Chủ động thích ứng già hóa dân số, phát huy tối đa nguồn lực người cao tuổi

Khoảng 16,5 triệu người cao tuổi vào năm 2026

Sáng 16/9, tại Hà Nội, Hội Người cao tuổi Việt Nam tổ chức phiên trọng thể Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Người cao tuổi Việt Nam lần thứ VII, nhiệm kỳ 2026-2031.

Tham luận tại Đại hội, PGS.TS Nguyễn Thị Liên Hương, Thứ trưởng Bộ Y tế, cho biết năm 2026 đánh dấu một giai đoạn phát triển quan trọng của đất nước. Trong tầm nhìn chiến lược mới, công tác người cao tuổi không chỉ là nhiệm vụ an sinh xã hội mà đã trở thành một bộ phận cấu thành sức mạnh nội sinh của quốc gia.

Theo Thứ trưởng, điểm nhấn quan trọng trong giai đoạn hiện nay là sự chuyển biến căn bản về tư duy: Xóa bỏ định kiến coi người cao tuổi là "đối tượng yếu thế" hay "gánh nặng xã hội", thay vào đó khẳng định người cao tuổi là nguồn lực phát triển.

Đây là lực lượng giàu kinh nghiệm, tri thức, vốn sống và có khả năng tiếp tục đóng góp cho gia đình, cộng đồng và xã hội. Đồng thời, quá trình già hóa dân số cũng mở ra dư địa phát triển thị trường dịch vụ chăm sóc chuyên nghiệp và nền "Kinh tế bạc" với nhiều tiềm năng.

Thực tế cho thấy tốc độ già hóa dân số ở Việt Nam đang diễn ra nhanh. Năm 2026, cả nước có khoảng 16,5 triệu người từ 60 tuổi trở lên, chiếm khoảng 16% dân số và dự báo đến năm 2036, Việt Nam bước vào giai đoạn dân số già.

Tuổi thọ trung bình của người Việt Nam hiện khoảng 74,7 năm, trong khi số năm sống khỏe mạnh chỉ khoảng 65,4 năm. Khoảng 60,9% người cao tuổi mắc từ 3 bệnh trở lên; bệnh không lây nhiễm chiếm khoảng 95% gánh nặng bệnh tật. Khoảng 55% người cao tuổi gặp khó khăn khi đi lại và khoảng 45% gặp ít nhất một khó khăn trong sinh hoạt hằng ngày.

Những con số này cho thấy thách thức không chỉ nằm ở số lượng người cao tuổi ngày càng tăng mà còn ở nhu cầu chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng, chăm sóc dài hạn và bảo đảm chất lượng cuộc sống.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương, thách thức "chưa giàu đã già", cùng với gánh nặng bệnh tật kép, đặt ra yêu cầu cấp bách đối với hệ thống y tế và toàn xã hội. Chủ động thích ứng với già hóa dân số vì vậy không thể chỉ là giải pháp tình thế mà phải trở thành nhiệm vụ ưu tiên, có tính chiến lược lâu dài.

Lấy gia đình, cộng đồng và cơ sở làm nền tảng

Chia sẻ về các giải pháp tăng cường công tác người cao tuổi trong bối cảnh già hóa dân số, Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương cho rằng trước hết cần nắm vững quan điểm của Đảng, chính sách của Nhà nước về công tác người cao tuổi trong tình hình mới.

Chiến lược quốc gia về người cao tuổi xác định chăm lo cho người cao tuổi là nhiệm vụ chính trị quan trọng của các cấp ủy Đảng, chính quyền và cả hệ thống chính trị, đồng thời là một thước đo của phát triển bao trùm, bền vững.

Tinh thần xuyên suốt là phát huy tối đa tiềm năng, vai trò, kinh nghiệm và tri thức của người cao tuổi trong các lĩnh vực văn hóa, xã hội, giáo dục, việc làm, kinh tế, chính trị phù hợp với nguyện vọng, nhu cầu và khả năng của người cao tuổi.

Chỉ thị số 35/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ cũng nêu rõ mục tiêu chủ động thích ứng với bối cảnh già hóa dân số nhanh, coi công tác người cao tuổi là nhiệm vụ thường xuyên, lâu dài gắn với phát triển bền vững.

Theo đó, cần thực hiện phương châm lấy gia đình, cộng đồng và cấp cơ sở làm nền tảng, gắn chăm sóc với phát huy vai trò của người cao tuổi; lấy nâng cao năng lực, tạo việc làm, sinh kế và thu nhập bền vững làm trọng tâm; đồng thời huy động, sử dụng hiệu quả các nguồn lực xã hội cho công tác người cao tuổi.

Cùng với đó, cần phát triển các dịch vụ tích hợp chăm sóc người cao tuổi, kết hợp trợ cấp với nâng cao khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản. Hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu về người cao tuổi cần được ưu tiên đầu tư, hướng tới quản lý nhà nước dựa trên dữ liệu và liên thông với mã định danh cá nhân.

Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thể chế, bảo đảm dịch vụ thiết yếu, chuẩn chất lượng và hỗ trợ khả năng chi trả; đồng thời huy động mạnh mẽ tổ chức, cá nhân, cộng đồng và thúc đẩy hợp tác công - tư trong các hoạt động chăm lo, hỗ trợ người cao tuổi.

Hoàn thiện chính sách, huy động nguồn lực cho người cao tuổi

Giải pháp thứ hai được Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương nhấn mạnh là tiếp tục rà soát, hoàn thiện thể chế, chính sách đối với người cao tuổi.

Theo đó, cần tham mưu với Ban Bí thư việc tổng kết Chỉ thị số 59-CT/TW ngày 27/9/2025 của Ban Bí thư về chăm sóc người cao tuổi, từ đó nghiên cứu, đề xuất chủ trương mới về chiến lược người cao tuổi trong kỷ nguyên mới.

Bộ Y tế cũng đề xuất khẩn trương nghiên cứu, sửa đổi Luật Người cao tuổi và các văn bản hướng dẫn; xây dựng Luật Trợ giúp xã hội theo hướng bao trùm, toàn diện, bền vững, tiệm cận các chuẩn mực quốc tế và phù hợp với thực tiễn Việt Nam.

Một nội dung khác là hoàn thiện cơ chế Nhà nước đặt hàng dịch vụ phục vụ người cao tuổi và các nhóm yếu thế, dễ bị tổn thương khác.

Nguồn lực cho chính sách người cao tuổi cần được bố trí phù hợp, ưu tiên các địa bàn khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo. Việc phân bổ nguồn lực cần tính đến quy mô đối tượng, mức độ rủi ro và kết quả đầu ra, đồng thời đẩy mạnh xã hội hóa, hợp tác công - tư, đặt hàng và mua dịch vụ.

Thứ trưởng cũng đề cập việc rà soát quỹ nhà, đất và cơ sở công dôi dư để phát triển các dịch vụ chăm sóc, trung tâm giáo dục hòa nhập và điểm sinh hoạt cộng đồng.

Cùng với đó là nghiên cứu, phê chuẩn Công ước quốc tế về quyền người cao tuổi; thực hiện đồng bộ các giải pháp bảo đảm các Mục tiêu Phát triển bền vững của Liên hợp quốc, đặc biệt là giảm nghèo bền vững, không để tái nghèo.

Chăm sóc sức khỏe toàn diện, để người cao tuổi sống khỏe, sống vui

Chăm sóc sức khỏe thể chất và nâng cao đời sống tinh thần là nhóm giải pháp đặc biệt quan trọng trong bối cảnh tuổi thọ tăng nhưng số năm sống khỏe còn hạn chế.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương, cần triển khai kịp thời chăm sóc sức khỏe ban đầu, khám sức khỏe định kỳ, lập sổ quản lý, theo dõi sức khỏe người cao tuổi tại y tế tuyến xã; ưu tiên nhóm từ đủ 80 tuổi trở lên và từng bước mở rộng đến nhóm từ 65 tuổi trở lên.

Đối với người cao tuổi không có điều kiện đến cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, cần thực hiện khám, chữa bệnh tại nhà phù hợp với nhu cầu và điều kiện thực tế.

Mạng lưới chuyên môn cũng cần được củng cố, trong đó phát triển khoa lão khoa tại các bệnh viện đa khoa tuyến tỉnh, bệnh viện đa khoa trung ương; phát triển mạng lưới cung cấp dịch vụ phát hiện sớm bệnh tật, chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng, phẫu thuật chỉnh hình và cung cấp dụng cụ trợ giúp cho người cao tuổi.

Song song với hệ thống y tế chuyên nghiệp, cần phát triển đội ngũ nhân viên chăm sóc, tư vấn chăm sóc sức khỏe người cao tuổi tại nhà và cộng đồng. Thành viên gia đình cũng cần được tập huấn, hướng dẫn kỹ năng chăm sóc, để người cao tuổi có thể chủ động tự chăm sóc sức khỏe trong khả năng của mình.

Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương cũng đề cập việc nghiên cứu, xây dựng mô hình nhà xã hội chăm sóc người cao tuổi độc thân, người cao tuổi cô đơn, không nơi nương tựa; bảo đảm người cao tuổi được sống trong điều kiện an toàn, phù hợp.

Chăm sóc người cao tuổi không chỉ dừng ở khám, chữa bệnh. Cần phát triển hệ thống câu lạc bộ văn hóa, thể dục, thể thao phù hợp; nhân rộng mô hình Câu lạc bộ liên thế hệ giúp nhau chăm sóc người cao tuổi có hoàn cảnh khó khăn, hỗ trợ họ ổn định cuộc sống và hòa nhập cộng đồng.

Các hoạt động thể thao, văn hóa, hội thi, giải đấu và thiết chế văn hóa cộng đồng cũng cần được tổ chức phù hợp, qua đó tạo môi trường để người cao tuổi duy trì sức khỏe, đời sống tinh thần và sự gắn kết xã hội.

Xây dựng môi trường không rào cản cho người cao tuổi

Một yêu cầu quan trọng khác là tạo dựng môi trường sống, hạ tầng, giao thông và dịch vụ công thân thiện, dễ tiếp cận đối với người cao tuổi và các nhóm yếu thế.

Theo đó, cần thực hiện đồng bộ các giải pháp xây dựng hạ tầng, giao thông, công trình công cộng và dịch vụ công trực tuyến thân thiện, dễ tiếp cận. Việc bảo đảm khả năng tiếp cận hạ tầng cần được xác định là yêu cầu và trách nhiệm pháp lý, được tính đến ngay từ khâu quy hoạch, thiết kế.

Việc phê duyệt thiết kế, xây dựng, nghiệm thu các công trình xây dựng mới cũng như cải tạo, nâng cấp nhà chung cư, trụ sở làm việc, công trình hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội phải tuân thủ các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về xây dựng, bảo đảm người cao tuổi có thể tiếp cận.

Nguồn lực cũng cần ưu tiên cho việc cải tạo, nâng cấp các công trình công cộng như trụ sở cơ quan nhà nước, nhà ga, bến xe, bến tàu, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, cơ sở giáo dục, dạy nghề và các công trình văn hóa, thể dục, thể thao.

Đặc biệt, cần xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu về người cao tuổi, người khuyết tật, hộ nghèo, cận nghèo và các nhóm yếu thế, dễ bị tổn thương khác, kết nối liên thông với hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia.

Việc phát triển công nghệ trợ giúp và dịch vụ công trực tuyến cũng cần tuân thủ nguyên tắc tiếp cận ngay từ khâu thiết kế, đồng thời xây dựng lộ trình cải tạo các công trình hiện hữu để từng bước hình thành môi trường không rào cản.

Phát triển mạng lưới chăm sóc và nguồn nhân lực

Để thích ứng với già hóa dân số, theo Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương, cần đồng thời phát triển mạng lưới chăm sóc người cao tuổi và nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng.

Trong đó, cần nâng cao chất lượng dịch vụ chăm sóc người cao tuổi dựa vào gia đình, cộng đồng với các cơ chế, chính sách phù hợp; huy động nguồn lực xã hội và thúc đẩy hợp tác công - tư.

Đặc biệt, cần chú trọng phát triển đội ngũ nhân viên, cộng tác viên công tác xã hội tại cơ sở; khuyến khích phát triển các cơ sở chăm sóc người cao tuổi chuyên nghiệp, hiện đại, gắn với củng cố đội ngũ người chăm sóc, nhân lực lão khoa, phục hồi chức năng và sức khỏe tâm thần.

Các mô hình chăm sóc dài hạn, chăm sóc có thời hạn, chăm sóc bán trú và nhà xã hội an toàn tại cộng đồng cần được nghiên cứu, triển khai phù hợp với điều kiện từng địa phương, ưu tiên người cao tuổi cô đơn, không có người phụng dưỡng.

Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương nhấn mạnh, chăm sóc, bảo vệ và phát huy vai trò của người cao tuổi không chỉ là trách nhiệm pháp lý mà còn là đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", thể hiện truyền thống tốt đẹp của dân tộc.

Trong bối cảnh già hóa dân số diễn ra nhanh, cách tiếp cận đối với người cao tuổi cần chuyển từ tư duy chủ yếu "chăm lo, trợ giúp" sang chăm sóc gắn với phát huy, tạo điều kiện để người cao tuổi tiếp tục đóng góp theo khả năng, nhu cầu và nguyện vọng.

Mỗi người cao tuổi khỏe mạnh, hạnh phúc không chỉ là điểm tựa vững chắc cho gia đình mà còn là nguồn lực quý báu cho cộng đồng và đất nước.

Vì vậy, thích ứng với già hóa dân số cần được nhìn nhận như một chiến lược phát triển dài hạn, trong đó y tế, an sinh xã hội, giao thông, xây dựng, công nghệ, văn hóa và cộng đồng cùng tham gia.

Với tinh thần đổi mới, hành động quyết liệt và sự phối hợp đồng bộ của cả hệ thống chính trị, mục tiêu hướng tới là để người cao tuổi Việt Nam được "Sống khỏe - Sống vui - Sống hạnh phúc - Sống có ích", đồng thời phát huy tối đa kinh nghiệm, tri thức và vai trò của lực lượng này trong sự phát triển của đất nước.

Gánh nặng bệnh không lây nhiễm tăng, già hoá dân số nhanh, cần thúc đẩy chăm sóc sức khỏe toàn diện

SKĐS - Trong bối cảnh Việt Nam đang già hóa dân số nhanh, gánh nắng bệnh không lây nhiễm ngày càng gia tăng, việc hướng tới xây dựng cách tiếp cận chăm sóc sức khỏe toàn diện hơn cho người trưởng thành và người cao tuổi từ dự phòng, quản lý bệnh dài hạn đến nâng cao năng lực chuyên môn cho đội ngũ y tế...