi Trung Quốc công bố tiêm kích tàng hình J-20 năm 2010, nhiều chuyên gia nhận thấy hai mẫu máy bay có bố cục khá giống nhau với cánh mũi, cánh tam giác và hai cánh đuôi nghiêng.
Một số truyền thông Nga cho rằng, thiết kế của J-20 chịu ảnh hưởng từ MiG 1.44. Douglas Barrie, chuyên gia của Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS), cũng từng nhận xét rằng nếu sự giống nhau chỉ là ngẫu nhiên thì đó là "một sự trùng hợp đáng chú ý". Tuy nhiên, Mikoyan phủ nhận từng chuyển giao thiết kế cho Trung Quốc và đến nay vẫn chưa có bằng chứng xác thực cho thấy tài liệu của dự án đã được bán ra nước ngoài.
Điều trớ trêu là chiếc máy bay mà nhiều người gọi là "MiG 1.44" thực tế không phải mẫu tiêm kích chiến đấu hoàn chỉnh, mà chỉ là nguyên mẫu thử nghiệm. Phiên bản sản xuất mang tên MiG 1.42 chưa bao giờ được chế tạo, dù NATO đã đặt tên định danh cho nó.
Dự án bị khai tử từ năm 1997, ba năm trước chuyến bay đầu tiên của nguyên mẫu và sau đó tiếp tục thất bại trước Su-57 trong cuộc cạnh tranh máy bay chiến đấu thế hệ năm của Nga.
