Đến thời điểm này những ca bệnh sởi đã giảm mạnh sau một thời gian xuất hiện ở hầu hết các tỉnh thành trên cả nước. Điều đáng quan tâm là dịch bệnh xảy ra đúng vào thời điểm Việt Nam đang có nhiều cố gắng tiến đến mục tiêu loại trừ bệnh sởi vào năm 2012. Tại hội nghị khoa học y học dự phòng vừa được tổ chức tại Bình Thuận, các nhà khoa học cùng nhau bàn luận về vấn đề này, và nhấn mạnh: đi đến mục tiêu đặt ra là điều hoàn toàn có thể song đó không phải là nhiệm vụ chỉ riêng của tiêm chủng mở rộng (TCMR).
Một mũi vaccin sởi chưa đủ bảo đảm miễn dịch
PGS.TS. Nguyễn Trần Hiển- Viện trưởng Viện vệ sinh dịch tễ Trung ương - Chủ nhiệm Chương trình TCMR quốc gia cho biết, các ca bệnh sởi được phát hiện thời gian qua không tập trung ở địa phương nào mà tản phát ở nhiều nơi, lứa tuổi mắc cao nhất là từ 20-24 tuổi, trẻ em dưới 10 mắc một tỷ lệ rất ít. Hầu hết những người đã mắc chưa có được miễn dịch tự nhiên hoặc chưa được gây miễn dịch bằng vaccin hoặc đã có tiêm vaccin nhưng chưa tạo được kháng thể và không có miễn dịch tự nhiên. Thực tế là những người trong độ tuổi này sinh ra trong thời điểm TCMR chưa hoặc mới bắt đầu được triển khai tại Việt Nam, số người được tiêm vaccin mũi 1 rất thấp và chưa từng có tiêm nhắc lại. Thứ trưởng Bộ Y tế Trịnh Quân Huấn nêu rõ: với số trẻ em mắc rất thấp chứng tỏ TCMR đã thực hiện hiệu quả phòng bệnh sởi cho lứa tuổi này, đặc biệt là đã đưa vaccin sởi mũi 2 vào tiêm chủng thường xuyên cho trẻ dưới 6 tuổi.
Với những bằng chứng nghiên cứu về hiệu lực kháng thể của vaccin sởi sau khi tiêm, GS.TS. Huỳnh Phương Liên, một chuyên gia hàng đầu về vaccin ở Việt Nam cho biết, một mũi vaccin không phải tạo được miễn dịch suốt đời cho tất cả các trường hợp. Trên nghiên cứu của bà và các cộng sự cho thấy nếu trẻ tiêm mũi 1 khi được 12 tháng tuổi thì kháng thể tạo ra bắt đầu có sự giảm sút rõ rệt khi trẻ 4 tuổi, do đó cần phải tiêm nhắc lại cho tất cả trẻ em mũi vaccin thứ 2 để tạo ra được kháng thể bền vững suốt đời. GS. Liên cũng nhấn mạnh không phải tất cả các vaccin đều tạo kháng thể sau khi tiêm, thực tế chỉ có 85% số người tiêm vaccin có được miễn dịch. Mặt khác tỷ lệ tiêm chủng các loại vaccin không thể đạt được 100% trong cộng đồng cũng như trong TCMR. Đối với vaccin sởi, lỗ hổng này được tích tụ qua nhiều năm khi gặp điều kiện thuận lợi những người chưa có miễn dịch sẽ rất dễ mắc bệnh. Trong những năm trước đây khi đến mùa của những bệnh sốt phát ban thì các tỉnh miền núi phía Bắc luôn là điểm “nóng”, thế nhưng trong vụ dịch vừa qua các địa phương này số mắc đã giảm mạnh và hầu như không đáng kể. Riêng 4 tỉnh Tây Nguyên chỉ có vài ca bệnh. PGS.TS Nguyễn Trần Hiển cho biết, đây là thành quả quan trọng của các chiến dịch tiêm nhắc vaccin sởi tại 17 tỉnh miền núi năm 2007 và 4 tỉnh Tây Nguyên năm 2008 với gần 5 triệu đối tượng được tiêm.
Trên đường đến đích
Các chuyên gia về dịch tễ và truyền nhiễm cho biết, sởi là một bệnh truyền nhiễm rất dễ lây lan cho nên đây là bệnh chỉ có thể loại trừ mà khó có thể thanh toán. Theo tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới, một quốc gia loại trừ được sởi khi tỷ lệ mắc là dưới 1ca/1 triệu dân/năm. Cho đến nay khu vực Tây Thái Bình Dương, trong đó có Việt Nam vẫn là khu vực có tỷ lệ mắc sởi cao trên thế giới. Nhiều năm qua TCMR Việt Nam đã có những nỗ lực đi đến mục tiêu này cùng khu vực, đó là tổ chức nhiều chiến dịch tiêm nhắc vaccin sởi bổ sung và đưa vaccin mũi 2 cho trẻ 6 tuổi vào tiêm thường xuyên trên toàn quốc. Theo TS. Olive’- Trưởng đại diện Tổ chức Y tế Thế giới tại Việt Nam cho biết, Việt Nam cần tiếp tục duy trì tiêm chủng thường xuyên cho trẻ dưới 1 tuổi và nhắc lại khi trẻ 6 tuổi, đồng thời cần thiết có những chiến dịch tiêm bổ sung cho những đối tượng có nguy cơ cao.
Mặc dù có được những kết quả quan trọng trong phòng chống bệnh sởi thời gian qua song Việt Nam vẫn còn đó rất nhiều thách thức trên con đường đi đến đích, nguy cơ bùng phát dịch bệnh luôn tiềm ẩn nếu không tạo được miễn dịch bền vững trong cộng đồng. PGS. Nguyễn Trần Hiển khẳng định để đi được đến mục tiêu loại trừ sởi vào năm 2012, chúng ta phải đạt tỉ lệ tiêm vaccin mũi 1 và 2 cho trẻ trong độ tuổi tiêm chủng đạt từ 95% trở lên theo đơn vị huyện, đồng thời phải tiêm vét đối tượng chưa được tiêm. Những đối tượng chưa có kháng thể bảo vệ đã ở tuổi ngoài tiêm chủng cần được tiêm vaccin phòng bệnh trong các chiến dịch bổ sung, chuẩn bị đầy đủ vaccin cho tiêm chủng thường xuyên và đáp ứng khi cần thiết phải bao vây khi có dịch. Mặt khác, thực hiện giám sát tốt các ca bệnh sởi và phân biệt với các bệnh sốt phát ban khác trên cơ sở thiết lập hệ thống giám sát chính xác, kịp thời, hoàn chỉnh, duy trì phòng thí nghiệm chuẩn và có đủ sinh phẩm y tế phục vụ xét nghiệm. Khi có những trường hợp nghi sởi xảy ra, cần có sự phối hợp chặt chẽ với hệ thống các cơ sở điều trị để phát hiện và xử trí tốt nhất, tránh những biến chứng nặng do sởi gây ra. Chương trình TCMR cũng đang cố gắng đề nghị Chính phủ, kêu gọi sự giúp đỡ của các Tổ chức quốc tế để có thể đưa vào chương trình vaccin phòng Rubella trong thời gian sớm nhất.
Bài và ảnh: Lê Hảo