Mặc dù trẻ em đã thoát khỏi và giảm đáng kể tử vong do các bệnh truyền nhiễm như bại liệt, uốn ván, ho gà... song tỷ lệ tử vong trong 24 giờ đầu vẫn chưa có sự thay đổi. Tại Hội nghị cấp cứu nhi khoa toàn quốc vừa được tổ chức tại Hà Nội, TS. Nguyễn Thị Xuyên - Thứ trưởng Bộ Y tế cho biết, nhìn chung hệ thống cấp cứu nhi khoa trên cả nước chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế.
Tử vong cao nhất ở trẻ sơ sinh
Ngay sau khi sinh, bệnh nhi Đào Xuân Trường (Bố Hạ- Bắc Giang) đã có dấu hiệu tím tái, suy hô hấp. Gia đình đưa ngay cháu đến Bệnh viện nhi Trung ương. Theo các bác sĩ đây là một ca thoát vị cơ hoành bẩm sinh, xử trí trường hợp này không có cách nào khác ngoài phẫu thuật. PGS.TS. Nguyễn Thanh Liêm, Giám đốc Bệnh viện Nhi Trung ương cho biết, thoát vị cơ hoành bẩm sinh là một trong các cấp cứu ngoại khoa có tỷ lệ tử vong cao nhất ở trẻ em. Tại Bệnh viện Nhi Trung ương, hằng năm có khoảng vài chục trường hợp phải nhập viện vì căn bệnh này.
 Chăm sóc bệnh nhi sau phẫu thuật cấp cứu tại Bệnh viện Nhi Trung ương. Ảnh: Hà Anh |
Theo PGS.TS. Nguyễn Thanh Liêm, bệnh nhi thoát vị cơ hoành đều suy hô hấp nặng, do đó việc làm đầu tiên là phải hồi sức nhanh chóng chứ không phải đưa ngay vào phòng mổ như trước đây. Trong hồi sức phải dùng máy thở chứ không được sử dụng mặt nạ hay bóp bóng vì động tác này đẩy thêm không khí vào phần ruột và dạ dày bị thoát vị, suy hô hấp sẽ trầm trọng hơn. Ngay sau khi được hồi sức tốt, bệnh nhi Trường đã được phẫu thuật thành công bằng phương pháp nội soi - đây là kỹ thuật đưa Bệnh viện Nhi Trung ương khẳng định tầm cỡ ngoại khoa trong khu vực và trên thế giới.
Bệnh nhi Trường là một trong những đứa trẻ may mắn vì thực tế rất nhiều trẻ ngay khi sinh ra đã trong tình trạng thập tử nhất sinh vì nhiều nguyên nhân khác nhau và đã chết khi chưa kịp được xử trí bất kỳ một kỹ thuật cấp cứu nào, vì diễn biến bệnh quá nhanh hay không kịp đến các cơ sở y tế hoặc cơ sở y tế đó không đủ năng lực cấp cứu và điều trị kịp thời. TS. Lê Thanh Hải, Phó giám đốc Bệnh viện Nhi Trung ương- Trưởng khoa cấp cứu cho biết, mỗi tháng bệnh viện tiếp nhận khoảng 2.000 bệnh nhi cấp cứu. Điều đáng buồn là khoảng 0,3% số trẻ cấp cứu bị tử vong do cách xử trí ban đầu sai của y tế tuyến cơ sở và cả người dân trong quá trình cấp cứu và vận chuyển bệnh nhi lên tuyến trung ương. Đáng tiếc, số ca tử vong gặp nhiều nhất ở bệnh nhi suy hô hấp, chủ yếu là trẻ sơ sinh.
Khát nhân lực cấp cứu nhi khoa
GS. Vũ Văn Đính- chuyên gia hàng đầu về hồi sức cấp cứu (HSCC) ở Việt Nam cho rằng, tổ chức cấp cứu tốt là yêu cầu cơ bản của HSCC nhi khoa vì thực tế nguyên nhân tử vong chính của trẻ trong 24 giờ đầu là HSCC không tốt. Ông nhấn mạnh, trong HSCC không phải thiết bị quan trọng nhất mà là nhân lực quan trọng nhất, nếu có đủ điều kiện máy móc nhưng cán bộ y tế không biết sử dụng hiệu quả thì cũng thành vô nghĩa. PGS.TS. Nguyễn Thanh Liêm cũng chỉ rõ, trải qua rất nhiều năm, tỷ lệ tử vong trong 24 giờ đầu ở trẻ em vẫn rất cao và hầu như không thay đổi. Nhiều bệnh nhi phải chuyển viện nhưng không hề được hồi sức trong suốt quá trình di chuyển từ tuyến dưới lên tuyến trên, nhiều trường hợp tự vượt tuyến đến bệnh viện trung ương mà không qua một cơ sở nào để được cấp cứu ban đầu. Điều này cho thấy công tác cấp cứu ban đầu và hệ thống chuyển viện còn nhiều bất cập. Nhiều cán bộ y tế thiếu kỹ năng đặt nội khí quản cấp cứu và lấy ven truyền dịch cho bệnh nhi. Trong hệ thống chuyển viện chưa có sự liên hệ chặt chẽ giữa tuyến trên và tuyến dưới...
BSCKI. Đỗ Văn Giang, Giám đốc Bệnh viện đa khoa Lai Châu cho biết, HSCC trẻ em ở Lai Châu rất khó khăn, cán bộ y tế thiếu và trình độ chuyên môn còn nhiều hạn chế, những trường hợp bệnh nặng, phức tạp khó tránh khỏi tử vong. Ngay tại Bệnh viện Đống Đa - Hà Nội, BS. Võ Thu Lan- Trưởng khoa cấp cứu cho biết, bệnh viện không có máy thở, chỉ có thiết bị cấp cứu thông thường nên chỉ xử trí được những bệnh nhẹ còn những ca bệnh nặng như tim bẩm sinh thì đều phải chuyển đến Bệnh viện Nhi Trung ương. Hiện nay cả nước mới chỉ có 10 bệnh viện nhi, nhưng không phải tất cả các bệnh viện này đều thực hiện được các cấp cứu ngoại khoa phức tạp.
Theo TS. Lê Thanh Hải, bác sĩ HSCC nhi phải có kiến thức, kỹ năng tốt ngay từ tuyến cơ sở để bệnh nhân được HSCC tốt ngay từ giai đoạn đầu. Muốn vận chuyển bệnh nhân an toàn phải đảm bảo ổn định tình trạng bệnh nhân trước khi chuyển; có liên hệ chặt chẽ với bệnh viện định chuyển bệnh nhân đến và phải có trang thiết bị và nhân viên y tế theo dõi, xử trí suốt chặng đường đi. Nhưng từ trước tới nay, bệnh nhân nặng thường được gia đình tự đưa đến chứ không tuân thủ ba yêu cầu trên, nên trẻ dễ bị tử vong do chưa được chăm sóc tốt ở tuyến trước và trong quá trình vận chuyển. Hiện tại, Bệnh viện Nhi Trung ương đã xây dựng xong quy trình cấp cứu nhi khoa cho các tuyến, trong đó tập trung đến các kỹ thuật cấp cứu.
Trước thực tế này, TS. Nguyễn Thị Xuyên - Thứ trưởng Bộ Y tế khẳng định, sẽ tiếp tục đẩy mạnh thực hiện Đề án 1816 của Bộ trưởng Bộ Y tế, trong đó ưu tiên phát triển cấp cứu tuyến tỉnh, từ đó xây dựng cấp cứu nhi khoa tuyến tỉnh đủ mạnh để đào tạo cấp cứu nhi khoa tuyến huyện. Bộ Y tế cũng sẽ giao cho Cục quản lý khám chữa bệnh, Bệnh viện nhi Trung ương và Bệnh viện Nhi Đồng I xây dựng mạng lưới cấp cứu nhi khoa trong toàn quốc. Với những nỗ lực này, các nhà chuyên môn hy vọng đến năm 2025, hệ thống cấp cứu nhi khoa sẽ có được quy trình hoạt động đáp ứng được nhu cầu của người bệnh.
Lê Hảo