Phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi được hỗ trợ tối thiểu 2 triệu đồng
Chính phủ ban hành Nghị định số 168/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Dân số.
Trong đó, Nghị định số 168/2026/NĐ-CP quy định chi tiết khoản 2 Điều 14, khoản 5 Điều 18, điểm a khoản 2 Điều 21, khoản 2 Điều 25 Luật Dân số bao gồm: Điều kiện, thủ tục hưởng chế độ nghỉ thai sản khi sinh con thứ hai; mức hỗ trợ tài chính và trình tự, thủ tục thực hiện việc hỗ trợ tài chính khi sinh con theo quy định tại khoản 2 Điều 14 Luật Dân số; phạm vi, đối tượng, mức hỗ trợ khám sàng lọc một số bệnh bẩm sinh trước sinh và sơ sinh theo lộ trình ưu tiên quy định tại điểm a khoản 2 Điều 21 Luật Dân số...
Phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi được hỗ trợ tối thiểu 2 triệu đồng. Ảnh: T.A
Về điều kiện hưởng chế độ nghỉ thai sản khi sinh con thứ hai, Nghị định quy định lao động nữ sinh con thứ hai, lao động nam khi vợ sinh con thứ hai đủ điều kiện hưởng chế độ thai sản theo quy định của pháp luật về bảo hiểm xã hội và được hưởng chế độ nghỉ thai sản khi sinh con thứ hai quy định tại điểm a khoản 1 Điều 14 Luật Dân số thuộc các trường hợp sau:
Lao động nữ khi sinh con mà tại thời điểm sinh có một con đẻ còn sống; Lao động nam khi vợ sinh con mà tại thời điểm sinh, người vợ có một con đẻ còn sống.Nghị định cũng nêu rõ: Trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 52 Luật Bảo hiểm xã hội không được hưởng chế độ nghỉ thai sản khi sinh con thứ hai theo quy định ở trên.
Thủ tục hưởng chế độ nghỉ thai sản khi sinh con thứ hai thực hiện theo pháp luật về bảo hiểm xã hội và quy trình giải quyết hưởng các chế độ bảo hiểm xã hội, chi trả các chế độ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp của Bộ trưởng Bộ Tài chính. Người kê khai chịu trách nhiệm toàn diện trước pháp luật về tính chính xác, trung thực của nội dung kê khai đề nghị hưởng chế độ quy định ở trên.
Nghị định quy định mức hỗ trợ tài chính tối thiểu là 2.000.000 đồng/phụ nữ khi sinh con thuộc các trường hợp sau: Phụ nữ dân tộc thiểu số rất ít người; Phụ nữ ở tỉnh, thành phố có mức sinh dưới mức sinh thay thế; Phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi. Phụ nữ khi sinh con đồng thời thuộc các trường hợp a,b,c ở trên thì được hưởng một mức hỗ trợ.
Trình tự, thủ tục thực hiện hỗ trợ kinh phí khi sinh con như sau: Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã, phường, đặc khu (gọi chung là Ủy ban nhân dân cấp xã) căn cứ thông tin từ hệ thống liên thông thủ tục đăng ký khai sinh, cơ sở dữ liệu quốc gia dân cư, ứng dụng định danh quốc gia (VNeID) và các cơ sở dữ liệu có sẵn để quyết định hỗ trợ kinh phí và thực hiện chi trả cho phụ nữ sinh con theo quy định trên cùng với thời điểm đăng ký khai sinh. Các quy định trên có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Riêng trường hợp quy định tại b, c có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2027. Kinh phí hỗ trợ tài chính do ngân sách địa phương bảo đảm.
Nghị định 168/2026/NĐ-CP cũng quy định cụ thể phạm vi, đối tượng khám sàng lọc một số bệnh bẩm sinh trước sinh và sơ sinh. Nghị định quy định phụ nữ mang thai được khám và thực hiện các phương pháp sàng lọc trước sinh đủ 04 bệnh cơ bản: Hội chứng Down, hội chứng Edwards, hội chứng Patau, bệnh Thalassemia (tan máu bẩm sinh) (gói dịch vụ sàng lọc trước sinh).
Trẻ sơ sinh được khám và thực hiện các phương pháp sàng lọc sơ sinh đủ 05 bệnh cơ bản: Suy giáp trạng bẩm sinh, thiếu men G6PD, tăng sản thượng thận bẩm sinh, khiếm thính bẩm sinh, bất thường tim bẩm sinh nặng (gói dịch vụ sàng lọc sơ sinh).
Từ ngày 1/7/2026 đến ngày 31/12/2026, phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, bảo trợ xã hội; người dân tại thôn đặc biệt khó khăn; xã thuộc vùng dân tộc thiểu số và miền núi, biên giới, hải đảo được sử dụng miễn phí gói dịch vụ khám sàng lọc và mức hỗ trợ khám sàng lọc từ nguồn ngân sách nhà nước.
Từ ngày 1/1/2027, tất cả phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh được hưởng hỗ trợ gói dịch vụ khám sàng lọc và mức hỗ trợ khám sàng lọc từ ngân sách nhà nước của Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026 - 2035 đến khi danh mục các bệnh khám sàng lọc trước sinh và sơ sinh được cấp có thẩm quyền quy định trong danh mục bệnh được hưởng bảo hiểm y tế theo lộ trình tăng mức đóng bảo hiểm y tế và khả năng cân đối quỹ bảo hiểm y tế.
Khuyến khích sinh đủ hai con, nâng chất lượng dân số
Bộ Y tế đang xây dựng dự thảo sửa đổi, bổ sung Thông tư 01/2021/TT-BYT, trong đó đề xuất nhiều thay đổi về chính sách khuyến khích, khen thưởng, hỗ trợ trong công tác dân số.
Theo dự thảo, thay vì chia các địa phương thành vùng mức sinh cao, thấp để áp dụng các nội dung khuyến khích khác nhau, chính sách mới hướng đến mục tiêu chung là gia tăng tỉ lệ sinh để đạt mức sinh thay thế bền vững.
Với các thôn, tổ dân phố, xã đạt các tiêu chí về tỉ lệ phụ nữ sinh con thứ hai, dự thảo đề xuất cơ chế thưởng, biểu dương và hỗ trợ bằng tiền hoặc hiện vật. Cụ thể, thôn, tổ dân phố có 3 năm liên tục đạt tỉ lệ phụ nữ sinh con thứ hai từ 50% trở lên có thể được đề xuất thưởng, biểu dương, hỗ trợ. Nếu duy trì trong 5 năm liên tục, mức thưởng, hỗ trợ được đề xuất ở cấp cao hơn. Đối với cấp xã, dự thảo cũng đưa ra các tiêu chí tương tự.
Đối với cá nhân, dự thảo đề xuất trao quyền cho địa phương căn cứ điều kiện thực tế để lựa chọn các hình thức khuyến khích, hỗ trợ phụ nữ và các cặp vợ chồng sinh con. Cụ thể để khuyến khích gồm hỗ trợ chi phí sàng lọc dự phòng vô sinh; hỗ trợ tiền, hiện vật cho phụ nữ mang thai; hỗ trợ tiền hoặc hiện vật cho trẻ đến đủ tối thiểu 12 tháng tuổi và các hình thức phù hợp khác.
Dự thảo đề xuất nhóm chính sách về nâng cao chất lượng dân số theo hướng can thiệp sớm, từ trước khi các cặp nam nữ kết hôn. Dự thảo đề xuất hỗ trợ chi phí tư vấn, khám sức khỏe di truyền trước khi kết hôn đối với nam, nữ có tiền sử gia đình trong vòng 3 đời có người mắc bệnh, tật bẩm sinh; hoặc là người dân tộc thiểu số tại khu vực miền núi có tình trạng tảo hôn, kết hôn cận huyết.
Đây là nội dung được xây dựng trên cơ sở Luật Dân số, trong đó quy định khuyến khích nam, nữ chủ động tiếp cận dịch vụ tư vấn và khám sức khỏe trước khi kết hôn. Luật cũng quy định căn cứ điều kiện kinh tế - xã hội từng thời kỳ và khả năng cân đối ngân sách, chính quyền cấp tỉnh quyết định việc hỗ trợ kinh phí tư vấn, khám sức khỏe trước hôn nhân.
Cùng với đó, dự thảo bổ sung nhóm hỗ trợ tầm soát trước sinh, tầm soát sơ sinh. Phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh thuộc hộ nghèo, cận nghèo, đối tượng bảo trợ xã hội; người sống tại vùng nhiễm chất độc dioxin, vùng núi, biên giới, hải đảo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng khó khăn và đặc biệt khó khăn được đề xuất hỗ trợ thực hiện tầm soát trước sinh, tầm soát sơ sinh và hỗ trợ bằng tiền nếu có.
Đối với phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh là người thuộc dân tộc thiểu số rất ít người, dự thảo còn đề xuất hỗ trợ tiền đi lại để thực hiện sàng lọc trước sinh, sàng lọc sơ sinh.
Ở nội dung kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh, dự thảo thay đổi cách xác định nhóm cá nhân được khuyến khích, hỗ trợ. Theo đó, địa phương có thể lựa chọn, quyết định các hình thức khuyến khích, biểu dương, hỗ trợ đối với cặp vợ chồng, cá nhân trong độ tuổi sinh đẻ có ít nhất hai con gái dưới 16 tuổi tại thời điểm đề xuất.
Các hình thức có thể gồm tôn vinh, biểu dương việc nuôi con khỏe, dạy con ngoan, con học giỏi, thành đạt; hỗ trợ mua bảo hiểm y tế học sinh, sữa học đường và hỗ trợ phụ nữ tham gia phát triển kinh tế.
Dự thảo lý giải việc xác định cụ thể nhóm có hai con gái nhằm hướng đến việc tôn vinh, hỗ trợ trẻ em gái, nâng cao vai trò và vị thế của trẻ em gái, đặc biệt tại những địa bàn xảy ra mất cân bằng giới tính khi sinh.
Dự thảo đề xuất khuyến khích thôn, tổ dân phố duy trì câu lạc bộ chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng; xã có điểm chăm sóc người cao tuổi ban ngày hoặc cơ sở chăm sóc người cao tuổi ban ngày duy trì hoạt động 3 năm liên tiếp có thể được thưởng, biểu dương và hỗ trợ. Kinh phí thực hiện các nội dung khuyến khích, khen thưởng, hỗ trợ được dự kiến lấy từ ngân sách địa phương và các nguồn kinh phí hợp pháp khác theo quy định.
